Klizište

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Bih-usa.svg Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden.
Ako smatrate da ste sposobni da ga prevedete, kliknite na link uredi i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika.
Mamejsko klizište, koje je zatrpalo više od 100 kuća, izazvano enormnom količinom padavina

Klizište ((en):Landslide, (fr):Glissement de terrain, (de):Erdrutsch, (ru):Оползень) je termin za stjenovitu ili rastresitu stijensku masu odvojenu od podloge koja pod uticajem gravitacije klizi niz padinu[1]. Kliženje ne mora da se kreće po jasno definisanoj površini (klizna površina) i tada se sredina po kojoj se odvija kretanje tela klizišta naziva klizna zona. Klizište je jedan od geomorfoloških oblika koluvijalnog procesa i geodinamički proces u inženjerskoj geologiji.

Kliženje se može odvijati veoma različitim brzinama, od najsporijih kada se kretanje tla ne primećuje, do veoma brzog kada je moguć nastanak velikih šteta i mogu biti ugroženi životi ljudi.

U starijoj literaturi na srpskom jeziku za klizište se često koristio i izraz "urvina", koja se u suštini odnosi na pojavu odrona a ne klizišta.

Uzroci i nastajanje[uredi | uredi izvor]

Ova kompjuterska simulacija prikazuje kretanje dubokog klizišta školjkastog tipa u San Mateo okrugu. Početak kliženja je zabeležen nekoliko dana posle novogodišnje oluje 1997. kada se na otvorila velika pukotina pri vrhu na mestu ožiljka i stvorilo istrbušenje iznad nožice klizišta. Kretanje se nastavilo prosečnom brzinom od nekoliko metara na dan, pri čemu se uzbrdni deo sve više spuštao, probio potporni zid, i stvorio duboku depresiju u gornjem delu. Istovremeno nožica je naklizala preko puta. Preko 250000 tona stenskog materijala je pokrenuto ovim klizanjem.

Klizišta su odraz neravnoteže (nestabilnosti) u tlu. Kao što svako telo teži da iz stanja labilne ravnoteže pređe u stanje stabilne ravnoteže, tako i klizište kliženjem naniže teži da zauzme ravnotežni položaj odnosno da pređe u stanje stabilne ravnoteže. Uslovi za nastanak i razvoj klizišta su:

  • geološki (povoljan litološki sastav, slojevitost, stepen litifikacije, pukotine)
  • geomorfološki (nagib padine, dužina površine klizanja)
  • hidrogeološki (nivo i režim podzemnih voda)
  • klimatski i meteorološki (količina padavina, naglo topljenje snega)
  • vegetacioni
  • antropogeni uticaji (zasecanje nožice padine pri građevinskim radovima, natapanje zemljišta otpadnim vodama, nasipanje materijala na padinama, seča šuma)
  • drugi uticaji (zemljotres, podlokavanje nožice klizišta, uticaj promene nivoa akumulacije, vibracije usled saobraćaja i dr.)

Elementi klizišta[uredi | uredi izvor]

Elementi klizišta su:

  • Ožiljci - markantna skokovita obeležja
    • Čeoni
    • Bočni
    • Sekundarni
  • Klizna površina - površina po kojoj se odvija kretanje tela klizišta
  • Tijelo - pokrenuti materijal
  • Uvala - udubljenje pri vrhu klizišta
  • Trbuh (istrbušenje) - brežuljkaste pojave na telu klizišta
  • Nožica - najniži deo
  • Pukotine - obično tenzione pri vrhu klizišta

Klizište može imati sve elemente jasno definisane i kao takve prepoznatljive na terenu ili neki od elemenata mogu biti nepotpuno izraženi i/ili delom zamaskirani (npr. preoravanjem njiva). Samo telo klizišta odlikuje se raznim mikroreljefnim oblicima i pojavama kao što su: ispupčenja i ovalne depresije često ispunjene vodom, talasi, terasasta zaravnjenja, pukotine izdizanja, smicanja (stepeničasta) uleganja i dr.

Tipovi klizišta[uredi | uredi izvor]

Klizište u El Salvadoru, izazvano zemljotresom 13. januara 2001.

