Mrkonjić Grad

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 44°24′56″S 17°04′58″I / 44.41556, 17.08278
Mrkonjić Grad
Općina
Pogled na Mrkonjić Grad
Pogled na Mrkonjić Grad
Mrkonjić Grad (grb).svg
Grb
Službeni naziv: Općina Mrkonjić Grad
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Flag of Republika Srpska.svg Republika Srpska
Općina Mrkonjić Grad
Nadmorska visina 591 m.i.m.
Koordinate 44°24′56″S 17°04′58″I / 44.41556, 17.08278
Površina
 - Općina 675 km2
Stanovništvo
 - Općina 27 379 (1991)
Gustoća
 - Općina 41 /km2 
Gradonačelnik Divna Aničić[1] (SNSD)
Vremenska zona Srednjoevropsko vrijeme
Poštanski broj 70 260
Pozivni broj (+387) 050

Pokaži topografsku kartu

Pokaži običnu kartu
Blue pog.svg
Mrkonjić Grad/Varcar Vakuf u BiH
Web stranica: Općina Mrkonjić Grad

Mrkonjić Grad (staro ime Varcar Vakuf), grad je i središte općine u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine. Općina se prostire na oko 675 km2[2]. Leži na oko 600 metara nadmorske visine i ima otprilike 18.200 stanovnika.

Historija

Kroz svoju je historiju grad promijenio nekoliko imena: Gornje Kloke, Novo Jajce (Jenidži Jajce), Varcarev Vakuf, pa Varcar Vakuf i na kraju Mrkonjić Grad. Posljednji je put službeno promijenio ime 1924. godine u Mrkonjić-Grad, kao spomen na kralja Petra Karađorđevića i njegovo četovanje pod hajdučkim pseudonimom Petar Mrkonjić u ustanku 1875-78. na granici Bosne i Like, u Crnim Potocima.

Prvobitno naselje razvilo se u podnožju planina Lisine i Okrugle na putnoj komunikaciji između Bihaća i srednje Bosne, između dva značajna grada Jajca i Ključa. Šire područje ukazuje na naseljenost od najstarijih vremena. Očuvani su nalazi iz prahistorije i antike. Aktivnost u srednjem vijeku pokazuju brojne nekropole i stećci te okolne tvrđave u Sokolu, Prizrencu i Bočcu.

Urbanizirani oblik naselja nastao je od sela Gornje Kloke u nahiji Trijebovo. Krajem 16. st. Kzlar-aga (Krzlaraga) hadži Mustafa, koji je bio porijeklom iz ovih krajeva, sagradio je džamiju, mekteb, karavan saraj, musafirhanu, vodovod, hamam. Njegova vakufnama, zakladnica, je iz 1592. i čuva se u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Novo naselje se isprva zvalo Novi grad (Jenidže kasaba, Jenidže Jajce). Integracijom sa obližnjim naseljem Vrcarevo kasnije je nazvano Varcar-Vakuf. Osnovni dijelovi kasabe dobili su svoje zaokružene cjeline koje se izdvajaju i prepoznaju u cjelini naselja (Imamovac, Mečet, Kolobara, Zavakuf, Rijeka (Mrkonjić Grad), Zborišća, Uspolje). Prema Evliji Čelebiji sredinom 17. st. je kasaba sa 11 mahala i 2000 kuća sa vinogradima i vrtovima, više džamija i mesdžida, tekiju, hamam i dućane. Spaljen od Mlečana u periodu između 1656-1659. Grad je obnovio bosanski beglerbeg Sejdi Ahmed-paša. Grad je od požara stradavao i kasnije (1883, 1925).

Sredinom 19. st. u gradu je djelovao kao kapelan mladi fratar Ivan Franjo Jukić, jedan od najpoznatijih bosanskih franjevaca. Tu je pokrenuo prvi bosanski književni časopis 'Bosanski prijatelj' te osnovao prvu školu svjetovnog karaktera. Jukićevu školu prošao je i čuveni javni i kulturni djelatnik, rođeni Varcaranin Anto Knežević (1834-1889).

