New Jersey

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 40°13′26″S 74°45′51″Z / 40.22389, -74.76417
New Jersey
State of New Jersey (en)
Savezna država
Flag of New Jersey.svg
Zastava
Seal of New Jersey.svg
Grb
Uzrečica: Liberty and prosperity
Sloboda i napredak
Nadimak: The Garden State[1]
Zemlja vrtova
Država  Sjedinjene Američke Države
Graniči sa Pennsylvania
Delaware
New York
Glavni grad Trenton
 - Koordinate 40°13′26″S 74°45′51″Z / 40.22389, -74.76417
Najviša tačka
 - položaj High Point (New Jersey)
 - Nadmorska visina 549,6 m.i.m.
Najniža tačka
 - položaj Atlantski okean
 - Nadmorska visina m.i.m.
Dužina 273 km
Širina 112 km
Površina 22.591,38 km2
 - Voda 15,7%
Stanovništvo 8.899.339 (procjena 2013)
Gustoća 467,0 /km2 
Osnovan 3. savezna država[1]
Datum 18. decembar 1787.[1]
Vlada
 - Guverner Chris Christie (R)
Vremenska zona UTC-5, UTC-4
Poštanski broj NJ
Kod US-NJ
Položaj New Jerseya na karti Sjedinjenih Američkih Država
Položaj New Jerseya na karti Sjedinjenih Američkih Država
Web stranica: www.nj.gov

New Jersey  (NJ) jeste američka savezna država u sjeveroistočnoj i srednjoatlantskoj regiji Sjedinjenih Američkih Država. Na sjeveru i istoku graniči sa državom New York, na jugoistoku i jugu izlazi na Atlantski okean, na zapadu graniči sa Pennsylvanijom a na jugozapadu sa Delawareom. Po veličini, New Jersey je četvrta najmanja savezna američka država, ali je 11. po broju stanovnika i najgušće naseljena među svih 50 saveznih država. Površina države New Jersey u potpunosti leži unutar kombiniranog statističkog područja gradova New York City i Philadelphia. Također je i druga savezna država po prosječnom dohotku kućanstva, prema podacima Američke ankete zajednica u periodu 2008-2012.[2]

Ovo područje naseljavali su mnogi domorodački narodi duže od 2.800 godina, između ostalih i historijska plemena poput plemena Lenape, duž cijele obale New Jerseya. Početkom 17. vijeka, Holanđani i Šveđani bili su prvi evropski naseljenici.[3] Kasnije su Englezi preuzeli kontrolu nad ovim područjem[4] i dali mu ime "Provincija New Jersey". Kao upravnici područja sa statusom kolonije, postavljeni su sir George Carteret i John Berkeley, 1. baron Berkeley od Strattona. Ime je dobilo po najvećem među Kanalskim ostrvima, Jerseyu, rodnom mjestu upravnika Cartereta.[5] New Jersey je bio poprište nekoliko vrlo važnih bitaka tokom Američkog rata za nezavisnost.

U 19. vijeku, fabrike u gradovima poput Camdena, Patersona, Newarka, Trentona i Elizabeth, u određenoj mjeri su potpomogle tok industrijske revolucije. Geografski položaj New Jerseya u središtu sjeveroistočnog "megalopolisa", između Bostona i New Yorka na sjeveroistoku i Philadelphije, Baltimorea i Washingtona na jugozapadu, znatno je ubrzao njegov rast kroz proces suburbanizacije 1950tih i kasnije.

Historija[uredi | uredi izvor]

George Washington prelazi rijeku Delaware tokom Rata za nezavisnost.
Thomas Alva Edison u svojoj istraživačkoj laboratoriji, East Orange, New Jersey

New Jersey je prvi put naseljen 1609. kada su se tamo naselili holandski doseljenici, gdje su najprije na mjestu današnje savezne države New York osnovali Novu Holandiju, koloniju koju su Englezi osvojili 1664. godine. Nakon osvajanja, Englezi su naselili dvije zasebne provincije ali unutar jedne kolonije: istočni Jersey koji su naselili puritanci sa Long Islanda te Nova Engleska i zapadni Jersey koji su naselili engleski kvekeri.[1] Vlasnička vlada je ukinuta 1702. kada je Jersey ujedinjen kao kraljevska kolonija.[6]