Različita priroda i izuzetna složenost procesa, te raznovrsni oblici kretanja i veliki broj drugih činilaca koji utiču na nastanak i mehanizam klizišta uslovili su nastanak velikog broja klasifikacija i podela.

  1. Podjela prema dubini klizne površine - Prema dubini klizne površine klizišta se dele na:
    1. povšinska (<1m)
    2. plitka (1-5m)
    3. duboka (5-20m)
    4. vrlo duboka (>20m)
  2. Podjela prema količini pokrenute mase - Prema količini pokrenute (klizeće) mase klizišta se dele na:
    1. mala (do nekoliko hiljada m3)
    2. srednja (do nekoliko desetina hiljada m3)
    3. velika (do nekoliko stotina hiljada m3)
    4. vrlo velika (do nekoliko miliona m3)
  3. Podjela prema mestu nastanka na padini - Prema mestu i uzroku nastanka klizišta se dele na:
    1. delapsivna - klizište nastaje u nožici padine usled podsecanja i razvija se (naviše) uz padinu
    2. detruzivna - klizište nastaje u višim delovima padine, vrši pritisak na niže slojeve opterećujući ih i razvija se naniže
  4. Podjela prema vremenu nastanka - Prema vremenu nastanka klizišta se dele na:
    1. primarna - na terenima koji nisu ranije bili zahvaćeni klizištima
    2. sekundarna - u okviru terena koji je ranije bio zahvaćen klizanjem.
  5. Podjela prema strukturi i sastavu padine - Prema strukturi i sastavu padine klizišta se dele na:
    1. asekventna - u jednorodnim i neslojevitim stenama
    2. konsekventna - pojava klizanja je predisponirana nagibom slojeva ili sistema pukotina prema nagibu padine
    3. insekventna - klizna ravan preseca slojeve različitog sastava bez obzira na predisponiranost u sklopu terena.
  6. Podjela prema strukturi i veličini - Prema strukturi i veličini klizišta mogu biti:
    1. klizišta smeše čvrstih stena
    2. klizajući blokovi
    3. klizni potoci
    4. površinska tečenja male dubine pod uticajem padavina i podzemnih voda
    5. površinsko tečenje male dubine pod uticajem samo atmosferskih padavina
    6. manja otkidanja po zahvatu i dubini - blago zatalasane površine padina
  7. Podjela prema mehanizmu
    1. klizanje
    2. tečenje
    3. složeno kretanje
  8. Podjela prema obliku klizne površine, reljefu i načinu kretanja - Prema obliku klizne površine, reljefu i načinu kretanja postoje sledeći tipovi klizišta:
    1. Slojna
    2. Višeslojna
    3. Rotaciona
    4. Stepeničasta (kaskadna)
    5. Blokovska
    6. Potočasta
  9. Po mestu pojavljivanja
    1. nadvodna
    2. podvodna klizišta


Prevencija[uredi | uredi izvor]

Najvažnije je otklanjanje nakupljene vode.Pored toga imaju i mjere prevencije:

Kratkoročne mjere[uredi | uredi izvor]

  • Blokada s balvanima [2]
  • Drenaža za odvod vode iz zemlje, koja se postavlja u dubinu ili na površinu. U istu svrhu služe i kanali.[3]
Jež
  • Kratotrajna stabilizacija se postiže uz pomoć tzv. ježeva (barikade).[3]
  • Kod manjih odrona su dovoljni i zečji nasipi od vreća pijeska.
  • Površine koje su i dalje pod kišom prekrivaju se s vodootpornim ceradama, PVC folijom itd. da bi se spriječilo dalje natapanje tla.

Dugoročne mjere[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Geološka terminologija i nomenklatura VIII-2 Inženjerska geologija, Zavod za regionalnu geologiju i paleontologiju Rudarsko-geološkog fakulteta, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1978.
  2. ^ a b c Vorbeugen oder reagieren?Wie kann man sich vor Erdrutschen schützen? pristupljeno 18.5.2014 (de)
  3. ^ a b c Erdrutsche – Wie und wann?pristupljeno 18.5.2014 (de)

Veze[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: