Morfologija (lingvistika)

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.

Morfologija je nauka koja se bavi tvorbom riječi, vrstama riječi i njihovim oblicima. Morfem (grč. morfe = oblik) jeste najmanja jezička jedinica ili najmanji dio riječi koji ima svoje značenje.

Morfemi se prema značenju dijele na leksičke i gramatičke.

1. Leksički morfemi su vanjezički nosioci značenja riječi. Oni se dijele na korijenske i derivacijske (tvorbene) morfeme. Korijenski morfem nosi osnovno leksičko značenje. Ono je nepromjenjivo (car, cara, caru, carstvo). To je, zapravo, korijen riječi koji upućuje na njeno porijeklo i na srodnost po značenju u okviru neke porodice riječi. Ostali leksički morfemi služe za izvođenje novih riječi iz korijenskog morfema, pa se i zovu derivacijski. U riječi kućica, kuć- i -ic jesu leksički morfemi; prvi je korijenski, a drugi derivacijski.

U zavisnosti od položaja u riječi, tj. od toga gdje se nalaze u odnosu na korijenski morfem, derivacijski morfemi mogu biti:

  • prefiksalni - stoje ispred korijenskog morfema (po-, za-, u-, pre- i sl.)
  • sufiksalni - iza korijenskog morfema (-ić, -en); podvrsta sufiksa jesu infiksi - oni povezuju korijenski i gramatički morfem (-ov-, -ev-, -et-, -en-, -es- itd.).

Prefiksalne i sufiksalne morfeme nazivamo afiksima ili afiksalnim morfemima.

Postoje još i interfiksi; to su morfemi koji se umeću između dvaju korijenskih morfema, povezujući ih tako u jednu riječ (npr., kuć-e-pazitelj).

2. Gramatički ili relacijski morfemi dobijaju značenje iz jezika, odnosno iz gramatike, pa se zato tako i zovu. U riječi škola gramatički morfem je -a jer je nosilac gramatičkih značenja: roda, broja i padeža (ženski rod jednine u nominativu).