Tokom Američkog rata za nezavisnost, New Jersey je bio mjesto odigravanja pet većih[1] i više od 100 manjih bitaka, između ostalih bitke za Trenton 1776, bitke kod Princetona 1777. i bitke kod Monmoutha 1778. godine. Već 1776. godine napisan je i usvojen prvi Ustav savezne države New Jersey,[7] kojim se osiguralo biračko pravo svim građanima od određenog nivoa vrijednosti vlasništva. Na osnovu njega, biračko pravo imali su samo bijeli muškarci kao i udovice, ali ne i udane žene, jer one nisu imale pravo vlasništva. Afroamerikancima pravo glasa dato je tek 1870. godine.[1]

New Jersey je jedno kratko vrijeme bio sjedište prve prijelazne vlade SAD, koja je osnovana na Kontinentalnom kongresu 1783. u Princetonu te 1784. u Trentonu. Kao jedna od 13 prvobitnih kolonija, New Jersey je kao treća savezna država pristupio SAD-u 18. decembra 1787. godine. On je prva savezna država novoformirane Unije koja je 20. novembra 1789. ratificirala Deklaraciju o pravima (eng. Bill of Rights). U New Jerseyu je tek 1804. godine, kao posljednjoj državi Sjevera, postepeno ukinuto ropstvo. Godine 1844. ratificiran je drugi državni Ustav, a trenutni ustav savezne države New Jersey potječe iz 1947. godine.

Nakon građanskog rata, koji je najvećim dijelom zaobišao New Jersey (mada je on punim kapacitetima snabdijevao Sjevernu uniju ljudstvom, oružje i hranom) država je snažno krenula sa industrijskom revolucijom. Do tada, bio je uglavnom obilježen poljoprivrednom proizvodnjom. Međutim, poljoprivreda nikad nije bila dovoljno razvijena niti ekonomski isplativa zbog nepovoljnog sastava i konfiguracije zemljišta. Privrednom zamahu i industrijskom rastu pridonijele su mnoge osobe, poput Thomasa Edisona, koji je dugi period svog djelovanja proveo u Menlo Parku. Osim toga, rast velikih metropola američkog Sjeveroistoka kao što su New York City i Philadelphia od 1870tih također je pozitivno djelovao na razvoj New Jerseya. Iako se oba ova grada nalaze u susjednim saveznim državama, mada oba vrlo blizu granice sa New Jerseyem, njihov demografski i ekonomski rast se znatno osjetio u New Jerseyju. Danas gotovo polovina teritorije ogromnog metropolitanskog područja grada New Yorka pripada državi New Jersey, a ono što je također važno je da se na sjeveroistoku New Jerseyja nalazi i centar populacije te savezne države.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Reljef savezne države New Jersey
Veliki vodopad na rijeci Passaic, okrug Passaic, visok 23 metra. Vodopad i okolno područje proglašeno je nacionalnim parkom 2009. godine (Nacionalni park Paterson Great Falls)

New Jersey se na sjeveru i sjeveroistoku graniči sa saveznom državom New York (dio koje je sa druge strane rijeke Hudson, zaliva Gornji New York, zaliva Newark i drugih), na jugozapadu je Delaware preko istoimenog zaliva, na zapadu je Pennsylvania (preko rijeke Delaware), a na istoku je Atlantski okean.

Na osnovu prirodne geografije i distribucije stanovništva, New Jersey se uslovno može podijeliti na pet regija. Sjeveroistočni New Jersey, regija Gateway, nalazi se najbliže gradu New Yorku, te mnogi građani New Jerseya svakodnevno putuje na posao u taj grad. Sjeverozapadni New Jersey, odnosno regija Skylands, za razliku od sjeveroistoka je mnogo više ruralna, brdovita i bogatija šumom. Obalna regija (Jersey shore), duž obale Atlantika predstavlja centralno-istočni i jugoistočni dio države, a ima svoje vlastite prirodne, kulturne i populacijske osobine što duguje svom položaju blizu okeana. Dolina rijeke Delaware uključuje jugozapadne okruge države, koji pripadaju širem metropolitanskom području Philadelphije. Peta regija je Pine Barrens u unutrašnjosti južnog dijela države. Ova regija je u znatnoj mjeri pokrivena miješanim šumama hrasta i bora, ima mnogo manju gustoću naseljenosti od gotovo svih drugih dijelova New Jerseya.

Najviša tačka u državi je takozvani High Point u gradiću Montague, okrug Sussex sa 550 m iznad nivoa mora. The Palisades su niz strmih stjenovitih litica na zapadnoj strani rijeke Hudson u okruzima Bergen i Hudson. Među najvećim rijekama u državi su rijeke Hudson, Delaware, Raritan, Passaic, Hackensack, Rahway, Musconetcong, Mullica, Rancocas, Manasquan, Maurice i Toms.