Obližnje selo Gerzovo poznato je u narodnoj predaji kao mjesto smrti junaka Alije Đerzeleza po kome je i dobilo ime (Đerzelezovo turbe).

Austrougarska vlast donosi evropeizaciju zaogrnutu kolonijalnim okvirima. Grad je postao sjedište kotara. Po popisu iz 1879. ima 517 kuća sa 3.162 stanovnika, a 1910. 631 kuću sa 3.274 stanovnika (većina: 1.366 muslimana, 1.286 pravoslavnih, 612 katolika). Novi vodovod je urađen 1899. Grad ima sve elemente urbane i komunalne infrastrukture. Od 1924. (po ustaničkom četovođi koji se služio imenom epskog junaka Petra Mrkonjića, kralju Petru Karađorđeviću) zove se Mrkonjić Grad.

U Mrkonjić Gradu je održano Prvo zasjedanje ZAVNOBiH-a 26-27.11. 1943. gdje je donesena čuvena Rezolucija koja govori o ravnopravnosti Srba, Hrvata i Muslimana u Bosni i Hercegovini.

Općini se 1963. godine pripojila općina Baraći.

Poslije rata u Bosni i Hercegovini devedesetih godina izbjeglo stanovništvo se ne vraća, izuzev starijih i iznemoglih. Srpske vlasti su u gradu porušile najstariji kulturni spomenik Krzlar-aginu džamiju, prvi objekat koji je podignut u Vakufu Mustafe-age godine 1492. Porušene su i katoličke crkve u Varcaru i Liskovici, te džamije u Rici i Vlasinju.

Grad su 1995. zauzele jedinice HVO, a srpsko stanovništvo se povuklo. U mirovnim pregovorima u Daytonu, grad je pripao Republici Srpskoj. Početkom septembra 1995. u mjestu Oborcima kod Donjeg Vakufa strijeljano je 28 Varcarana, Bošnjaka i Hrvata koji su bili zarobljenici srpskih snaga na radnim obavezama u Mrkonjić Gradu, Trijebovu, Manjači, Kupresu, Bugojnu. Pred samo oslobođenje Donjeg Vakufa početkom septembra 1995, u čijoj okolini su kopali rovove za srpsku vojsku, izvedeni su iz zgrade stare Željezničke stanice u Oborcima gdje su bili i strijeljani.

Stanovništvo

Hamidija džamija u Mrkonjić Gradu


Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Mrkonjić Grad imala je 27.395 stanovnika, raspoređenih u 38 naselja. Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma najveći dio općine Mrkonjić Grad ušao je u sastav Republike Srpske. U sastav Federacije Bosne i Hercegovine ušao je dio naseljenog mjesta Vlasinje.

Nacionalni sastav stanovništva - općina Mrkonjić Grad, popis 1991.

ukupno: 27.395

  • Srbi - 21.057 (76,86%)
  • Muslimani - 3.272 (11,94%)
  • Hrvati - 2.139 (7,80%)
  • Jugoslaveni - 593 (2,16%)
  • ostali, neopredijeljeni i nepoznato - 334 (1,21%)

Nacionalni sastav stanovništva - Grad Mrkonjić Grad, popis 1991.

ukupno: 8.422

Muslimani se danas izjašnjavaju kao Bošnjaci.


Slavni ljudi

Također pogledajte

Znamenitosti

Literatura

  • Milan Vasić, Mrkonjić-Grad, Enciklopedija Jugoslavije, 6, Zagreb 1965, 173.
  • Mrkonjić-Grad, fotomonografija, (Ivan Lovrenović), Mrkonjić-Grad 1973.
  • Svjetlost Evrope u BiH, Sarajevo 2004, 34.

Vanjski linkovi

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz:

Reference