Armija Republike Bosne i Hercegovine

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Armija Republike Bosne i Hercegovine
Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg
Utemeljena 1. aprila 1992., raspuštena 1997.
Grane Kopnena vojska
Ratno zrakoplovstvo i protivzračna odbrana
Vodstvo
Načelnik štaba general Sefer Halilović
Ministar odbrane Munib Bisić
Podaci o brojnom stanju
Troškovi
Dobavljači

Armija Republike Bosne i Hercegovine (Armija RBiH ili ARBiH) je bila zvanična oružana snaga Republike Bosne i Hercegovine za vrijeme agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu. Armija RBiH je osnovana 15. aprila 1992. što se slavi kao Dan armije. Armija je nakon Daytonskog sporazuma definisana kao bošnjačka komponenta Vojske Federacije Bosne i Hercegovine, a nakon reforme odbrane transformisana je u Bosanske rendžere, jednu od tri brigade u sastavu Oružanih snaga Bosne i Hercegovine.

Historija

Osnivanje

Nakon prvih višestranačkih izbora održanih u novembru 1990. godine vlast u SR BIH su osvojile stranke s nacionalnim predznakom: SDA, SDS i HDZ BIH. Kao posljedica međunacionalne netrpeljivosti i političkih neslaganja unutar SFRJ, dolazi do njenog raspada i početka ratnih sukoba. Nakon sukoba u Sloveniji i Hrvatskoj, u Bosni i Hercegovini dolazi do osnivanja prvih tada nelegalnih paravojnih jedinica kao što su Zelene beretke i Patriotska liga. Nasuprot tome na teritoriju SR BIH dolazi do sve većeg nagomilavanja snaga JNA iz koje se postepeno naoružavaju srpske paravojne formacije. Naredbu o naoružavanju paravojnih formacija SDS-a dao je načelnik Generalštaba JNA general Blagoje Adžić. 7. i 8. februara u selu Mehurići kod Travnika održano je vojno savjetovanje komandanata sedam regionalnih štabova i dijela Glavnog štaba Patriotske lige BiH.[1] 8. aprila 1992. godine, uz proglašenje neposredne ratne opasnosti na teritoriji Bosne i Hercegovine, nakon kojeg je uslijedilo proglašenje Republike Bosne i Hercegovine, oformljen je štab Teritorijalne odbrane BiH. Dan poslije, odlukom Predsjedništva RBiH svim naoružanim sastavima i pojedincima, osim pripadnika JNA i MUP-a, naređeno je da se jave u općinske, gradske i regionalne štabove TO, da bi se potčinili jedinstvenoj komandi.[2] Iako je zvanično 23. juna 1992. godine, TO RBiH preimenovana u Armiju RBiH,[3] kao zvaničan datum osnivanja Armije RBiH uzima se 15. april 1992., te se taj datum i obilježava kao dan formiranja.[4] Za prvog komadanta, odnosno za načelnika Glavnog štaba Armije RBiH je izabran general Sefer Halilović, koji će tu funkciju obavljati do 1993. godine. Za njegove zamjenike imenovani su Jovan Divjak i Stjepan Šiber. Sjedište GŠ Armije R BiH je bilo u Sarajevu i predstavljao je najviši organ u komandnom lancu. Sastojao se od nekoliko uprava kao što su: Uprava za kadrove, Uprava za operacije i obuku, Uprava za logistiku, Uprava za moral, informativno-propagandnu djelatnost i vjerska pitanja, Obavještajna uprava i dr. Odlukom Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine od 18. augusta 1992. godine, cjelokupna teritorija Republike BiH trebala je biti podijeljena na zone odgovornosti pet korpusa u formiranju a koji bi bili potčinjeni Štabu Vrhovne komande ABiH.

1992

Tokom 1992. godine oko 70% teritorije BiH je bilo okupirano od strane srpskih formacija. Armija se već po svojem osnutku susreće s nekoliko problema kao što su nedostatak oružja i opreme, neutemeljena organizacija, slaba logistika pored neprijateljske JNA i VRS. Prve bitke armije su bile za grad Sarajevo u cilju sprječavanju ulaska srpskih snaga u grad, što je bilo uspješno. Vojska uspješno formira linije odbrane oko Sarajeva, tuzlanske, zeničke regije, srednje Bosne, te oko opkoljenih gradova Bihaća, Goražda, Srebrenice, Žepe i Foče. 06. aprila 1992. srpske snage zauzimaju grad Foču, slijedeći gradovi pod kontrolom VRS su bili Bijeljina, Zvornik, Bratunac, Višegrad, Rudo u kojima otpor slabo naoružanih pripadnika PL BIH nije mogao zaustaviti prodor srpskih snaga i JNA.

U Posavini gradove Brčko, Bosanski Brod, Orašje, Odžak, Derventa, Bosanski Šamac, Modriča početkom rata su pod kontrolom imale Armija RBIH, HVO, HOS i ZNG. Kako je ova teritorija fizički u geografskom pogledu odvajala zapadni dio RS-a i teritorij RSK u Hrvatskoj od istočnog dijela RS-a i Srbije i Crne Gore, snage VRS-a su morale osvojiti ovu teritoriju kako bi zauzele koridor koji je bio komunikacija prema Banjoj Luci zatim teritoriji pobunjenih Srba u Hrvatskoj. Zbog strateške važnosti VRS pokreće operaciju Koridor u kojoj zauzimaju Bosanski Šamac (17. april 1992.) i Brčko (7. maj 1992.). U junu su zauzeli Derventu (7. juni 1992.), Modriču (10. juna 1992.) i Odžak (13. juna 1992.), a konačni slom odbrane uslijedio je 6. oktobra 1992. godine srpskom okupacijom Bosanskog Broda. Razlog ovog katastroffalnog gubitka su bile političke odluke iz Zagreba.[5]

21. aprila 1992. počinju sukobi u Bosanskoj Krajini kada su srpske snage zauzele polovicu grada Bosanska Krupe, njihovo daljnje napredovanje je zaustavljeno i formiran je bihaćki okrug, unutar kojeg je formirana Unsko-sanska operativna grupa iz koje će kasnije izrasti Peti korpus Armije RBiH.

U ofenzivi JNA i VRS od 24. do 28. aprila 1992. snage Armije RBIH, HVO-a i HOS-a su potisnuli napadače istočno od Mostara. U ratnim operacijama u ljeto i jesen 1992. godine, uspostavlja se ratna linija koja se do kraja 1994. godine neće bitnije mijenjati.

1993

Odnos snaga Armije RBIH i HVO-a nakon Bošnjačko-hrvatskog sukoba

1993. godina nije bila obilježena značajnim bitkama između Armije RBIH i VRS-a, ali novina je bio Bošnjačko-hrvatski sukob između snaga Armije RBIH i HVO-a. Hrvatske snage su svoj fokus ratovanja sa srpskih snaga prebacile na teritoriju pod kontrolom Armije RBIH za što se vjeruje da je dio dogovora između Tuđmana i Miloševića u Karađorđevu čiji je cilj bio podjela Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske strane. Kako bi se postigao ovaj cilj hrvatskoj strani je bila neophodna pobjeda nad Armijom RBIH, sa čime bi se bosanska strana dovela u neizbježnu situaciju da pristane na podjelu pod nametnutim uvjetima i gubitak teritorije u Hercegovini i Srednjoj Bosni. Armija RBIH se suočava sa potpunim okruženjem te izostankom dobavljanja oružja, municije, hrane, što je armiju dovelo u najteži položaj tokom svojeg postojanja. U septembru armija pokreće operaciju Neretva 93 pod vodstvom Sefera Halilovića koja je imala u ciju potisnuti hrvatske snage (HVO i HV iz područja srednje Bosne i zapadne Hercegovine te deblokadu Mostara. Armija RBIH je oslobodila oko 450 km kvadratnih teritorije, stjerala hrvatske snage pod opsadu u Vitezu, Busovači i Kiseljaku, ali nije uspjela deblokirati Mostar.[6] U toku ove godine dolazi i do smjene na vrhu Armije RBiH. Naime 8. juna 1993. godine, Rasim Delić je imenovan na čelo Glavnog štaba i to u svojstvu komandanta Štaba Vrhovne komande. Sefer Halilović je zadržao funkciju načelnika Glavnog štaba.

1994

Stanje teritorija na kraju rata

Vašingtonski sporazum je označio kraj sukoba između Armije RBIH i HVO-a, nakon čega se napadi usmjeruju isključivo prema VRS-u. Jedna od najznačajnijih bitaka te godine je bila Breza 94. Ova operacija je predstavlja veliki uspjeh izgladnjelog Petog korpusa Armije RBiH kojem je u tome periodu prijetio nestanak. AP Zapadna Bosna na čelu sa Fikretom Abdićem doživljava svoj poraz u augustu 1994., ali uz pomoć srpskih paravojnih formacije se vraća u Veliku Kladušu. Sedmi korpus Armije RBiH ovladava prostorom planine Vlašić te tako osigurava uvjete za daljnje osloboilačke operacije.

U aprilu 1994. snage VRS-a pokreću snažnu ofenzivu na grad Goražde, u početku su snage napredovale prema centru grada, kasnije je NATO izvrši zračne napade na VRS, operacija je kasnije obustavljena. Drugi korpus Armije RBiH je tokom operacije Proljeće 94 zauzeo položaje VRS-a na Ozrenu. 19. novembra 1994. VRS pokreće operaciju "Jutro" s ciljem zauzimanja Bihaća, snage su prodrle u neposrednu blizinu grada, ali su kasnije bile odbijene od strane Petog korpusa Armije RBiH.[7]

1995

Nakon pada enklava Srebrenice i Žepe, Armija RBIH usljed masakra i progona stanovništva gubi značajan dio teritorije i ljudstva. Nakon Splitske deklaracije kreće niz koordiniranih akcija i operacija Armije RBIH, HVO i HV-a kao što su Operacija Oluja, Operacija Ljeto '95, Operacija Sana '95, Operacija Maestral. Armija RBIH je u ovim operacijama oslobodila Bosansku krajinu uključujući gradove Veliku Kladušu, Bosansku Krupu, Bosanski Petrovac, Ključ i Sanski Most. Srpski agresor u potpunosti gubi teritoriju u zapadnom djelu Bosne i Hercegovine, te se stječu uslovi za mirovne pregovore.

Organizacija[8]

Korpusi

Prema odluci Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine od 18. augusta 1992. godine, cjelokupna teritorija Republike BiH je podijeljena na zone odgovornosti pet korpusa Armije RBiH. Ovih pet korpusa su djelovali tokom čitavog rata s tim da je naknadno osnovan 6. korpus, koji je kratko egzistirao i 7. korpus koji je uz 5 prvoosnovanih korpusa činio Armiju RBiH na kraju rata.

Naziv Oznaka Sjedište Bilješke
I korpus Sarajevo Prvi korpus je bio formiran 1992. i imao je zadatak odbranu opkoljenog Sarajeva.
II korpus 2. korpus Armije Republike BiH.jpg Tuzla Ovaj korpus je bio formiran 1992. i zona odgovornosti mu je bila Tuzlanska regija i regija Istočne Bosne, korpus je učestvovao u operaciji Vozuća 95.
III korpus Logo 3.korpusa Armije RBiH.gif Zenica Korpus sa sjedštem u Zenici, odigrao je značajnu ulogu u Bošnjačko-hrvatskom sukobu .
IV korpus Mostar Korpus osnovan 17. novembra 1992., odigrao je značajnu ulogu u odbrani Mostara.
V korpus 5. korpus Armije RBIH (logo).svg Bihać Korpus osnovan 21. oktobra 1992. sa sjedištem u Bihaću sa zonom odgovornosti u Bosanskoj Krajini. Korpus je sudjelovao u operacijama Oluja, Maestral i Sana '95
VI korpus 6th Corps of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.png Konjic Formiran 9. juna 1993., a rasformiran u februaru 1994., jedinice su pripojene 7. i 4. korpusu.
VII korpus Travnik Korpus formiran u aprilu 1994., a sudjelovao je u operacijama oslobođenja Vlašića, Kupresa i Donjeg Vakufa.

Operativne grupe

Divizije

Prištabske jedinice

Generali

Simboli

Najčešći simbol je ljiljan. Grb Armije RBIH je zapravo grb RBIH uz neke dodatke kao što su dva zlatna mača koji prolaze dijagonalno kroz grb i vojni natpisi iznad grba.

Odlikovanja

Zlatni ljiljan

Zlatni ljiljan je najveće odlikovanje za jednog pripadnika Armije Republike Bosne i Hercegovine. Dobiva se za efikasnost odrađivanja svrhe i cilja ARBiH.

Ratno priznanje Zlatni ljiljan dodjeljuje se pripadnicima Oružanih snaga koji su se naročito istakli u oružanom suprotstavljanju agresoru, doprinijeli proširenju slobodnih dijelova Republike Bosne i Hercegovine, izvršili više djela u kojima je došla do izražaja njihova lična hrabrost i požrtvovanje, pri čemu su agresoru naneseni znatni gubici u ljudstvu i materijalnim sredstvima.

Činovi u Armiji RBIH

Činovi u Armiji RBIH uređeni su na osnovu člana 33. stav 3. Uredbe sa zakonskom snagom o oružanim snagama Republike Bosne i Hercegovine ("Službeni list RBiH", broj 4/92), Predsjedništvo RBiH, donijelo je odluku: "Pravilo o vojnim uniformama, zastavi, oznakama činova, rodova i dužnosti pripadnika Armije RBiH za vrijeme ratnog stanja". PE. broj: 1263/92, 1. augusta 1992. godine u Sarajevu.

Činovi u Armiji RBIH (1992-1997)[9]

Vojnički činovi

  1. Regrut
  2. Vojnik
  3. Vojnik prve klase
  4. Kaplar

Podoficirski činovi

  1. Narednik
  2. Štabni narednik
  3. Narednik prve klase
  4. Viši narednik
  5. Glavni narednik

Oficirski činovi

  1. Podporučnik
  2. Poručnik
  3. Viši poručnik
  4. Kapetan
  5. Major
  6. Pukovnik
  7. Brigadir

Generalski činovi

  1. Brigadni general
  2. Divizijski general
  3. Armijski general
  4. Ministar odbrane
  5. Predsjednik predsjedništva

Činovi u Armiji RBIH (1997-1998)

Vojnički činovi

  1. Vojnik
  2. Vojnik prve klase
  3. Kaplar

Podoficirski činovi

  1. Narednik
  2. Štabni narednik
  3. Narednik prve klase
  4. Viši narednik
  5. Glavni narednik

Oficirski činovi

  1. Podporučnik
  2. Poručnik
  3. Viši poručnik
  4. Kapetan
  5. Major
  6. Podpukovnik
  7. Pukovnik

Generalski činovi

  1. Brigadni general
  2. General major
  3. General pukovnik

Svrha i cilj

Cilj Armije Republike Bosne i Hercegovine bio je očuvanje i protekcija Bosne i Hercegovine i cjelokupnost njene teritorije kao suverene, nezavisne i slobodne države svih njenih građana. Akcija odbrambene borbe Bosne i Hercegovine je zbog uspješnosti u borbama prerasla u oslobodilačku borbu koja je zaustavljena potpisivanjem Daytonskog mirovnog sporazuma.

Naoružanje i vojna oprema[10]

Tenkovi T-55

Pješadijsko oružje

Model Slika Tip Zemlja porijekla
Zastava M57 Pištolj Jugoslavija
Zastava CZ 99 Pištolj Jugoslavija
Tokarev TT-33 Pištolj Jugoslavija
Walther P38 Pištolj Flag of German Reich (1935–1945).svg Treći rajh
Zastava M84 Škorpion Automat Jugoslavija
Heckler & Koch MP5 Automat Flag of Germany.svg Njemačka
Ero Automat Flag of Croatia.svg Hrvatska
PPŠ-41 Automat Sovjetski savez
MP 40 Automat Flag of German Reich (1935–1945).svg Treći rajh
Berreta Model 38 Automat Flag of Italy.svg Italija
Thompson Automat SAD
Zastava M70 Automatska puška Jugoslavija
AK-47 Automatska puška Sovjetski savez
AKM Automatska puška Sovjetski savez
AK-63 Automatska puška Flag of Hungary.svg Mađarska
AMD 65 Automatska puška Flag of Hungary.svg Mađarska
PM md.63 Automatska puška Flag of Romania.svg Rumunija
Type 56 Automatska puška Kina
H&K G3 Automatska puška Flag of Germany.svg Njemačka
FN FAL Automatska puška Flag of Belgium.svg Belgija
SAR 80 Automatska puška Flag of Singapore.svg Singapur
Zastava M48 Repetirajuća puška Jugoslavija
PAP M59/66 Poluautomatska puška Jugoslavija
Zastava M76 Snajperska puška Jugoslavija
MACS M3 Snajperska puška Flag of Croatia.svg Hrvatska
RT-20 Snajperska puška Flag of Croatia.svg Hrvatska
SVD Dragunov Snajperska puška Sovjetski savez
Zastava M72 Puškomitraljez Jugoslavija
RPD Puškomitraljez Sovjetski savez
RPK Puškomitraljez Sovjetski savez
DP Puškomitraljez Sovjetski savez
ZB vz.26 Puškomitraljez Flag of the Czech Republic.svg Čehoslovačka
Ultimax 100 Puškomitraljez Flag of Singapore.svg Singapur
Zastava M84 Mitraljez Jugoslavija
Zastava M53 Mitraljez Jugoslavija
PK Mitraljez Sovjetski savez
NSV Mitraljez Sovjetski savez
DŠK Mitraljez Sovjetski savez
M2 Browning Mitraljez SAD
RBG-6 RBG Flag of Croatia.svg Hrvatska
M80 Zolja RB Jugoslavija
M79 Osa RB Jugoslavija
M57 RB RB Jugoslavija
RPG-7 RB Sovjetski savez
Type 69 RPG RB Kina
9K11 Maljutka POVRS Sovjetski savez
9K111 Fagot POVRS Sovjetski savez
HJ-8 POVRS Kina

Tenkovi

Oklopni transporter OT M-60
Brdski top 76 mm M-48B-1
Helikopter Mi-8 Armije RBIH
Model Slika Tip Zemlja porijekla Količina Bilješke
T-55 MBT Sovjetski savez
M-84 MBT Jugoslavija 3
PT-76 LT Sovjetski savez
T-34 ST Sovjetski savez
M4 Sherman ST SAD
M47 Patton ST SAD

Oklopna vozila

Model Slika Tip Zemlja porijekla Količina Bilješke
OT M-60 OT Jugoslavija
BVP M-80 BVP Jugoslavija
BOV OV Jugoslavija
BRDM-2 OV Sovjetski savez
M18 Hellcat Lovac tenkova SAD
M36 Jackson Lovac tenkova SAD

Artiljerija

Model Slika Tip Zemlja porijekla Količina Bilješke
M-57 Minobacač 60 mm Jugoslavija
M-69 Minobacač 82 mm Jugoslavija
M-75 Minobacač 120 mm Jugoslavija
M-48B-1 brdski top 76 mm Jugoslavija
ZiS-3 protivoklopni top 76 mm Sovjetski savez
T-12 protivoklopni top 100 mm Sovjetski savez
M101 haubica 105 mm SAD
Jugoslavija
M-30 haubica 122 mm Sovjetski savez
M-46 top 130 mm Sovjetski savez
M84 NORA top-haubica 152 mm Jugoslavija
M114 haubica 155 mm SAD
2S1 Gvozdika samohodna haubica 122 mm Sovjetski savez
Type 63 VBR 107 mm Kina
BM-21 Grad VBR 122 mm Sovjetski savez
APR-40 VBR 122 mm Flag of Romania.svg Rumunija
M-63 Plamen VBR 128 mm Jugoslavija
M-87 Orkan VBR 282 mm Jugoslavija

Također pogledajte

Reference

Vanjski linkovi

Flag-bih.svg BiH portal
Odjeljak isključivo posvećen Bosni i Hercegovini