Krajem 1990tih teritorija države je povećana za 0,098 km2 kada je odlukom Vrhovnog suda SAD odlučeno da veći dio ostrva Ellis, poznatog po imigracijskom centru kroz koji su prošli milioni useljenika u SAD, pripadne New Jerseyu.[1] Do tada, Ellis je bio dijelom New Yorka. U septembru 1999. uragan Floyd oštetio je u New Jerseyu više od osam hiljada kuća a uništio stotine drugih. Bila je to jedna od najvećih prirodnih nesreća u historiji savezne države.[1]

Klima[uredi | uredi izvor]

Postoje dva osnovna tipa klime u državi. Južni, centralni i sjeveroistočni dijelovi New Jerseya imaju vlažnu, umjereno toplu klimu, dok sjeverozapad ima vlažnu kontinentalnu i relativno hladniju klimu, uz mnogo niže temperature zbog više nadmorske visine. New Jersey u prosjeku ima između 2.400 i 2.800 sunčanih sati godišnje.[8]

Ljeta su obično vruća i vlažna, a prosječna dnevna temperatura u državi kreće se oko 28–31 °C dok su noćne ljetne temperature oko 16–21 °C. Međutim, temperature ponekad pređu i preko 32 °C (90 °F) u prosjeku oko 25 dana svakog ljeta, a nekih godina dosegnu i do 38 °C (100 °F). Zime su uglavnom hlade, a prosječne dnevne temperature se kreću oko 1–6 °C, dok noćne temperature zime padaju na oko −9 to −2 °C u većem dijelu savezne države, a tokom hladnijih perioda mogu pasti i daleko ispod −10 °C (14 °F), kao i porasti i iznad 10 °C (50 °F). Sjeverozapadni dio države ima primjetno hladnije zime sa temperaturama ispod −18 °C (−0 °F) koje se javljaju gotovo svake zime. U proljeće i jesen česte su velike temperaturne oscilacije, uz nižu vlažnost zraka nego ljeti. Prema USDA klimatskoj klasifikaciji, sjeverozapad države ima zonu 6, do zona između 7B i 8A u blizini rta May.[9]

Prosječna godišnja količina padavina se kreće od 43 do 51 inč (1.100 do 1.300 mm), prilično ravnomjerno raspoređena tokom godine. Prosječna visina snijega u zimskoj sezoni kreće se od 10–15 inča (25–38 cm) na jugu i u blizini obale, 15–30 inča (38–76 cm) na sjeveroistoku i središnjem dijelu države do oko 40–50 inča (1.0–1.3 m) u sjeverozapadnom gorju, međutim to često znatno varira od godine do godine. Kiša i snijeg padaju prosječno 120 dana u godini, uz 25 do 30 oluja, od kojih su većina ljeti. Tokom zime i u rano proljeće česte su pojave sjeveroistočnog vjetra zvanog nor'easter, kojim često dolaze i mećave ili poplave u sjeveroistočnom dijelu SAD. Uragani, tropske oluje (poput tropske oluje Floyd u septembru 1999. godine)[10] tornada i zemljotresi su rijetki, iako je New Jersey teško pogođen uraganom Sandy 29. oktobra 2012. kada je uragan došao do obala New Jerseya pri brzini od 145 km na sat.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Broj stanovnika
Popis Broj
stanovnika
Promjena u odnosu
na prethodni popis ± u %
1790. 184.139
1800. 211.149 14,7 %
1810. 245.562 16,3 %
1820. 277.575 13 %
1830. 320.823 15,6 %
1840. 373.306 16,4 %
1850. 489.555 31,1 %
1860. 672.035 37,3 %
1870. 906.096 34,8 %
1880. 1.131.116 24,8 %
1890. 1.444.933 27,7 %
1900. 1.883.669 30,4 %
1910. 2.537.167 34,7 %
1920. 3.155.900 24,4 %
1930. 4.041.334 28,1 %
1940. 4.160.165 2,9 %
1950. 4.835.329 16,2 %
1960. 6.066.782 25,5 %
1970. 7.168.164 18,2 %
1980. 7.364.823 2,7 %
1990. 7.730.188 5 %
2000. 8.414.350 8,9 %
2010. 8.791.894 4,5 %
Procjena 2013 8.899.339 5,8 %
izvor: 1910–2010[11]

Prema procjenama Američkog popisnog biroa, broj stanovnika New Jerseya na dan 1. juli 2013. bio je 8.899.339, što predstavlja povećanje od 1,2% u odnosu na popis iz 2010. godine.[12] Prema podacima sa popisa 2010. godine, bilo je 8.791.894 stanovnika u New Jerseyu. Rasni sastav stanovništva bio je sljedeći:

  • 68,6% bijelci
  • 13,7% afroamerikanci
  • 0,3% domorodačkog porijekla
  • 8,3% azijati
  • 6,4% druge rase
  • 2,7% mješanci dvije i više rasa

Oko 17,7% stanovništva su hispanskog i latinoameričkog porijekla svih rasa.

Prema popisu iz 2010. godine, udio bijelog stanovništva konstantno opada, sa 88,6% po popisu 1970. na 68,6% u 2010. godini, dok udio azijata vrlo brzo raste, sa 0,3% po popisu iz 1970. na 8,3% u 2010. godine. Udio afroamerikanaca je također u porastu sa 10,7% (1970.) na 13,7% (2010).

Tokom 2010. ilegalni useljenici sačinjavali su oko 6,4% ukupnog stanovništva. Ovo je četvrti najviši postotak od svih američkih saveznih država, poslije Nevade, Kalifornije i Arizone, a ispred Texasa i Floride.[13] Procjenjuje se da je 2010. bilo oko 550 hiljada ilegalnih useljenika u državi New Jersey.

Prema procjenama Popisnog biroa SAD na dan 1. juli 2009. procjenjeni broj stanovnika New Jerseya bio je 8.707.739[14], što predstavlja povećanje od 268.301 stanovnika ili 3,2% u odnosu na prethodni popis 2000. godine. Ovaj porast uključuje prirodni priraštaj od posljednjeg popisa od 343.965 osoba (tj. 933.185 rođenja minus 589.220 smrti), te smanjenje zbog neto migracija od 53.930 izvan savezne države.[15] Useljavanje u New Jersey izvan SAD rezultiralo je neto povećanjem od 384.687 osoba, a migracija unutar SAD imala je za rezultat neto smanjenej od 438.617 osoba.[15] Prema stanju iz 2005. bilo je 1,6 miliona ljudi rođenih izvan SAD koji su živjeli u New Jerseyu, što je činilo 19,2% ukupnog stanovništva.[16]

New Jersey je jedna od saveznih država sa najšarolikijim, heterogenim sastavom stanovništva. Pet najvećih etničkih grupa 2000. godine bili su: Italijani (17,9%), Irci (15,9%), Afrikanci (13,6%), Nijemci (12,6%) i Poljaci (6,9%). Po popisu iz 2010., New Jersey je imao treću najveću korejsku zajednicu, četvrtu najveću filipinsku i četvrtu najveću kinesku zajednicu u SAD. Osim toga, on je imao i najveću populaciju jevreja po udjelu u stanovništvu (nakon New Yorka) i drugu najveću zajednicu muslimana po udjelu u stanovništvu (nakon Michigena). U New Jerseyu živi i najveća peruanska zajednica u SAD.

Po podacima iz 2010. godine, New Jersey je 11. savezna država po broju stanovnika u SAD i najgušće naseljena, sa 458 stanovnika po km2, a većina stanovništva živi u okruzima koji graniče sa metropolama Philadelphia i New York City te duž istočne obale Jerseya, dok su okruzi na krajnjem jugu i sjeverozapadu relativno rijeđe naseljeni od ostalih. On je također i druga savezna država po bogatstvu, prema podacima iz Popisnog biroa SAD.[17] Centar populacije New Jerseya nalazi se u okrugu Middlesex u gradu Milltown, istočno od New Jersey Turnpike.[18]

U New Jerseyu su legalizirani istospolni brakovi 21. oktobra 2013. godine.[19]

Jezici[uredi | uredi izvor]

10 najrasprostranjenijih jezika u New Jerseyu (pored engleskog)
jezik udio u stanovništvu
(stanje 2010)[20]
španski 14,59%
kineski
(uključujući kantoneski i mandarinski)
1,23%
italijanski 1,06%
portugalski 1,06%
filipinski 0,96%
korejski 0,89%
gudžaratski 0,83%
poljski 0,79%
hindu 0,71%
arapski 0,62%
ruski 0,56%

Prema podacima iz 2010. 71,31% (odnosno 5.830.812) stanovnika New Jerseya starijih od 5 godina govore engleski jezik kao svoj prvi jezik, dok 14,59% (ili 1.193.261) stanovnika govore španski jezik (kao prvi), te 1,23% (100.217) kineski (koji uključuje kantoneski i mandarinski), 1,06% (86.849) italijanski, 1,06% (86.486) portugalski, 0,96% (78.627) tagalog i 0,89% (73.057) korejski kao svoj prvi jezik. Sveukupno 28,69% (ili 2.345.644) stanovnika New Jerseya starijih od 5 godina kao maternji jezik priča neki drugi pored engleskog.[20] Osim navedenih, u New Jerseyu se pričaju i mnogobrojni jezici doseljenika, te se s pravom on može smatrati višejezičnom, kosmopolitskom saveznom državom.

Religija[uredi | uredi izvor]

Od 7,6 miliona stanovnika koliko ih je živjelo u New Jerseyu 2001. godine, oko 3,4 miliona ili 44% bili su katolici.[6] Oni su obuhvaćeni nadbiskupijom Newark i njene četiri biskupije: Camden, Metuchen, Paterson i Trenton.[6] U New Jerseyu djeluje šest katoličkih institucija za više obrazovanje, od kojih je najpoznatiji Univerzitet Seton Hall, osnovan 1856. u Madisonu kao koledž, a danas se nalazi u South Orangu.

Prema izvorima gradskog Univerziteta New Yorka iz 2001.,[21] vjerski sastav stanovništva u New Jerseyu je sljedeći:

  • katolici 37%
  • ateisti 15%
  • baptisti 8%
  • metodisti 6%
  • nisu se izjasnili 5%
  • kršćani (ostalih pravaca) 4%
  • jevreji 2%
  • drugi 4%
  • prezbiterijanci 4%
  • luterani 3%
  • episkopalna/anglikanci 2%
  • drugi protestanti 2%
  • Jehovini svjedoci 1%
  • mormoni 1%
  • muslimani 1%
  • pentakostalna 1%
  • bez denominacije 1%

Najveći gradovi[uredi | uredi izvor]


Privreda[uredi | uredi izvor]

Biro za ekonomske analize SAD (Bureau of Economic Analysis) procjenjuje da je bruto domaći proizvod New Jerseya u 2010. godini iznosio 487 milijardi US$.[22][23] Prema podacima iz januara 2012. stopa nezaposlenosti iznosila je 9%,[24][25] a najviša stopa je bila među starijom populacijom od 10,8%.[26] Procjenjeno poresko opterećenje po poreskom obavezniku u New Jerseyu u 2011. iznosilo je oko 37.000 US$, čime je New Jersey 49. među svim saveznim državama.[27]

Bogatstvo[uredi | uredi izvor]

Bruto domaći proizvod po glavi stanovnika u 2008. godini iznosio je 54.699 US$, čime je New Jersey na drugom mjestu među saveznim državama, kao i iznad prosjeka na nivou SAD koji je iznosio 46.588 US$.[28] Dohodak po glavi stanovnika bio je treći među saveznim državama a iznosio je 51.358 US$.[28] U 2013. država je bila druga po broju milionera po glavi stanovnika u SAD (odnos 7,49%), prema studiji koju je načinio Phoenix Marketing International.[29] Prema broju naselja sa prihodima po glavi stanovnika koji su iznad nacionalnog prosjeka, New Jersey je drugi sa 76,4%. Devet okruga u saveznoj državi je među 100 najbogatiji u SAD.

Fiskalna politika[uredi | uredi izvor]

New Jersey ima sedam poreznih razreda za određivanje stopa poreza na dohodak. Stope se kreću od 1,4% do 8,97%. Standardna stopa poreza na promet je 7%, a primjenjuje se na svu prodaju na veliko, osim ako je to izričito izuzeto zakonom. Porezne olakšice uključuju najveći dio prehrambenih artikala za pripremu u domaćinstvu, lijekove, odjeću (osim odjeće od krzna), obuću i papirne proizvode za upotrebu u domaćinstvu. Oko 30 općina New Jerseya su uređene kao urbane poslovne zone (eng. Urban Enterprise Zone) u kojima se kupcima naplaćuje 3,5% poreza na promet, što je polovina stope izvan tih područja. Dijelovi gradova Paterson, Elizabeth i Jersey City su primjeri općina u kojima se primjenjuje niža stopa poreza na promet.

New Jersey ima najvišu stopu poreznih opterećenja među svih 50 saveznih država, čiji stanovnici godišnje plaćaju 68 milijardi dolara državnih i lokalnih poreza, što iznosi godišnje porezno opterećenje od 7.816 US$ po glavi stanovnika, odnosno 12,9% od dohotka.[30] Sve nekretnine koje se nalaze u državi predmet su oporezivanja poreza na nekretnine, osim ako je to izuzeto gradskim ili općinskim statutima. New Jersey nema propisan porez na nematerijalnu ličnu imovinu, ali propisuje porez na nasljeđivanje.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c d e f g h "New Jersey." u U*X*L Encyclopedia of U.S. History. U*X*L. 2009. Pristupljeno 7. decembar 2014.
  2. ^ Carla Astudillo (17.12.2013). N.J. has second highest median household income, according to Census. New Jersey On-Line LLC. Učitano: 25.11.2014.
  3. ^ NJ History Outline. Usgennet.org. Učitano: 25.11.2014.
  4. ^ Encyclopedia – New Jersey History. 2000–2011 Pearson Education, publishing as Infoplease. Učitano: 25.11.2014.
  5. ^ MSN Encarta. Webcitation.org. Učitano: 25.11.2014.
  6. ^ a b c Brady, J. H.; Curley, A.. "New Jersey, Catholic Church in." New Catholic Encyclopedia. Gale. 2003. Pristupljeno 7. decembar 2014.
  7. ^ Tekst Ustava New Jerseya iz 1776.
  8. ^ united states annual sunshine map. HowStuffWorks, Inc. Učitano: 14. mart 2011.
  9. ^ Hardiness Zone Lookup at. Arborday.org. Pristupljeno 4.12.2014.
  10. ^ Hurricane Floyd Impacts. National Weather Service. Učitano: 5. juni 2011.
  11. ^ Resident Population Data – 2010 Census. 2010.census.gov. Učitano: 22.12.2012.
  12. ^ Table 1. Annual Estimates of the Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2013. Američki popisni biro, Population Division, 2013 Population Estimates (30.12.2013). Učitano: 6.1.2014.
  13. ^ Slevin, Peter. "New Arizona law puts police in 'tenuous' spot", Washington Post, Washington, DC, 30.4.2010, str. A4. 
  14. ^ Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009"., Popisni biro SAD, pristupljeno 7.12.2014.
  15. ^ a b Cumulative Estimates of the Components of Population Change for the United States, Regions and States: April 1, 2000 to July 1, 2008 (NST-EST2008-04)", Popisni biro SAD, pristupljeno 7.12.2014.
  16. ^ Percent Foreign Born by State (1990, 2000, 2005), MPI Data Hub: Migration Facts, Stats, and Maps.
  17. ^ Les Christie. "The richest (and poorest) places in the U.S.: 2007", CNN, 31.8.2007. Postavljeno dana 25.7.2010. 
  18. ^ Population and Population Centers by State: 2000. Učitano: 16.11.2006.
  19. ^ Melissa Hayes, Kibret Markos, Chris Harris, Scott Fallon (21. oktobar 2013). Christie drops appeal of ruling allowing gay marriage in NJ. North Jersey Media Group
  20. ^ a b New Jersey. Modern Language Association. Učitano: 19. august 2013.
  21. ^ Mayer, Egon; Kosmin, Barry A.; Keysar, Ariela (2001). "American Religious Identification Survey, Key Findings, Exhibit 15". City University of New York.
  22. ^ Biro za ekonomske analize
  23. ^ GDP by State. Greyhill Advisors. Učitano: 16.9.2011.
  24. ^ Local Area Unemployment Statistics. Bureau of Labor Statistics. Učitano: 16.9.2011.
  25. ^ "N.J. unemployment rate dips to 9 percent, lowest in nearly 3 years", 19.1.2012. 
  26. ^ "NJ's high veteran unemployment rate in sights of lawmakers, advocates", South Jersey Times, 31.3.2014. Postavljeno dana 16.7.2014. 
  27. ^ State Data Lab "Snapshot By The Numbers: New Jersey (januar 2013). Učitano: 3.4.2013.
  28. ^ a b Selected Regional Estimates. BEA.gov (11.1.2009). Učitano: 7.1.2010.
  29. ^ Top states for millionaires per capita. CNBC. Učitano: 22.1.2014.
  30. ^ States Where People Pay The Most (And Least) In Taxes – 24/7 Wall St. 24/7 Wall St. (21. juli 2011). Učitano: 17. maj 2012.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: