Andrew Jackson

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Andrew Jackson
Andrew Jackson Daguerrotype-crop.jpg
7. Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država
Vrijeme na vlasti
4. mart 1829. - 4. mart 1837.
Prethodnik John Quincy Adams
Nasljednik Martin Van Buren
Vojni guverner Floride
Vrijeme na vlasti
10. mart 1821. – 31. decembar 1821.
Prethodnik -
Nasljednik William Pope Duval
Senator SAD iz savezne države Tennessee
Vrijeme na vlasti
4. mart 1823. – 14. oktobar 1825.
26. septembar 1797. – 1. april 1798.
Prethodnik John Williams
William Cocke
Nasljednik Hugh Lawson White
Daniel Smith
Rođenje 15. mart 1767.
Waxhaws, Južna Karolina
Smrt 8. juni 1845. (78 godina)
Nashville, Tennessee
Puno ime Andrew Jackson
Nacionalnost Amerikanac
Politička stranka Demokratska stranka
Supruga Rachel Donelson
Djeca Andrew Jackson
Lyncoya Jackson
John Samuel Donelson
Daniel Smith Donelson
Andrew Jackson Donelson
Andrew Jackson Hutchings
Carolina Butler
Eliza Butler
Edward Butler
Anthony Butler
Obrazovanje -
Vjera Prezbiterijanizam
Potpis Andrew Jackson Signature-.svg

Andrew Jackson (Endru Džekson) (Waxhaw, 15. mart 1767. - Nashville, 8. juni 1845.) je američki vojskovođa, političar i državnik, najpoznatiji po tome što je bio 7. predsjednik SAD te osnivač današnje Demokratske stranke.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Jackson je rođen u porodici siromašnih škotsko-irskih doseljenika na području današnje Južne Karoline. Kao trinaestogodišnjak se priključio Kontinentalnoj vojsci za vrijeme američkog rata za nezavisnost te služio kao kurir. Bio je zajedno s bratom zarobljen od strane britanske vojske te pretrpio teška zlostavljanja te dobio ožiljke koje će nositi do kraja života. Brat, kao i ostatak porodice, mu je umro od gladi, bolesti i drugih posljedica rata. Zbog svega toga je Jackson stekao trajnu mržnju prema svemu što je britansko, kao i prezir prema američkoj aristokraciji iz velikih gradova na atlatnskoj obali, koju je držao previše "pokvarenom" britanskom kulturom.

Godine 1787. Jackson se preselio u Tennessee, granično područje koje će ubrzo postati nova država SAD. Iako se od obrazovanja mogao pohvaliti jedino čitanjem nekoliko pravnih knjiga, postao je uspješan i ugledan advokat. Na temelju toga je postao prvi zastupnik Tennesseeja u Kongresu, a kasnije i prvi senator.

Tu je karijeru napustio kako bi postao sudac Vrhovnog suda u Tenneseeju, ali i pukovnik u državnoj miliciji. Kada je godine 1812. izbio rat između SAD i Velike Britanije, američke regularne snage su bile previše zaposlene da bi se mogle uspješno suprotstaviti indijanskim plemenima na zapadnoj granici. U jednom od njih - plemenu Creek - izbio je građanski rat između pro-britanske i pro-američke frakcije, te se prelio u sukob s američkim doseljenicima. Jackson je imenovan za zapovjednika milicijskih snaga koje su morale riješiti taj problem u kampanji kasnije poznatoj kao Creek rat. Jackson se iskazao kao vješt vojskovođa, koji je zaveo čvrstu disciplinu u redove milicije te izvojevao veliku pobjedu kod Horseshoe Benda, temeljem koje je pleme Creek cijelu današnju Alabamu prepustilo SAD-u.

Još veću slavu je Jacksonu donijela blisatava pobjeda nad britanskim ekspedicionim korpusom kod New Orleansa 1815. godine, u kojoj je imao veliku pomoć gusara Jeana Lafittea. Iako, s obzirom na prethodno sklopljeni sporazum u Ghentu posve beznačajna u vojnom, političkom i svakom drugom pogledu, ona je mnogo učinila da se anglo-američki rat tretira kao pobjeda u budućim američkim udžbenicima historije. Samog Jacksona je ta pobjeda učinila jednim od najpopularnijih Amerikanaca svog doba.

Godine 1817. je Jackson, sada general, dobio naredbu da osigura južnu granicu Georgije od upada Seminola Indijanaca, odnosno da spriječi da Florida - tada pod španskim suverenitetom - postane utočište za robove. Jackson je, goneći Seminole, prešao špansku granicu, svrgnuo tamošnjeg guvernera i uveo američku okupacijsku vlast. Oslabljena Španija nije imala izbora nego da prizna status quo i posebnim ugovorom preda Floridu SAD-u. Jackson je postao prvi guverner Floride kao američke teritorije.

Godine 1824. Jackson se kandidirao za predsjednika SAD, ali je poražen od Johna Quincyja Adamsa. Ti su izbori označili konačni raspad dotada vladajuće Demokratsko-republikanske stranke. Jackson je postao vođa frakcije nezadovoljnika koja će postati Demokratska stranka.

Godine 1828. Jackson je kao prvi demokratski kandidat u historiji vodio izuzetno oštru kampanju, prilikom koje je vješto koristio činjenicu da se većina kandidata bira od strane birača, a ne državnih skupština, kao i sve većem udjelu graničnih zapadnih država među stanovništvu i kandidatskom kolegiju. Kao populist je koristio svoje skromno porijeklo i optužio predstavnike "istočne" aristokracije da ne mogu brinuti o interesima naroda. Rezultat svega je bila uvjerljiva pobjeda.

Odmah po dolasku na vlast, Jackson je otpustio sve federalne službenike i zamijenio ih svojim pristašama te tako ustanovio tzv. sistem plijena koji će biti temeljem američke kadrovske politike u 19. vijeku. Jackson se istakao i svom oštrom otporu te uspješnom ukidanju federalne središnje banke - koju je smatrao oruđem "istočnjačke" financijske aristokracije. Godine 1830. Jackson je bio jedan od ključnih zagovornika Zakona o premještanju Indijanaca kojim su Cherokeeji i druga indijanska plemena nasilno prmještena preko Mississipija kako bi se stvorilo što više zemlje za bijele doseljenike.

Godine 1832. se Jackson, iako južnjak i pristaša slabe federalne vlade, suprotstavio nastojanjima Južne Karoline da nulificira federalne carine u tzv. nulifikacijskoj krizi. Iste je godine na predsjedničkim izborima porazio predstavnika Vigovske stranke Henryja Claya.

Nakon isteka drugog mandata, Jackson se povukao na svoje imanje Hermitage u Nashvilleu, odakle je ostao aktivan u politici kao zagovornik jedinstva američke nacije i protivnik secesije južnih država.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: