Malezija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Preferences-system.svg Ovom članku potrebna je jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.
Crystal Clear action spellcheck.png Moguće je da ovaj članak ne poštuje standarde Wikipedije na bosanskom jeziku
kao što su upotreba afrikata, pravopis, pisanje riječi u skladu sa standardima, te način pisanja članaka.
Malezija
مليسيا
Zastava Malezije Grb Malezije
Zastava Grb
UzrečicaBersekutu Bertambah Mutu
(bs: Zajedno smo jaki) [1]
HimnaNegaraku
(bs: Moja država)

Položaj Malezije
Glavni grad Kuala Lumpur
Službeni jezik bahasa malezijski
Državno uređenje Federacija, monarhija, parlamentarizam
 -  Vrhovni vladar Mizan Zainal Abidin
 -  Predsjednik vlade Najib Tun Razak
Nezavisnost od Ujedinjeno Kraljevstvo 
 -  Priznato 1957 
Površina
 -  Ukupno 329.758 (64.)
 -  Vode (%) 0,3%
Stanovništvo
 -  Ukupno 28.334.135[2] (46.)
 -  Gustoća stanovništva 78/km2 
BDP (PKM) 2009
 -  Ukupno $382.257 biliona 
 -  Per capita $13,769 
Gini (2004) 40.3 
HDI (2007) 0.829 [3] (visok) (66)
Valuta Malezijski ringit
Vremenska zona +8, ljeti +8
Topografija
 -  Najviša tačka Gunung Kinabalu
4 095 m. i. m.
Internet domena .my
Pozivni broj 60

Malezija je ustavna monarhija u jugoistočnoj Aziji i sastoji se od trinaest država i tri federalne teritorije. Zauzima površinu od 329.845 km2 a broji oko 28 miliona stanovnika. Država je Južnim kineskim morem razdvojena u dva regiona: poluostrvsku Maleziju i Malezijski Borneo, poznat i kao Istočna Malezija. Malezija graniči sa Tajlandom, Indonezijom i Brunejom. Teritorije na Malajskom poluostrvu su prvi put ujedinjene Malajsku uniju 1946. godine. Dvije godine kasnije je restrukturirana kao Federacija Malaya a nezavisnost ostvaruje 31. augusta 1957. godine. Malaya se ujedinjuje sa Sjevernim Borneom, Sarawakom, i Singapurom 16. septembra 1963. godine, a nova država se naziva Malezija. Manje od dvije godine kasnije, 1965. godine, Singapur je izbačen iz federacije.[4] Najjužniji dio kontinentalnog dijela Evroazije, Tanjung Piai, se nalazi u Maleziji, u tropskom području. Malezija je jedna od 17 zemalja sa najraznolikijim biodiverzitetom na svijetu, sa velikim brojem endemskih vrsta. Glavni grad je Kuala Lumpur, dok je Putrajaya sjedište federalne vlade.

Historija[uredi | uredi izvor]

Prema dokazima, ljudske naseobine u Maleziji datiraju iz perioda od oko prije 40.000 godina.[5] Prvim stanovnicima Malajskog poluostrva se smatraju Negritosi.[6] Trgovci i doseljenici iz Indije i Kine stigli su na ovo područje već u prvom vijeku, uspostavljajući trgovačke luke i osnivajući primorske gradove već u drugom i trećem vijeku. Sanskritski natpisi se pojavljuju već u četvrtom ili petom vijeku.[7] Malaja je do 400. potpala pod indijski utjecaj, a veći dio teritorije je u periodu između 7. i 13. vijeka bio pod vlašću močnog carstva sa Sumatre, Srivijaye. Također određenu kontrolu nad Malajom imali su Hinduska država sa Jave, Majaphit i tadašnji Sijam. Godine 1402. otvorena je luka Melaka i uveden je islam.

1511. Maleziju su osvojili Portugalci,[8] nakon čega nastupa era snažnog holandskog utjecaja nakon što su Maleziju zauzeli Holanđani 1641. godine. Taj uticaj je oslabio Britanskim osvajanjem Penanga 1786. i iznajmljivanje ostrva Singapura 1819. Nakon holandskog povlačenja 1824. Penan, Melaka i Singapur ujedinjeni su u Tjesnačka naselja (eng. Strait settlements ), a njima je, iz Indije vladala Velika Britanija. Nakon povezivanja u Države Malajske Federacije 1896. godine, njihova je privreda napredovala uvođenjem gume i zapadnjačke tehnologije. Za vrijeme Drugog svjetskog rata japanske snage su u decembru 1941. napale sjevernu Malaju brzo napredovale prema Singapuru. Budući da su se britanske, australijske i indijske snage počele povlačiti, za pružanje otpora osnovana je mala gerilska vojska MPAJA koja je obavljala sabatožne operacije iza japanskih linija. Malajska komunistička partija bila je utjecajni dio MPAJA i stoga je nakratko nakon japanskog poraza, neuspješno probala preuzet vlast prije povratka Britanaca. 1948. stovrena je Malajska Federacija. No uskoro je izbila tzv. Malajska kriza. Ogorčena malajskom prevlašču u federaciji, kineska komunistička gerila izvršila je niz napada na vlasnike plantaža i ostale zemljoposjednike, što je od 1950. preraslo u potpuni gerilski rat. Gerilski rat se službeno završio 1960. Sinagpur je 1965. bio prisiljen odcijepiti se od Federacije zbog straha da će pretežito kineska populacija uzdrmati političku prevlast.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Vrhovi od krečnjaka na planini Api, dio Nacionalnog parka Gunung Mulu

Sa površinom od 329.847 km2 Malezija je 67. najveća zemlja na svijetu. Ima kopnenu granicu sa Tajlandom, Indonezijom i Brunejima.[9] Sa Singapurom je povezana uskim nasipom i mostom. Osim toga ima pomorsku granicu sa Vijetnamom[10] i Filipinima.[11] Jedina je zemlja sa teritorijom i na azijskom kopnu i Malajskom arhipelagu.[12] Dva dijela teritorije Malezije su odvojeni jedan od drugog Južnokineskim morem i uglavnom su sličnog pejzaža. Malajsko poluostrvo, koje čini oko 40% površine Malezije, se proteže oko 740 km u pravcu sjever-jug, a njegova maksimalne širina je oko 322 km.

Vlada[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Administrativna podjela[uredi | uredi izvor]

Privreda[uredi | uredi izvor]

Malezija je novoindustrijalizovana država sa relativno otvorenom državnoorijentiranom tržišnom ekonomijom.[13][14] Država igra značajnu ulogu u vođenju ekonomske aktivnosti kroz makroekonomske planove. Malezija drži jedan od najboljih ekonomskih rekorda u Aziji, s rastom BDP u prosjeku od 6,5 posto godišnje u periodu od 1957. do 2005. godine.[15]

Malezijska ekonomija je u 2014-2015. godini bila jedna od najkonkurentnijih u Aziji, rangirana je kao 6. u Aziji i 20. u svijetu, konkurentnija od zemalja poput Australije, Francuske i Južne Koreje.[16]

1970-ih godina, ekonomija se pretežno zasnivala na rudarstvu i poljoprivredi. Od 1980-ih jača industrijski sektor uz visok nivo investicija što dovodi do razvoja zemlje. Malezija je izvoznik prirodnih resursa i poljoprivrednih proizvoda kao i nafte.[17] Nekada je bila najveći proizvođač kalaja,[18] gume i palminog ulja na svijetu.

Prerađivačka industrija ima veliki utjecaj na ekonomiju zemlje, iako se ekonomske strukture Malezije sve više udaljava od ovog vida industrije.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Prema popisa stanovništva iz 2010. godine u Malezije je živjelo 28.334.135 stanovnika[19] što je čini 42. najmnogoljudnijom državom na svijetu. Stanovništva Malezije se sastoji od mnogih etničkih grupa. Prema ustavnoj definiciji, Malajci su muslimani koji prakticiraju malajski običaje i kulturu. Oni igraju dominantnu političku ulogu u malajskome društvu.[20]

Jezik[uredi | uredi izvor]

Distribucija jezika koji se koriste u Maleziji označeni bojama:
(click image to enlarge)      Malajski      Bornejski      Asli      Kopnenodajački      Samasko–Bajawski      Filipinski      Kreolski      Područja u kojima se govori više jezika

Službeni jezik Malezije je malezijski jezik, standardizirani oblik malajskog jezika. Vladina politika za naziv službenog jezika koristi terminologiju Bahasa Malaysia (doslovno "Malezijski jezik")[21], dok se u zakonodavstvu i dalje kao službeni naziv jezika koristi termin Bahasa Melayu (doslovno "malajski jezik").[22]

U prošlosti je engleski jezik de facto bio administrativni jezik dok malajski postaje dominantan nakon 1969. godine.[23]

Kultura[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također vidjeti[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Malaysian Flag and Crest from www.malaysia.gov.my.
  2. ^ http://web.archive.org/web/20140522234002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf
  3. ^ "Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G". The United Nations. Pristupljeno 5 October 2009. 
  4. ^ https://books.google.ba/books?id=h_ReLGafAggC&pg=PA95&hl=en#v=onepage&q&f=false
  5. ^ http://www.stuff.co.nz/travel/international/6405497/Getaway-to-romance-in-Malaysia
  6. ^ Fix, Alan G. (June 1995). "Malayan Paleosociology: Implications for Patterns of Genetic Variation among the Orang Asli". American Anthropologist, New Series 97 (2): 313–323. doi:10.1525/aa.1995.97.2.02a00090. JSTOR 681964.
  7. ^ Mühlhäusler, Peter; Tryon, Darrell T; Wurm, Stephen A (1996). Atlas of languages of intercultural communication in the Pacific, Asia and the Americas. Walter de Gruyer & Co. p. 695. ISBN 978-3-11-013417-9.
  8. ^ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm
  9. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html
  10. ^ http://www.ugm.ac.id/en/?q=news/to-reduce-conflicts-indonesia-and-malaysia-should-meet-intensively
  11. ^ https://books.google.ba/books?id=-RT2lGdMZucC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false
  12. ^ https://books.google.ba/books?id=72VwCFtYHCgC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false
  13. ^ http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm
  14. ^ http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/
  15. ^ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm
  16. ^ http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2014-2015/rankings/
  17. ^ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm
  18. ^ http://www1.american.edu/TED/tin.htm
  19. ^ http://web.archive.org/web/20140522234002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf
  20. ^ http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7121534.stm
  21. ^ http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=86783
  22. ^ http://www.webcitation.org/679mGikZK
  23. ^ Andaya, Barbara Watson; Andaya, Leonard Y. (1982). A History of Malaysia. MacMillan Press Ltd. pp. 26–28, 61, 151–152, 242–243, 254–256, 274, 278. ISBN 0-333-27672-8.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: