Krvna grupa

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Krvne grupe)
Idi na: navigacija, traži
ABO krvne grupe

Krvna grupa je jedna od klasifikacijskih odrednica krvi, a bazirana je na prisutnosti ili nedostatku naslijeđene antigenske substance na površini eritrocita. Ovi antigeni mogu biti proteini, ugljikohidrati, glikoproteini ili glikolipidi, u zavisnosti od sistema krvnih grupa, a neki od ovih antigena su prisutni i na površinama drugih vrsta ćelija raznih tkiva.[1]

Suglasno specifičnosti antigena i/ili antitijela u krvi, fenotipovi krvnih grupa se klasificiraju po više sistema. Neki su toliko rijetki da se označavaju kao privatni (eng. private), dok su drugi javni (eng. public), manje ili više rasprostranjeni u većem dijelu svjetske populacije.[2]

Sistemi krvnih grupa[uredi | uredi izvor]

Opća imunogenetička svojstva krvnih antigena[uredi | uredi izvor]

Sistemi krvnih grupa pripadaju skupini kvalitativnih biohemijskofiziološkihmonogenskih svojstava (osobina), čiji su genetički determinatori locirani na autosomima (autosomalni) ili heterosomima (heterosomalni, gonosomalni). U ovoj skupini – imunogenetički značajnih sistema antigena – javljaju se tri kategorije nasljeđivanja: ABO sistem krvnih grupa kontrolira serija od tri glavna (multipla) alela, a individualnu pripadnost jednom od mogućih fenotipova Rh sistema određuju aleli tri blisko vezana genska lokusa humane hromosomske garniture. Istovremeno, krvne grupe MN sistema određuje jedan genski lokus među čijim alelima nema odnosa dominantnosti, tj. karakterizira ih kodominantnost. Pojava svakog od tih alela u genotipu testirane osobe se manifestira obligatnim prisustvom antigena koji je pod njihovom kontrolom. Za razliku od ovih sistema nasljedne varijacije, prema općeprihvaćenim teorijama, mnoge morfološke monogenske osobine se tek konvencionalno mogu svrstati u tu kategoriju.[3] [4]

U ostalim sistemima krvnih grupa moguće varijante (krvne grupe se nasljeđuju po jednom od pomenutih modela ili se javljaju u mnoštvu izoantigena.

U ukupnom svjetskom stanovništvu, imunogenetička istraživanja su registrirala petnaestak sistema širokorasprostranjenih (eng. public) sistema krvnih grupa, sa respektabilnom frekvencijom mogućih alternativnih fenotipova. Pored toga, sporadično – kao svojevrsni rariteti – u ograničenom broju individua i njihovih porodica – javljaju se i krvni antigeni osobenih (eng. private) sistema grupne specifičnosti.

Interpretacija prirode interakcije među genetičkim determinatorima krvnih grupa različitih sistema je relativno jednostavna. U nauci o biološkom nasljeđivanju ne postoji oblast sa tako jasnim odrednicama kao što je to slučaj sa genetikom humanih krvnih grupa. Iako su neki njeni segmenti doista složeni, oni se više tiču serologije nego genetike.

  • Individualna pripadnost krvnim grupama, tj. različiti antigeni koji se nalaze na površini eritrocita, genetički su određeni. Praktično i nema sredinskih uticaja na njihovo ispoljavanje koji bi zakomplicirali mogućnost pune genske ekspresije, a nekoliko nedavno potvrđenih izuzetaka su ekstremno rijetki fenomeni.
  • Konkordantnost između prisutnog alelogena u genotipu i antigena na eritrocitima je gotovo uvijek potpuna (100%). Reakcija sa specifičnim antitijelima redovno dokazuje prisustvo odgovarajućeg antigena, što istovremeno dokazuje i prisustvo kodirajućeg gena. Pritom reakcija sa komplementarnim antiserumom indicira prisustvo tog gena, bez obzira na eventualno prisustvo drugih.
  • Interakcija i ekspresija alelnih gena za mnoge druge osobine može se zakomplicirati do stupnja na kojem posmatrani fenotipski sistem postaje nepodesan za genetičku analizu. Kada su u pitanju geni koji određuju krvne grupe, ovakvih interakcija je veoma malo, a kada se i pojave, prisustvo prisutnih gena se gotovo uvijek može registrirati.
  • U nasljeđivanju krvnih grupa nema komplikacija uzrokovanih drugim genima koji imaju nerazlučivo slične efekte, kao što je to čest slučaj sa nasljeđivanjem kongenitalnih anomalija, npr. Prisustvo antigena A ili B, naprimjer, također je uvijek rezultat aktivnosti istih alelogena, jer ne postoji neki drugi gen čiji bi produkt također reagovao sa anti–A ili anti–B.
  • Generalno gledajući, među genetičkim determinatorima krvnih grupa poznatih sistema nema odnosa dominantnosti – recesivnosti. Dosadašnja iskustva pokazuju da se obično otkrije alelomorfni par koji određuje prisustvo dva različita antigena na eritrocitima, nakon čega se, relativno brzo, detektiraju i odgovarajući antiserumi koji sa njima reaguju. Eritrociti svakog homozigota isključivo reagiraju (aglutiniraju) samo sa jednim – specifičnim antiserumom (ali ne i sa drugima!). Istovremeno, eritrociti heterozigota (genotipa sa dva različita alela), reagiraju sa oba antiseruma. Prema tome, ako su nam dostupna oba antiseruma, serološkim testovima, može se pouzdano odrediti genetička konstitucija svake individue.
  • Respektirajući sve pomenute činjenice, veoma je bitno permanentno prisustvo svijesti da očita jednostavnost naljeđivanja krvnih grupa ponekad može i zavarati – unijeti konfuziju i obmane, kako u istraživačkoj tako i u dijagnostičkoj praksi. Takve komplikacije se javljaju sporadično, ali i kontinuirano, a sa mogućim teškim posljedicama po zdravlje pacijenata, u transfuzijskim i transplantacijskim tretmanima.

Klasifikacija krvnih grupa[uredi | uredi izvor]

Sistemi krvnih grupa – priroda epitopa i hromosomska pozicija odgovarajućih gena[5]
Inicijalni simbol Nominacija

ISBT / HGNC

Epitop Hromosomska lokacija OMIM[6][7]
001 ABO ABO Ugljikohidrat (N-acetilgalaktozamin, galaktoza); A, B i H antigeni uglavnom izazivaju reakcije IgM antitijela,anti-H je vrlo rijetka (pogledajte Hh sistem antigena – Bombay fenotip) 9q34.2* OMIM: 110300
002 MNS MNS / GYPA - GYPB - (GYPE) Glikoforin GPA / GPB (glikoforini A i B), mogući receptori Plamodium falciparum, glavni antigeni: M, N, S, s

Antigeni M i N na GPA (mutacije M→N : ser1leu i gly5glu), S i s lGPB (mutacije SS: met29thr); u prva 26 N-terminalna AA, ekstramembranozne FAM-N i GPB su identične; neizvjesno postojanje MCP; nedostatak uzrokuje GPA rijetki fenotip En(a) - deficit sijalinske kiseline, a pad u zêta potencijalu.

4q31.21 OMIM: 111300

OMIM: 111740
OMIM: 138590

003 P P1PK / A4GALT Glikolipid; Antigen P1, α1,4galaktoza na paraglobozidu; antigen P1: Galα1-4Galβ1-4GlNacβ1-3Lactozilceramid 22q13.2 OMIM: 111400
004 Rh RH / RHD - RHCE Proteini RHD / RHCE; C, c, D, E, e antigeni (ne postoji "d" antigen - malo slovo d označava odsustvo D proteina, tj. antigena) 1p36.11 OMIM: 111680
OMIM: 111700
005 Lutheran LU / BCAM Protein IgSF (član imunoglobulin superfamilije); set od 21 antigena 19q13.32 OMIM: 111200
006 Kell KEL / KEL Glikoprotein, endopeptidaza; priključna (Cys72) disulfid veza za protein Kx (Cys347); član imunoglobulinska superfamilije); set od 21 antigena 7q34 OMIM: 110900
007 Lewis LE / FUT3 Ugljikohidrat (fukoza, rezidua); glavni antigeni Lea i Leb - asocirani sa sekrecijom tkivnih ABH antigena 19p13.3 OMIM: 111100
008 Duffy FY / DARC Protein (ECR himokin receptor); glavni antigeni: Fya and Fyb. Osobe kojima nedostaje Duffy antigen sasvim su imune na malariju uzrokovanu plazmodijima (Plasmodium vivax i Plasmodium knowlesi) 1q23.2 OMIM: 110700
009 Kidd JK / SLC14A1 Protein (urea transporter); glavni antigeni: Jka i Jkb 18q12.3 OMIM: 111000
010 Diego DI / SLC4A1 Glikoprotein (band 3, AE 1, ili anion razmjene); pozitivna krv nađena samo u Istočnoj Aziji i kod autohtonih sjevernoameričkih Indijanaca. 17q21.31* OMIM: 110500
011 Yt/Cartwright YT / ACHE Protein (AChE, acetilholinesteraza), fiksiran na membrane GPI ili glikozo-fosfatidilinostitol Kell sistema: lod skor 3.48 za Θ = 0.28 7q22.1 OMIM: 112100
012 Xg XG / XG Glikoprotein Xp22.3 OMIM: 314700
013 Scianna SC / ERMAP Glikoprotein 1p34.2 OMIM: 111750
014 Dombrock DO / ART4 Glikoprotein ADP-ribotransferaza (fiksiran na ćelijskoj membrani putem GPI ili glicozil-fosphatidil-inositola) 12p12.3 OMIM: 110600
015 Colton CO / AQP1 Akvaporin 1; glavni antigeni: Co(a) i Co(b) 7p14.1 OMIM: 110450
016 Landsteiner-Wiener LW /ICAM4 Protein IgSF (član imunoglobulinske superfamilije) 19p13.2 OMIM: 111250
017 Chido/Rodgers CH/RG / C4A - C4B Komplement C4A C4B (frakcije); 99 % homologije između dva proteina 6p21.3 OMIM: 120810
OMIM: 120820
018 Hh H / FUT1 Ugljikohidrat (fukoza, ostatak) 19q13.33 OMIM: 211100
019 Kx XK / XK Glikoprotein; povezan je (Cys347) po disulfid mostu na Kell protein (Cys72). Xp21.1 OMIM: 314850
020 Gerbich GE / GYPC Glikoforini C i D (GPC / GPD (glicophorini C i D, GPD su rezultanti GPC za brisanje receptora Plasmodium falciparum 2q14.3 OMIM: 110750
021 Cromer CROM / DAF Glikoprotein (DAF ili CD55), regulira dopunu frakcija C3 i C5, pričvršćeni za membranu GPI 1q32.2 OMIM: 125240
022 Knops KN / CR1 Glikoprotein (CR1 ili CD35), receptor imunog kompleksa 1q32.2 OMIM: 607486
023 Indian IN / CD44 Glikoprotein CD44 adhezijske funkcije (ligand hialuronične kiseline); mutacija IN1 ⇒ IN2: Pro46Arg; genske frekvencije – IN1:0,014; IN2:0,986 11p13 OMIM: 609027
024 OK OK / BSG Glikoprotein (CD147), član imunoglobulinske natporodice 19p13.3 OMIM: 111380
025 RAPH MER2 / CD151 Tetraspanin CD151, transmembranski glikoprotein 11p15.5 OMIM: 179620
OMIM: 602243
026 JMH/John Milton Hagen JMH / SEMA7A Protein (fiksiran za membranu pomoću GPI) 15q24.1 OMIM: 607961
027 Ii I / GCNT2 Polisaharid (poli-N-acetilactozaminoglikan) – razgranat (račvast) - I / nerazgranat (jednostavan) - i 6p24.2 OMIM: 110800
028 Globozid GLOB / B3GALNT1 Glikolipid, acetil-galactoza-aminil-transferaza 1; antigen P

Antigène [P]: GalNAcβ1-3Galα1]-4Galβ1-4Glβ1-1ceramid receptor parvovirus B19 ; laktosilceramid : Galβ1-4Glβ1-1ceramid, supstrat za P1.

3q26.1 OMIM: 603094
029 GIL GIL / AQP3 Akvaporin 3 9p13.3 OMIM: 607457
030 Rh-asocirani glikoprotein RHAG / RHAG Glikoprotein, 409aa, 36 % homologije svoje RHCED. Esencijalno za Rh-asocirani glikoproteinsku ekspresiju HR. 6p12.3 OMIM: 180297
031 Forssmann FORS / GBGT1 Glikozil-transferaza; transferira α1-3 N-acetil-galactozamin na globosid (antigen D) 9q34.2 OMIM: 606074
032 Junior/JR JR / ABCG2 Protein, 16 egzona, 655 AA, 72 000 daltona, 3 loksa N, moguća glikolizacija (šest membranskih pasaža), ABCG2, Multi-poteinski transporter (lijekova), frekvencija Jra+ >99%. 4q22.1 OMIM: 614490
033 LAN/Langereis LAN / ABCB6 Protein, 19 egzona, 842 AA, 80.000 daltona, 10 cisteina, 4 lokusa; moguće N-glikozilacija, uloga u sintezi hema; ABCB6,porfirin transporter 2q36 OMIM: 111600
Najpoznatiji (public) sistemi krvnih grupa i njihovi najfrekventniji izoantigeni
Sistem krvnih grupa Izoantigeni
ABO A1, A2, A3, A4, A5, A0, Az, B, O, H
Rh D, C, c, Cw, Cx, E, e, es (VS), Dw, Du, ‘’C’’u, ‘’E’’u, G, ce, Ces (V), Ce, CE, cE, Et, LW
MNSs M, N, S, s, U, Mg, M1, M2, N1, Mc, Ma, Mv, Mk, Tm, Hu, He, Mia, Vw, (Gr), Mur, Hil, Vr, R2a, Sta, Mta, Cla, Nya, Sul, Sj, S2
P P1, P2, Pk
Lutheran Lua, Lub
Lewis Lea, Leb, Lec, Led
Kell K, k, Kpa, Kpb, Jsa, Jsb
Duffi Fyb, Fyb
Kidd Jka, Jkb, jk
Diego Diab, Dib
Yt I, i
Auberger Aua
Xg Xga

ABO sistem krvnih grupa[uredi | uredi izvor]

Antigeni i genetika ABO sistema[uredi | uredi izvor]

Antigeni ABO sistema krvnih grupa otkriveni su na osnovu efekata miješanja krvi različitih osoba, odnosno pojave ili odsustva aglutinacije u mogućim kombinacijama eritrocita i seruma ispitanika. Rezultati prvih istraživanja u ovoj oblasti dokazali su da se u humanim crvenim krvnim zrncima nalaze antigene supstance, a u serumu specifična antitijela, koja u međusobnom kontaktu izazivaju izoaglutinaciju (aglutinacija reakcijom antigen – antitijelo među pripadnicima iste vrste organizama), čime je objašnjena fiziološka priroda ovog višeslojno značajnog sistema individualne varijacije, posebno u transplantaciji u najširem smislu pojma (uključujući i transfuziju).

Nakon tri prvootkrivene grupe (A, B, O) ovog sustava, opisana je ubrzo i četvrta (AB) i pouzdano dokazano da se ovaj sistem antigene varijacije diferencira po prisustvu (ili odsustvu) supstanci A i B (na eritrocitima) i odgovarajućih specifičnih antitijela: anti–A i anti–B (u serumu). Također je konstatirano da su, za razliku od većine ostalih sistema krvnih grupa (Rhi MN, naprimjer), antitijela za ove antigene (izuzimajući grupu AB) redovno prisutna u normalnom serumu. Oznake krvnih grupa ovog sustava, po zvaničnoj i danas općeprihvaćenoj nomenklaturi (koja se ranije bazirala i na slijedu rednih brojeva I – IV), indiciraju prisustvo specifičnih antigena na crvenim krvnim zrncima: krvna grupa A sadrži antigenu supstancu A, eritrociti fenotipa B nose antigen B; u krvnoj grupi AB nalaze se obje ove grupno–specifične supstance, a u O (nula) – nijedna od njih. Suglasno tome, u serumu krvne grupe A moguće je prisustvo samo antitijela anti–B i obrnuto – grupa B sadrži samo anti–A supstancu, dok serum AB ne sadrži niti jedno od ovih specifičnih antitijela ABO sistema.

U normalnim okolnostima ne dolazi do autoaglutinacije, ali se izoaglutinacija redovno javlja u inkompatibilnim (heterospecifičnim) kombinacijama miješanja krvi različitih osoba, kada dolazi do transfuzijskog šoka praćenog hemolizom. Prema tome, u transfuzijskim i drugim zahvatima, krv pripadnika grupe O se nesmetano može miješati sa krvlju osoba grupa A i B jer u eritrocitima ne posjeduje ni A ni B antigen (univerzalni davaoci). Osobe krvne grupe AB su univerzalni primaoci (jer u serumu nemaju ni anti–A ni anti–B supstance), dok osobe krvnih grupa A i B, pored homospecifične, mogu primati i transfuziju krvi nulte grupe. Međutim, budući da kod takvih transfuzija postoji izvjestan stupanj rizika, favorizuju su aplikacije krvi homospecifičnih, istovjetnih grupa davatelja i primatelja.

Eritrocitni antigeni su glikolipidne prirode (topivi u alkoholu), a (pored krvi) široko su rasprostranjeni i u ostalim [[tkivo|tkivima (osim mozga), ali se nikada ne javljaju u sekretima i ekskretima. Druga skupina antigena istih specifičnosti ima glikoproteinsku strukturu (pa su rastvorljivi u vodi) i susreću se u većini tkiva (osim krvi) i izlučevina (pljuvačka, znoj, suze, mlijeko, želučani sok, gnoj, mokraća, izmet itd.). Na temelju prisistva ili odsustva antigena ABO(H) sistema, osobe se dijele na sekretore i nesekretore. Sposobnost (ne)sekrecije ovih supstanci u te tjelesne izlčevine, genetički je kontrolirana sa nezavisnog genskog lokusa (osobina sekrecija ABO(H) antigena).

Detaljnije analize ovih grupno specifičnih supstanci su pokazale da njihova antigena specifičnost ovisi o strukturi terminalne gliko–komponente odgovarajućih molekula (glikolipida i glikoproteina). U njenoj osnovi je zajednička četveročlana sekvenca prostih šećera, koja također ispoljava antigenu aktivnost (označenu sa H) i koja je prisutna i u fenotipu O. Antigen H ustvari predstavlja prekursornu supstancu u sintezi antigena A i B koji nastaju terminalnim dodavanjem specifičnih prostih aminošećera, dok u krvnoj grpi O on ostaje nealteriran. Samo u izuzetno rijetkim slučajevima, na odgovarajućem lokusu javlja se mutantna varijanta (alel h), koja je izgubila mogućnost kodiranja enzima za katalizu sinteze antigena H iz prekursorne substance. To se manifestira kao Bombay fenotip (svrstan u kategoriju private krvnih grupa). Također treba napomenuti da se u vodi rastvorljivi antigeni ABO(H) sistema u tjelesnim izlučevinama javljaju samo kod "sekretora", dominantne fenotipske oznake u nasljednom dimorfizmu (po) sposobnosti njihove ekskrecije (koji je nezavisan od ABO sistema krvnih grupa).

Antitjela ABO sistema krvnih grupa (anti–A i anti–B) su bjelančevine tipa globulina III–1 frakcije plazme i skupa sa specifičnim antigenima imaju veliki značaj u transfuziji, transplantaciji, forenzičkoj antropologiji i drugim oblastima osnovnih i primijenjenih bioloških nauka.

ABH antigeni, dakle, nisu primarni produkti gena već nastaju u enzimatskim reakcijama koje kataliziraju glikoziltransferaze. Imunodominantne strukture A i B antigena, GanNAc alpha1–>3 (Fuc alpha1–>2) Gal– i Gal alpha1–>3 (Fuc alpha 1–>2) Gal–, nastaju u seriji reakcija; A i B–transferaze koje kodiraju funkcionalni aleli (IA i IB aleli) jednog gena ABO lokusa, kataliziraju posljednji korak u sintezi. Protein koji kodira alel IO nije funkcionalan, pa stoga akceptorni supstrat (H antigen: Fuc alpha 1->2 Gal-) ostaje nemodificiran.[8]

ABO alelogeni se sastoje od najmanje sedam egzona, a njihova kodirajuća sekvenca proteže se na 18 kb genomske DNK. Delecija jednog nukleotida u egzonu 6 susreće se u većini (ali ne svim) I0 alela i odgovorna je za gubitak aktivnosti enzima. Prva od sedam supstitucija nukleotida, po kojoj se razlikuju A i B transferaze, nalazi se u egzonu 6. Najveći je egzon 7, koji sadrži preostalih šest supstitucija nukleotida, uzrokuje četiri diferencirajuće aminokiselinske supstitucije transferaza A i B. Među ovim supstitucijama nalaze se i one koje određuju A ili B specifičnost enzima (aminokiselinski ostaci 266 i 268). Pored četiri uobičajena alela (IA1, IA2, IB i I0) identificirani su i brojni aleli koji kodiraju sintezu glikoziltransferaza sa promijenjenom aktivnošću ili specifičnošću.

  • ABO lokus je na dugom kraku hromosoma 9: 9q34.

