Endozom

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži

Endozom je redovna ćelijska organela svih eukariotskih celula. Na elektronskom mikroskopu vidlljiv je kao niz heterogenih, membranom ograničenih kanala i vezikula koji se proteže od periferije ćelije do perinuklearnog prostora. Često završava u blizini Golđijevog aparata ali se nikad s njim ne spaja. Na svjetlosnom mikroskopu nije vidljiv. Pošto nema karakterističnih morfoloških karakteristika, pod elektronskim mikroskopom se može sa sigurnošću dokazati jedino pomoću markiranih liganada. U tu svrhu može poslužiti bilo koja molekula koja se u ćeliju unosi putem receptorima posredovane pinocitoze.

Osobine[uredi | uredi izvor]

Primjenom te metode dokazano je da se endozomalni set sastoji od dvije nakupine endozomalnih struktura: periferne i perinuklearne. Pošto se međusobno ne razlikuju samo po lokalizaciji, nego i po morfologiji i funkciji, napravljena je i terminološka distinkcija pa se tako razlikuju periferni i perinuklearni endozom. Endozom u prosjeku zauzima oko 1% celularnog volumena. Granična membrana endozoma je trilaminarnog izgleda, kao i ostale biološke membrane. U svom sastavu ima makromolekule koje joj daju identitet, te osiguravaju specifičnu funkciju u celularnoj ekonomici. U njenoom sastavu je, također, i enzim tipa ATP-aze koji ima ulogu održavanja stalne kisele reakcije u lumenu organele, sa pH 5-6.

Funkcija[uredi | uredi izvor]

Funkcija endozoma usko je povezana sa procesom pinocitoze. Kao što je Golđijev aparat prihvatni i distributivni centar za produkte biosinteze, to je endozom za materije unešene pinocitozom. U endozom se, putem pinocitotičkih vezikula unose razne makromolekule posredstvom receptora. Sudbina receptora unesenih u endozom je trojaka: a) mogu se vratiti u dio ćelijske membrane odakle su i došli (kruženje receptora), b) mogu zajedno sa svojim ligandima završiti u lizozomu i c) mogu završiti u dijelu plazmaleme na suprotnom polu celule.

Primjeri funkcionisanja endozoma[uredi | uredi izvor]

Jedan od primjera funkcionisanja endozoma je unošenje holesterola. Holesterol se u celulu unosi u vidu LDL partikula (low density lipoprotein). Kada kompleks receptor-LDL dospije u endozom, od njega se odvaja LDL. Ona dalje odlazi u lizozom odakle se odvaja holesterol. Holesterol dalje lahko difundira do plazmaleme gdje vrši svoju funkciju. Receptor se iz endozoma vraća u dio ćelijske membrane odakle je i došao. Drugi primjer je unošenje željeza. Za normalno odvijanje procesa nastanka eritrocita, eritropoeze neophodno je da se u ćeliju čijim sazrijevanjem nastaje crveno krvno zrnce dopremi željezo. Željezo se u celulu unosi preko bjelančevine transferina. Kada kompleks receptor-transferin stigne u endozom, od njega se odvaja samo željezo. Ono zatim lahko difunduje do citosola gdje obavlja svoju funkciju. Kompleks receptor-apotransferin (bjelančevina koja je preostala kada se od transferina odvojilo željezo) se vraća u plazmalemu gdje se od receptora odvaja apotransferin a njegovo mjesto ostaje upražnjeno za novu molekulu transferina. Ovaj proces se naziva kruženje receptora. Također, jedan od primjera funkcionisanja endozoma je unošenje EGF-a (epithelium growth factor), celularnog faktora rasta. Kada kompleks receptor-EGF stigne u endozom, on se cijeli usmjerava ka lizozomu. Tamo receptor biva razgrađen, a EGF nastavlja do mjesta svoga djelovanja. [1]


Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Hrnjičević, M (1995). Funkcionalna citologija. Narodna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine. 57-61