Bakar

Ovo je glavno značenje pojma Bakar. Za druga značenja, pogledajte Bakar (čvor).

Bakar
[Ar] 3d104s1 29Cu                                                                                                                                                                                                                                 ↓                                                                     ↓                                                             →                                                             →                                                             Periodni sistem elemenata
Općenito
Hemijski element, Simbol, Atomski broj	Bakar, Cu, 29
Serija	Prijelazni metali
Grupa, Perioda, Blok	11, 4, d
Izgled	crvenkastog metalnog sjaja
Zastupljenost	0,01 %
Atomske osobine
Atomska masa	63,546 u
Atomski radijus (izračunat)	135 (145) pm
Kovalentni radijus	138 pm
Van der Waalsov radijus	140 pm
Elektronska konfiguracija	[Ar] 3d104s1
Broj elektrona u energetskom nivou	2, 8, 18, 1
Izlazna energija	4,44 eV
1. energija ionizacije	745,5 kJ/mol
2. energija ionizacije	1957,9 kJ/mol
3. energija ionizacije	3555 kJ/mol
4. energija ionizacije	5536 kJ/mol
Fizikalne osobine
Agregatno stanje	čvrsto
Mohsova skala tvrdoće	3,0
Struktura kristala	kubična prostorno centrirana
Gustoća	8920 kg/m3
Magnetizam	dijamagnetičan
Tačka topljenja	1357,6 K (1084,4 °C)
Tačka ključanja	2840 K (2567 °C)
Molarni volumen	7,11 · 10-6 m3/mol
Toplota isparavanja	300,3 kJ/mol
Toplota topljenja	13,05 kJ/mol
Pritisak pare	0,0505 Pa kod 1358 K
Brzina zvuka	3570 m/s kod 293,15 K
Specifična toplota	385 J/(kg · K)
Specifična električna provodljivost	58 · 106 S/m
Toplotna provodljivost	401 W/(m · K)
Hemijske osobine
Oksidacioni broj	1, 2
Oksidi	CuO, Cu2O
Elektrodni potencijal	0,342 V (Cu2+ + 2e- → Cu)
Elektronegativnost	1,9 (Pauling-skala)
Izotopi
Izo RP t1/2 RA ER (MeV) PR 61Cu sin 3,333 h ε 2,237 61Ni 62Cu sin 9,74 min ε 3,948 62Ni 63Cu 69,17 % Stabilan 64Cu sin 12,7 h ε 1,675 64Ni β- 0,579 64Zn 65Cu 30,83 % Stabilan
Sigurnosno obavještenje
Oznake upozorenja Simbol nepoznat
Obavještenja o riziku i sigurnosti	R: nema oznaka upozorenja R S: nema oznake upozorenja S
Ukoliko je moguće i u upotrebi, koriste se SI osnovne jedinice. Ako nije drugačije označeno, svi podaci su podaci dobiveni mjerenjima u normalnim uslovima.

Bakar (Cu, latinski - cuprum) - hemijski element, metal VIIIB grupe. Posjeduje 18 izotopa čije se atomske mase nalaze između 58-73. Postojana sa samo dva: 63 i 65.

Bakar je poznat od davnina, kao osnovni sastojak bronze.

Zastupljenost

Bakar

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 55 ppm (eng. parts per million) u vidu minerala: halkopirita, halkozina, malahita, azurita i drugih. Najveći izvor bakra u ishrani su morski plodovi a među njima bakra najviše ima u ostrigama. Bakar se također može naći i u zrnastom crnom hljebu, mahunastom povrću, kuhanim iznutricama i kiviju.

Osobine

Čisti bakar je crvenkasto-braon boje, mek metal, vrlo velike toplotne i električne provodljivosti. Na zraku ne podliježe koroziji, ali dugim stajanjem na njemu bakar se prevlači zelenom patinom bazičnih soli bakra (hidroksi karbonata, hidroksi sulfata ili hidroksi hlorida). Ako se u zraku nalazi velika količina sumpor dioksida umjesto zelene patine stvara se crni sloj bakar sulfida.

Soli bakra boje plamen zeleno

Jedinjenja

Bakar (II) sulfat CuSO₄ ima baktericidne osobine, a bezvodni je jaka stipsa (upija vodu). Kompleksna jedinjenja bakra su stabilna, ipak dosta lako se mjenja oksidacioni broj bakra u takvim jedinjenjima i zato se ona često koriste kao katalizatori. Vodeni rastvori soli bakra(I) imaju intezivnu zelenu, a rastvori soli bakra(II) intenzivnu plavu boju. Bakar sa kalajem, cinkom, molibdenom i drugim prelaznim metalima čini grupu rastopa koji se uopšteno nazivaju bronziti. Od njih je najpoznatiji tombak koji podsjeća na zlato i koji ima veoma dobre mehaničke osobine i otpornost na koroziju.

Upotreba

Bakar se masovno upotrebljava za produkciju električnih provodnika i uopšte u elektronici. Zbog malih rezervi i velike primjene bakar predstavlja materijal od strateškog značaja. Bakar se dodaje u razne legure. Miješa se i sa srebrom i zlatom što u znatnoj mjeri poboljšava njihove mehaničke osobine.

Biološki značaj

Bakar je mikroelement koji se javlja u reaktivnim centrima mnogih enzima. Potreban je za stvaranje crvenih krvnih zrnaca, ulazi u sastav hemocijanina, ima pozitivan uticaj na ćelijsku membranu nervnih ćelija, i ima uticaj u slanju nervnih impulsa. Dnevno je potrebno minimalno unijeti 0,5 ppm. Akumulacija bakra u tkivima dovodi do Vilsonove bolesti.

Nedostatak bakra može da prouzrokuje i malokrvnost, jer nedovoljna količina bakra izaziva lošije "upijanje" željeza i smanjenje broja krvnih zrnaca. Pretpostavlja se da sem toga nedostatak bakra izaziva poremećaje u radu srca i usporava rad nervnog sistema (na primjer slaba koncentracija). Nedostatak bakra također smanjuje i količinu bijelih krvnih zrnaca, a samim tim i otpornost organizma na bolesti.