Na osnovu stupnja antigenosti, unutar fenotipa A registrirane su njegove varijante A1, A2, A3, A4 i A5, (sa opadajućim gradijentom antigene aktivnosti), koje se međusobno serološki jasno diferenciraju i ne prepokrivaju. Odnos učestalosti antigena A1, i A2 je oko 4:1; A3, čini manje od 1% učestalosti krvne grupe A; A4 je dvostruko rjeđa, dok je A5 specifičnost pravi raritet.

Osnovu genetičke kontrole prikazane varijacije antigena ABO sistema (prema danas općeprihvaćenoj hipotezi, kojom je oborena prva teorija o dva lokusa) čine tri (multipla) alela (IA, IB, I0) odgovarajućeg genskog lokusa (I), čiju interakciju karakterizira kodominantnost ( IA, IB) u odnosu na recesivni I0, dok u tom paru nema dominantnosti – recesivnosti. Zato se prisustvo svakog od njih u genotipu redovno i fenotipski manifestira pojavom odgovarajućih antigena na eritrocitima. Prema tome, multipli aleli ovog lokusa kombinuju se u šest mogućih genotipova, čiju fenotipsku ekspresiju čine četiri krvne grupe. A i B grupa, dakle, mogu biti (dominantni) homozigoti (IAIA, IBIB) i heterozigoti (IAI0, IB I0); različiti genotipovi iste krvne grupe serološki se ne mogu međusobno diferencirati. Nulta (O) krvna grupa je recesivni homozigot (I0I0), a AB je heterozigotna kombinacija kodominantnih alela (IAIB). Zato (imajući u vidu ovakve relacije genetičkih determinatora ovog sistema antigena), osobe krvnih grupa O i AB u međusobnoj vezi ne mogu imati homospecifično potomstvo (svoje krvne grupe).[9]

Polimorfizam antigena ABO sistema je zabilježen kod mnogih vrsta primata. Tako je uočeno da je kod šimpanzi najfrekventnija krvna grupa A, dok je O mnogo rjeđa, a B krvne grupe uopće nema. Nasuprot tome, gorile imaju samo krvnu grupu B. Na osnovu takvih relacija, pretpostavlja se da determinirajući alelogeni ovih fenotipova kod hominoida odavno nisu pod značajnijim selekcijskim pritiskom. Istovremeno, evolutivno udaljeniji babuni imaju krvne grupe A, B i O, s tom razlikom što su kod čovjeka i ostalih antropomorfnih majmuna ABO(H) antigeni registrirani u crvenim krvnim zrncima, a kod babuna na drugim tipovima ćelija. Iako se i kod njih javlja grupa O, ona je mnogo rjeđa nego kod ljudi. Postoji mogućnost da kod babuna postoji negativna selekcija fenotipa O.

Suglasno prethodnim nalazima, formulirane su dvije teorije evolucione diversifikacije gena za krvne grupe ABO sistema:

  • transpecijska evolucija – pretpostavlja da genetička sličnost potiče od zajedničkog primatskog pretka, a
  • hipoteza o paralelnoj evoluciji počiva na uvjerenju da su ABO alelogeni istovremeno i nezavisno evoluirali – u paralelnoj filogenezi različitih vrsta primata, u odgovoru na pozitivni selekcijski pritisak.

Druga teorija ima više pristalica zbog prisustva specifičnih mutacija u unutargenskim sekvencama ABO gena.

Nasljeđivanje genotipova krvnih grupa ABO sistema i njihovo fenotipsko ispoljavanje
Grupa O A B AB
Genotip ii (OO) IAi (AO) IAIA (AA) IBi (BO) IBIB (BB) IAIB (AB)
O ii (OO) O
OO OO OO OO
O ili A
AO OO AO OO
A
AO AO AO AO
O ili B
BO OO BO OO
B
BO BO BO BO
A ili B
AO BO AO BO
A IAi (AO) O ili A
AO AO OO OO
O ili A
AA AO AO OO
A
AA AA AO AO
O, A, B ili AB
AB AO BO OO
B ili AB
AB AB BO BO
A, B ili AB
AA AB AO BO
IAIA (AA) A
AO AO AO AO
A
AA AO AA AO
A
AA AA AA AA
A ili AB
AB AO AB AO
AB
AB AB AB AB
A ili AB
AA AB AA AB
B IBi (BO) O ili B
BO BO OO OO
O, A, B ili AB
AB BO AO OO
A ili AB
AB AB AO AO
O ili B
BB BO BO OO
B
BB BB BO BO
A, B ili AB
AB BB AO BO
IBIB (BB) B
BO BO BO BO
B ili AB
AB BO AB BO
AB
AB AB AB AB
B
BB BO BB BO
B
BB BB BB BB
B ili AB
AB BB AB BB
AB IAIB (AB) A ili B
AO AO BO BO
A, B ili AB
AA AO AB BO
A ili AB
AA AA AB AB
A, B ili AB
AB AO BB BO
B ili AB
AB AB BB BB
A, B, ili AB
AA AB AB BB
A B O
A1
A2
A3
A4
A5
Ax
Ae
Aint
Au
Ax
B101 (B1)
B3
Bw
Bx
O01 (O1)
O02 (O1v)
O03 (O2)
Glavna stranica: ABO sistem krvnih grupa
ABO sistem krvnih grupa - dijagram pokazuje ugljikohidratne lance koji određuju ABO krvnu grupu

Od desetak "public" sistema krvnih grupa, u transfuziji je ABO sistem najbitnijiji.

Fenotip Genotip
A IAIA ili IAI0
B IBIB ili IBI0
AB IAIB
O I0I0
ABO sistem krvnih grupa - dijagram pokazuje ugljikohidratne lance koji određuju ABO krvnu grupu

Kompatibilnost plazme[uredi | uredi izvor]

Kompatibilnost plazme
Primatelj Donator[1]
O A B AB
O Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg
A Yes check.svg Yes check.svg
B Yes check.svg Yes check.svg
AB Yes check.svg

Isključivanje roditeljstva[uredi | uredi izvor]

Isključenje roditeljstva po ABO sistemu krvnih grupa
Posmatrani par Moguće Isključeno
O x O O A, B, AB
O x A O, A B, AB
O x B O, B A, A, B
O x AB A, B O, AB
A x A O, A B, AB
A x B O, A, B, AB
A x AB A, B, AB O
B x B O, B A, AB
B x AB A, B, AB O
AB x AB A, B, AB O

Distribucija krvnih grupa ABO sistema[uredi | uredi izvor]

Populacija O (%) A (%) B (%) AB (%)
Aboridžini 61 39 0 0
Afroamerikanci 49 27 20 4
Ainu (Japan) 17 32 32 18
Albanci 38 43 13 6
Američki bijelci 45 40 11 4
Američki starosjedioci 79 16 4 1
Andamanci 9 60 23 9
Arapi 34 31 29 6
Armenci 31 50 13 6
Austrijanci 36 44 13 6
Azijatski Amerikanci 40 28 27 5
Bantu 46 30 19 5
Baski 51 44 4 1
Belgijanci 47 42 8 3
Bororo (Brazil) 100 0 0 0
Bosanci[10] 36 42 15 7
Brazilci 47 41 9 3
Bugari 32 44 15 8
Burmanci 36 24 33 7
Burijati (Sibir) 33 21 38 8
Bušmani 56 34 9 2
Česi 30 44 18 9
Danci 41 44 11 4
Egipćani 33 36 24 8
Englezi 47 42 9 3
Eskimi (Aljaska) 38 44 13 5
Eskimi (Grenland) 54 36 23 8
Estonci 34 36 23 8
Etiopljani 43 27 25 5
Fidži 44 34 17 6
Filipinci 45 22 27 6
Finci 34 41 18 7
Francuzi 43 47 7 3
Gruzijci 46 37 12 4
Grci 40 42 14 5
Havajci 37 61 2 1
Hindusi (Mumbai) 32 29 28 11
Holanđani 45 43 9 3
Islanđani 56 32 10 3
Indijanci (pleme Crna noga - Blackfoot) 17 82 0 1
Indijci 37 22 33 7
Iranci 38 33 22 7
Irci 52 35 10 3
Holanđani 45 43 9 3
Italijani (Milano) 46 41 11 3
Japanci 30 38 22 10
Jevreji (Njemačka) 42 41 12 5
Jevreji (Poljska) 33 41 18 8
Južnoafrikanci 45 40 11 4
Kalmuki 26 23 41 11
Kikuju (Kenija) 60 19 20 1
Kinezi (Kanton) 46 23 25 6
Kinezi (Peking) 29 27 32 13
Korejanci 28 32 31 10
Laponci 29 63 4 4
Latvijci 32 37 24 7
Litvanci 40 34 20 6
Mađari 36 43 16 5
Malezijci 62 18 20 0
Maje 98 1 1 1
Maori 46 54 1 0
Navaho (Indijanci) 73 27 0 0
Nijemci 41 43 11 5
Nikobarci 74 9 15 1
Norvežani 39 50 8 4
Papuanci (Nova Gvineja) 41 27 23 9
Peru (Indijanci) 100 0 0 0
Poljaci 33 39 20 9
Portugalci 35 53 8 4
Romi (Mađarska) 29 27 35 10
Rumuni 34 41 19 6
Rusi 33 36 23 8
Sardinija 50 26 19 5
Slovaci 42 37 16 5
Srbija 38 42 16 5
Sudanci 62 16 21 0
Škoti 51 34 12 3
Šompen (Nikobar) 100 0 0
Španci 38 47 10 5
Šveđani 38 47 10 5
Švicarci 40 50 7 3
Tatari 28 30 29 13
Turci 43 34 18 6
Ukrajinci 37 40 18 6
Vijetnamci 42 22 30 5
Prosjek 43.91 34.80 16.55 5.14
Standardna devijacija 16.87 13.80 9.97 3.41
  • A je uobičajena u Centralnoj i Istočnoj Evropi. U zemljama kao što su Austrija, Danska, Norveška i Švicarska ove grupe u ukupnoj populaciji ima joko 45–50%, dok je u Poljskoj i Ukrajini ima oko 40%. Najviše učestalosti su evidentirane u malim nesrodnim populacijama. Primjerice, oko 80% "Blackfoot" Indiajanaca iz Montane imaju krvnu grupu A. Frekvencija krvne grupe A je visoka (25–55%) u cijeloj Evropi, posebno u Centralnoj i Skandinaviji. Visoka učestalost grupe A je također evidentirana i kod Aboridžina južne Australije (do 45%) i u nekim plemenima američkih Indijanaca (35%). U Evroaziji, gradijent učestastalosti krvne grupe A (i alela IA) opada prema istoku.
  • Maksimalna učestalost IB je u Centralnoj Aziji i sjevernoj Indiji. Ovaj alelogen je vjerovatno odsutan kod sjevernoameričkih Indijanaca i Australskih aboridžina prije invazije bijelaca. Smatra se da ovog alela prije toga kod njih nije uopće bilo. U Evroaziji, gradijent učestastalosti krvne grupe A i (alelogena IB) raste prema istoku.

Rh sistem krvnih grupa[uredi | uredi izvor]

Antigeni i genetika Rh sistema[uredi | uredi izvor]

Prisustvo i karakterizacija osnovnih krvnih grupa Rh (rezus) sistema definirani su u vezi sa njihovom ulogom u pojavi hemolitičke bolesti fetusa i novorođenčeta (erythroblastosis fetalis, morbus haemolyticus neonatorum), koja se manifestuje u intrauterinoj ili perinatalnoj destrukciji (aglutinaciji) eritrocita ploda antitijelima za odgovarajuću antigenu supstancu . U takvim slučajevima crvena krvna zrnca djeteta sadrže rezus protein, koji se redovno susreće kod rezus majmuna, ali i kod oko 85% pripadnika kavkazoidnog stanovništva. Prva reakcija antigen – antitijelo u ovom sistemu varijacija detektirana je nakon eksperimentalnog injiciranja krvi rezus makaki majmuna (Macaca rhesa = Macacus rhesus = Macacus mulattus) u cirkulacijski sistem kunića. [[Prisustvo rezus protein na eritrocitima označava se kao Rh+’’, a njegovo odsustvo kao Rh.

Antigeni Rh sistema krvnih grupa predstavljaju proizvod dva čvrsto vezana i visoko homologa gena: RHD i RHCE (zajednički se nazivaju RH30 ili RHCED). RhD nosi antigen D koji je najsnažniji imunogen krvnih grupa ali je također i odsutan u relativno velikom dijelu populacije (tj. Rh fenotip) što je rezultat delecije RHD gena ili drugog tipa promjena. RHCE postoji u četiri alelne forme i svaki alel određuje ekspresiju dva antigena u kombinacijama Ce, ce, cE ili CE (RHCE je zajednički naziv za četiri alela). Geni RHD i RHCE se sadrže 10 egzona i protežu se duž 75 kb DNK sekvence. Za antigenu aktivnost Rh neophodno je formiranje kompleksa sa Rh50 glikoproteinom, produktom još jednog funkcionalnog gena RHAG (naziva se još i RH50. RHAG je slično organiziran u 10 egzona i sličan je RHCED u 36% sekvence ali se nalazi na zasebnom lokusu. Dok su alteracije RHAG lokusa relativno rijetke, lokus RHCED raspolaže širokom paletom alelnog diverziteta na nivou populacija.

Open reading frames (ORF), tj. funcionalni okviri za transkripciju, RHCE i RHD su suprotno orijentirani – njihovi 3' krajevi su okrenuti jedan prema drugome i razdvojeni dijelom DNK (veličine 30 kb) u kojem je smješten gen SMP1. Osim toga, na 5’ i 3’ krajevima RHD nalaze se i dvije visoko homologe sekvence (veličine 9 kb), koje se nazivaju Rhesus kutije (Rhesus boxes). Pretpostavlja se da do delecije RHD, koja se često susreće u populaciji, dolazi usljed inekvalne homologe rekombinacije ograničene na ove sekvence.

Produkti RHCED i RHAG su integralni membranski proteini sa sličnom 12–transmembranskom helikoidnom topologijom. Rh 30 polipeptidi su palmitolirani i njihove epitope definira pet specifičnih aminokiselina u ekstracelularnim petljama. Rh50 je N–glikoziliran u jednom mjestu – Asn37. Dokazano je postojanje dva ne-eritroidna homologa RHAG nazvana RHBG i RHCG. Imaju visok nivo homologije, ali njihovi načini ekspresije nisu identični.

Genski lokusi Rh sistema antigena nalaze na kratkom kraku hromosomu 1: RHD i RHCE na 1p36.2–p34, a lokus za RHAG (za Rezus asocirani glikoprotein) je na kratkom kraku hromosoma 6: 6p21.1–p11.[11]

Ako u eritrocitima majke nedostaje takav protein (tj. ako je rezus–negativan: Rh) imuni odgovor njenog organizma na rezus–pozitivne Rh+ krvne ćelije ploda je produkcija odgovarajućih antitijela. Senzibilizacija sa identičnim posljedicama moguća je i nakon transfuzije krvi rezus–pozitivnog donatora rezus–negativnom recipijentu. Studioznija istraživanja ovog značajnog sistema kvalitativne varijacije bila su posebno stimulirana činjenicom da je neposredno nakon otkrića dimorfizma prisustvo – odsustvo rezus proteina u ljudskim eritrocitima (Landsteiner, Wiener 1940) registrovano da se u preko 90% slučajeva hemolitičke bolesti radi o inkopatibilnosti između rezus–negativne majke i rezus–pozitivnog ploda (Levine 1941). Također je konstatirano da se imunološke komplikacije i hemolitička bolest obično javljaju u takvim konstelacijama druge i narednih trudnoća (odnosno nakon višekratnih transfuzija krvi) jer producirana količina antitijela u prvoj trudnoći najčešće nije dostatna za ozbiljnije posljedice. Prema tome, za razliku od antitijela ABO sustava, koja su redovno prisutna u normalnom serumu, produkcija Rh antitijela se javlja kao imuni odgovor na unošenje odgovarajućih antigena u organizam. Inače, osim krvi (eritrocita), Rh antigeni se nalaze i u ostalim tkivima i nekim izlučevinama.

Prema najjednostavnijoj (i prvoformuliranoj) hipotezi o prirodi nasljeđivanja krvnih grupa rezus sistema, baziranoj na proučavanju distribucije dva osnovna fenotipa u potomstvu pojedinih tipova braka, oni su izraz interakcije samo dvije genske varijante (R, r) jednog autosomalnog lokusa sa kompletnom funkcionalnom dominacijom alela koji determinira prisustvo odgovarajuće (R) proteinske supstance u eritrocitima. Iako su kasnija istraživanja pokazala da se ovdje radi o daleko složenijem sistemu kvalitativne varijacije (i njegove genetičke kontrole), u široj upotrebi se još uvijek održava njegova kategorizacija na dvije pomenute glavne grupe (kao pojednostavljeni izraz savremenih hipoteza o njihovoj feno–genotipskoj prirodi). Tako su dosadašnja proučavanja pokazala da klasični dominantni fenotip (R) obuhvata najmanje sedam osnovnih antigenih supstanci, tj. da se ovo svojstvo javlja u ne manje od osam glavnih grupno–specifičnih varijanti, od kojih se neke diferenciraju i u više subkategorija . Teorijsko objašnjenje konstatiranih nalaza suvremena genetika nalazi u dvije (gotovo jednako) prihvatljive hipoteze. Prema multiplo–alelnoj teoriji (Wiener; popularnija u referentnoj američkoj literaturi) ovaj sistem antigene varijacije određuje serija od osam multiplih alela odgovarajućeg lokusa, koji se ispoljavaju u isto toliko antigenih specifičnosti (r, R1, R2, R0, R', R , RyRz, od kojih R1), R2 i r svojom ukupnom frekvencijom čine ogromnu većinu (preko 95%), dok su ostali "rijetki" ili "veoma rijetki".

U identifikaciji fenotipova i genotipova Rh sistema:

  • svako od poznatih antitijela aglutinira više nego jedan antigeni tip,
  • svaki antigen reaguje sa više nego jednim specifičnim antitijelom, i
  • svaki set antigenih osobenosti (R1, r, itd.) nasljeđuje se kao jedinstvena cjelina.

Jedna od neposrednih posljedica tog fenomena je i konstatirana učestalost ovih antigena (koja nije u suglasnosti sa hipotezom alternativne varijacije ovog svojstva). Imajući to u vidu, teorija gen–kompleksa (Fisher; šire prihvaćena u Evropi) minimum prihvatljivih objašnjenja genetičkih osnova ovog sustava krvnih grupa nalazi u pretpostavci da individualni Rh fenotip kontroliraju tri alelna para iz odgovarajuće serije blisko vezanih autosomalnih lokusa (hromosoma 1 humane garniture) sa različitim haploidnim kombinacijama – haplotipovima. Općenito gledano, a prema standardnoj definiciji, haplotip je set svih alela različitih lokusa jednog hromosoma, koji su odgovorni za ekspresiju posmatranog svojstva. Pošto je među njima mogućnost rekombinacija i teorijski zanemarljiva, u Rh sistemu krvnih grupa svaki tročlani set alela se praktično nasljeđuje kao cjelovita funkcionalna jedinica (kao u primjerima jednostavnog monogenskog nasljeđivanja). Kako u parovima alela Cc, Dd i Ee nema odnosa dominantnosti, prisustvo svakog od njih u genotipu redovno se i fenotipski manifestuje kao prisustvo odgovarajućeg antigena u eritrocitima. Prema tome u klasičnom rezus negativnom fenotipu koji ne sadrži ni C, ni D, ni E antigen također su prisutne grupno–specifične supstance (značajno slabije antigene aktivnosti) ovog sustava, tj. u ovoj nomenklaturi odgovara mu kombinacija cde. Kao veoma rijetki aleli (i odgovarajući antigeni “specifikumi”) registrirani su Cw, Cx, Cu, Cv, Du, Dw, Eu, Ev, i dr. Antigenost opada u smjeru D–C–c–E–Cw–e.

Međusobnim kombinovanjem 8 haplotipova tri pomenuta lokusa nastaje 36 različitih individualnih genotipova (teorijski izvodivih iz hibridizacije genotipa CDE/cde); respektujući, međutim, njihov genski sastav, taj broj se svodi na 28, budući da su neki od njih (CDE/cde i Cde/cDE, naprimjer) u tom pogledu ekvivalentni. Suglasno tome, a prema ovom viđenju prirode nasljeđivanja krvnih grupa rezus sistema, broj mogućih kombinacija roditeljskih genotipova (tipova braka) iznosi 666. Alelni tripleti Cde (R1), cde (r) i Cde (R2) čine ukupno čine preko 95% genskog fonda evropskog stanovništva.

Simboli i relativna učestalost genetičkih determinatora Rh krvnih grupa u evropskom stanovništvu (prema dvije rivalske teorije)
Gen-kompleks (Wiener) Mulipli alelizam (Fisher – Race) Učestalost (%)
r cde 39,0
R1 CDe 42,0
R2 cDE 14,0
R0 cDe 2,5
R, Cde 1,0
R,, cdE 1,0
Ry CdE vrlo rijetko
CDE Rz >0,25
Relativna frekvencija (%) antigena Rh sistema u evropeidnom stanovništvu
Gen-kompleks (Wiener) Mulipli alelizam (Fisher – Race) Učestalost (%)
Rh C 70
Rh0 D 85
Rh E 30
hr, c 80
Hr0 d 60
Hr,, e 96
Teorijska distribucija Rh krvnih grupa u potomstvu mogućih (genotipskih) tipova braka (%)
Roditelji Potomstvo
RhRh x RhRh RhRh : 100
RhRh x Rhrh RhRh 50 + Rhrh: 50
Rhrh x Rhrh RhRh: 25 + Rhrh: 50 + rhrh: 25
RhRh x rhrh Rhrh: 100
Rhrh x rhrh Rhrh: 50 + rhrh: 50
rhrh x rhrh rhrh: 100
Relativne frekvencija Rh krvne grupe u odabranim populacijama (%)
Populacija Rh(%)
Australija 19
Austrija 18
Belgija 15,3
Bosna i Hercegovina 15
Danska 16
Finska 13
Francuska 15
Holandija 15,3
Hong Kong <1,5
Irska 16
Južna Koreja 0,35
Kanada 4,9
Novi Zeland 18
Njemačka 15
Poljska 15
SAD 15
Švedska 16
UK 17
Evropski prosjek 15

Međusobna kompatibilnost kombinacija antigena ABO i Rh sistema[12][13][uredi | uredi izvor]

[12][13]

Primatelj[1] Donator[1]
O- O+ A- A+ B- B+ AB- AB+
O- Yes check.svg
O+ Yes check.svg Yes check.svg
A- Yes check.svg Yes check.svg
A+ Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg
B- Yes check.svg Yes check.svg
B+ Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg
AB- Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg
AB+ Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg Yes check.svg

Distribucija kombinacija glavnih krvnih grupa ABO i Rh sistema[uredi | uredi izvor]

Rasprostranjenje kombinacija ABO i Rh krvnih grupa u odabranim dijelovima svijeta - prosječno (%)
Država O+ A+ B+ AB+ O− A− B− AB−
Austrija[14] 30 33 12 6 7 8 3 1
Australija[15] 40 31 8 2 9 7 2 1
Belgija[16] 38.1 34 8.5 4.1 7 6 1.5 0.8
Bosna i Hercegovina[17] 31 36 12 6 5 7 2 1
Danska[18] 35 37 8 4 6 7 2 1
Finska[19] 27 38 15 7 4 6 2 1
Francuska[20] 36 37 9 3 6 7 1 1
Holandija[21] 39.5 35 6.7 2.5 7.5 7 1.3 0.5
Hong Kong, Kina[22] 40 26 27 7 <0.3 <0.3 <0.3 <0.3
Irska[23] 47 26 9 2 8 5 2 1
Južna Koreja[24] 27.2 35.1 26.1 11.3 0.1 0.1 0.1 0.05
Kanada[25] 39 36 7.6 2.5 7 6 1.4 0.5
Novi Zeland[26] 38 32 9 3 9 6 2 1
Njemačka[27] 35 37 9 4 6 6 2 1
Poljska[28] 31 32 15 7 6 6 2 1
SAD[29] 37.4 35.7 8.5 3.4 6.6 6.3 1.5 0.6
Švedska[30] 32 37 10 5 6 7 2 1
Ujedinjeno Kraljevstvo[31] 37 35 8 3 7 7 2 1

MN(Ss) sistem krvnih grupa[uredi | uredi izvor]

Antigeni i genetika MN(Ss) sistema[uredi | uredi izvor]

MN(Ss)sistem krvnih grupa obuhvata takva svojstva humanih eritrocita, koja se, između ostalog, manifestuju se i u tome što alternativno posjeduju samo jednu ili istovremeno obje antigene supstance označene sa M i N. Na osnovu toga, ljudsku populaciju je moguće podijeliti na pripadnike M, N i MN krvne grupe ovog sistema.[32][33]

Prisustvo ili odsustvo antigena M i N kod čovjeka je detektirano nakon injiciranja prepariranih eritrocita različitih osoba u krvotok kunića, čija se imunološka reakcija ispoljava u produkciji specifičnih antitijela za homologe antigene tvari M i N. Paralelni kontakt testiranih crvenih krvnih zrnaca (bilo koje osobe) sa ova dva specifična antitijela može imati tri alternativne varijante ishoda; aglutinacija sa anti–M, sa anti–N i sa oba, na osnovu čega se i identificiraju krvne grupe M, N i MN. Prema tome, grupno–specifična antitijela (anti–M i anti–N) ovog sistema u organizmu pokusnih kunića nastaju kao imunološki odgovor na odgovarajuću (M i N) proteinsku supstancu, a opisana aglutinacijska reakcija dokazuje da se u MN eritrocitima nalaze obje antigene specifičnosti ovog sistema. MN antigeni redovno su prisutni u humanim crvenim krvnim ćelijama, dok odgovarajuća antitijela u normalnoj krvi nisu registrirana. Međutim, u slučajevima heterospecifičnih transfuzija N–davaoca i M–primaoca krvi i obrnuto, stvaraju se specifična antitijela slabe reaktivne sposobnosti, koja ne perzistiraju tako dugo da bi izazvala ozbiljnije komplikacije u eventualnim narednim transfuzijskim zahvatima. Ako se tome doda činjenica da osobe MN fenotipa uopće ne produciraju anti–M i anti–N tjelašca (budući da proteini M i N za njih nisu strani), postaje jasno zašto je [transfuzija|[trasfuziološki]] značaj krvnih grupa MN sistema praktično zanemarljiv. Međutim, aloimunizacija aloantigenima MNSs sistema ipak može ponekad izazvati hemolitičku bolest novorođenčeta.

Aglutinogeni i aglutinini MN sistema krvnih grupa
Eritrociti (Antigeni) Test serum anti–M Test serum anti–N
M +
N +
MN + +
  • + Aglutinacija
  • – Nema aglutinacije

Antigeni MNSs sistema su glikoforinske (GP) prirode – membranski proteini tipa I. Eritrocitarne membrane sadrže dvije vrste ovih supstanci: glikoforin A (GP–A, molekulske mase 31 kDa) i glikoforin B (GP–B, molekulske mase 11 kDa), a diferencijacija specifičnosti im počiva na osobenostima aminosekvence na pozicijama 1 i 5 (varijanta A), odnosno 29 (varijanta B). Glikoforin A daje aloantigenu svojstvenost M u kojoj se na poziciji 1 javlja serin, a na poziciji 5 – glicin. Antigen N na poziciji 1 ima leucin, a na poziciji 5 je glutaminska kiselina. Glikoforin B daje aloantigene S (metionin na poziciji 29) i s (treonin na poziciji 29).[34]

Uloga GPA i GPB još uvijek nije razjašnjena. Izgleda da do ekspresije GPE, još jednog člana ove porodice gena, ne dolazi u normalnim fiziološkim uvjetima.Također je poznato da odsustvo GPA i/ili GPB iz eritrocita, što je dokumentovano u nekim varijantama eritrocita u homozigotnom stanju (Mk, En(a), S–s–), ne dovodi do značajnih fizioloških abnormalnosti.

Pripadnost krvnim grupama M, N i MN isključivo je genetički određena, tj. na fenotipsko ispoljavanje njihovih genetičkih determinatora spoljni činioci nemaju nikakvog uticaja. Na odgovarajućem (autosomalnom) genskom lokusu (alternativno) se javljaju dva alela (LM i LN), među kojima nema odosa dominantnosti – recesivnosti pa se prisustvo svakog od njih u individualnoj genetičkoj konstituciji fenotipski ispoljava u sintezi odgovarajuće antigene supstance, neovisno o aktivnosti druge alelne varijante (ili homospecifičnog parnjaka na drugom homologom hromosomu). Prema tome, tri moguće genotipske kombinacije ovih alela (LMLM, LMLN i LNLN) daju isto toliko fenotipskih ekspresija (M, N i MN). Mogući tipovi braka i očekivana distribucija genotipova (i fenotipova) u njihovom potomstvu (prema važećoj teoriji o prirodi nasljeđivanja krvnih grupa MN sistema), prikazani su u tabeli 3.15.

Osim M i N supstanci, pod različitim nazivima je opisan niz antigenih varijanti koje ispoljavaju njima srodna imunološka i druga specifična svojstva. Tako je u ljudskom serumu najprije registrirano jedno specifično antitijelo za koje se kasnije i dokazalo da odgovara eritrocitarnom antigenu S te da je njegovo prisustvo genetički kontrolirano sa genskog lokusa koji je blisko vezan za odgovarajuću MN poziciju. Imajući u vidu zanemarljivu učestalost rekombinacija između ova dva lokusa, njihove alelne kombinacije (MS, Ms, NS i Ns) se nasljeđuju i tretiraju kao integralne nasljedne jedinice (haplotipovi dvojakog [fenotip]skog izraza), koje se u sukcesivnim generacijama posmatranih rodoslova ponašaju kao aleli jednostavnih monogenskih svojstava.

MN i Ss aleli se nalaze na blisko vezanim lokusima hromosoma 4; preciznije, klaster MN(S) gena, približne veličine 350 kb (5,GYPA-GYPB–GYPE-3,), lociran je na njegovom dugom kraku: 4q28-q31.

Genetička kontrola ovog sistema antigena odvija se, dakle, putem dva alelogena sa hromosoma 4 ljudske hromosomske garniture, koji kodiraju (glycophorin A i glycophorin B). U okviru ovog sistema opisano je čak 46 antigena.[35][36][37][38], među kojima su najznačajniji M, N, S, s i U. Respektujući tu činjenicu, u MNS sistemu se javlja šest mogućih fenotipova: MS, Ms, NS, Ns, MNS i MNs.

Distribucija krvnih grupa MN(S) sistema[uredi | uredi izvor]

Najćešći su M + i N + eritrociti (75% ), a M + N + je najčešći genotip (50% ). S antigen je relativno čest (~ 55% ), a e još frekventniji (~ 89% ). U antigen ima također visoku učestalost, a javlja se u više od 99,9% osoba. U je prvobitno bila skraćenica od "Universal", iako to nije slučaj. Kod RBCs negativnih eritrocita može se naći u starosjedilačkom stanovnišvu Afrike .

Kada je riječ o MN(S) sistemu krvnih grupa, primijećena je određena razlika u distribuciji alela i haplotipova. M i N aleli su regularno distribuirani, ali je alel s rijetka varijanta u Jugoistočnoj Aziji, a gotovo ga i nema u Australiji. Alel Su je gotovo isključivo vezan za Afriku. Od četiri haplotipa, dva gotovo da i ne postoje u Australiji (MS i NS), a MS je rijedak u Novoj Gvineji i na nekim pacifičkim otocima.

Distribucija glavnih krvnih grupa MN sistema u odabranim populacijama[39]
Populacija Uzorak M (%) N (%) M (%)
Aboridžini 372 3 30 67
Ainu (Japan) 504 18 50 32
Aleuti 132 68 29 3
Arapi (Beduini) 206 37 49 14
Armeni 339 34 45 21
Baski (Španija) 91 23 52 25
Belgijanci 3.100 29 50 21
Bosna i Hercegovina 3.204 30 50 20
Danci 2.023 29 50 21
Egipćani 419 26 53 21
Eskimi 569 83 16 1
Estonci 310 35 50 15
Filipinci 382 26 50 24
Finc 1.050 37 47 16
Francuzi 400 33 46 21
Indonežani 296 30 46 24
Irci 399 30 47 23
Italijani 300 32 48 20
Japanci 1.100 32 47 21
Kinezi 1.029 33 49 18
Mađari 624 33 48 19
Navaho (Indijanci) 361 85 14 1
Sirijci 306 31 52 17
Škoti 456 35 48 17
Šveđani 1.200 36 47 17
Ukrajinci 310 36 44 20
Ukrajinci 310 36 44 20
Velšani 192 31 55 14

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ McCullough J (2011): Transfusion medicine. Published Online: 8 NOV 2011 04:17AM EST, Print ISBN 9781444337051 Online ISBN 9781444398748
  2. ^ Mourant A. E. et al. (1976): The human blood groups and other polymorphisms. Oxford University Press, London.
  3. ^ Reid M. E., Lomas-Francis C. (2004): The Blood Group Antigen Facts Book. Second ed., Elsevier Academic Press New York.
  4. ^ Daniels G. (2002): Human Blood Groups, Second ed. Blackwell Science.
  5. ^ Ridley M. (2001): Genom. Izvori, Zagreb, ISBN 953-203-091-3.
  6. ^ OMIM
  7. ^ http://www.omim.org/
  8. ^ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2267/
  9. ^ https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/ABO_Blood_type.jpg
  10. ^ Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo.
  11. ^ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2269/BO
  12. ^ a b RBC compatibility table.
  13. ^ a b Blood types and compatibility bloodbook.com
  14. ^ Austrian Red Cross - Blood Donor Information
  15. ^ Blood Types - What Are They?, Australian Red Cross
  16. ^ Rode Kruis Wielsbeke - Blood Donor information material
  17. ^ Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-3-4.
  18. ^ Frequency of major blood groups in the Danish population.
  19. ^ Suomalaisten veriryhmäjakauma
  20. ^ Les groupes sanguins (système ABO).
  21. ^ Blood bank Sanquin - Blood Donor information material
  22. ^ Blood Donation, Hong Kong Red Cross
  23. ^ [1]
  24. ^ Statistics on annual blood donations 2002-2007, Gyung Nam Blood Center
  25. ^ Types & Rh System, Canadian Blood Services
  26. ^ New Zealand Blood Service
  27. ^ de:Blutgruppe#Häufigkeit der Blutgruppen
  28. ^ Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu
  29. ^ Blood Types in the U.S.
  30. ^ Frequency of major blood groups in the Swedish population.
  31. ^ Frequency of major blood groups in the UK.
  32. ^ Mark E., Brecher E. Eds (2005): AABB Technical Manual, 15th edition. Bethesda, MD, ISBN 1-56395-196-7
  33. ^ Denise M. Harmening (1999): Modern Blood Banking and Transfusion Practices. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA.
  34. ^ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2274/
  35. ^ Daniels G, Flegel WA, Fletcher A, et al. International Society of Blood Transfusion Committee on Terminology for Red Cell Surface Antigens: Cape Town Report. Vox Sang 2007; 92: 250-3.
  36. ^ Poole J., Daniels G. (2007): Blood group antibodies and their significance in transfusion medicine. Transfus Med Rev 2007; 21: 58-71.
  37. ^ Daniels G. (2002): Human Blood Groups – 2nd Ed. Blackwell Science, Oxford, London.
  38. ^ Table of blood group antigens within systems.
  39. ^ Boyd W. F. (1950): Genetics and the races of man - An introduction to modern physical anthropology. Little, Brown and Company, Boston.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: