New York City

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Nju Jork)
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 40°43′S 74°0′Z / 40.717, -74
New York City
Grad
NYC Montage 2011.jpg
Flag of New York City.svg
Zastava
Seal of New York City.svg
Grb
Službeni naziv: City of New York
Nadimak: The Big Apple, Gotham, Center of the Universe, The City That Never Sleeps,[1] The Capital of the World[2][3][4][5]
Država  Sjedinjene Američke Države
Savezna država New York
Okrug Bronx,
Kings,
New York,
Queens,
Richmond
Koordinate 40°43′S 74°0′Z / 40.717, -74
Površina
 - Zemlje 789.4 km2
 - Voda 428,8
 - Urbana zona 8 683.2 km2
 - Grad 1 214.4 km2
 - Metro 17 405 km2
Stanovništvo   (1. april 2010 [6])
 - Urbana zona 18.223.567
 - Metro 18.897.109
 - Grad 8.336.697 (2012[7])
Gustoća
 - Urbana zona 5 435.7 /km2 
 - Metro 2 812.1 /km2 
 - Grad 10 630 /km2 
Vlada  
 - Vrsta Mayor-Council
 - Tijelo New York City Council
Gradonačelnik Michael Bloomberg ([8])
Vremenska zona EST (UTC-5)
 - ljeto EDT (UTC-4)
Poštanski broj 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx
Pozivni broj 212, 718, 917, 646, 347, 929
FIPS kod 36-51000
USA location map.svg
Blue pog.svg
Web stranica: www.nyc.gov

New York City, (fonol.: Nju Jork Siti) ili jednostavno New York je grad u istoimenoj saveznoj državi New York i najveći grad po broju stanovnika u Sjedinjenim Američkim Državama. Drugi je grad po broju stanovnika u Sjevernoj Americi. New York se nalazi u sjeveroistočnom dijelu zemlje na nekoliko poluostrva i ostrva, a sačinjen je od 5 gradskih oblasti: Manhattan (Manhatn ), Brooklyn (Bruklin), Queens (Kvins), Bronx (Bronks) i Staten Island (Stejten Ajlend ). U 5 gradskih oblasti živi oko 8 miliona stanovnika, dok u centralnom dijelu metropleksa grada živi 22 miliona stanovnika. Gradske oblasti su podijeljene u manje gradske četvrti. New York je kosmopolitski grad sa raznolikom strukturom stanovništva, brojnim kulturnim sadržajima i velikim političkim i ekonomskim značajem.

Historija[uredi | uredi izvor]

New York je osnovan 1625. godine, najprije pod imenom New Amsterdam. Ostrvo Manhattan na kojem je podignut današnji Manhattan kupljen je od Indijanaca za 23 dolara. Prvih godina po osnivanju New York se nalazio u najjužnijem dijelu ostrva Manhattan i prostirao se do današnje Ulice Wall Street, gdje su se nalazile prvobitne zidine grada, koje su prvotno odvajale doseljenike iz Evrope od indijanskih plemena. Svoj najveći razvoj New York je počeo 1867. godine kad je usvojen jedna od najvećih i najambicioznijih urbanističkih planova za razvoj grada, koji je predviđao naseljavanje ostrva Manhattan po koordinatnoj organizaciji ulica, a koji je i danas najupečatljiviji dio gradske strukture u New Yorku. Manhattan je podjeljen u 202 ulice, koje su se prostirale od istoka ka zapadu i 12 avenija, koje su presjecale ulice od sjevera prema jugu.

Pet gradskih oblasti New York-a: 1: Manhattan, 2: Brooklyn, 3: Queens, 4: Bronx, 5: Staten Island

Politika[uredi | uredi izvor]

New York ima jednog glavnog gradonačelnika, koji je zadužen za svih 5 gradskih oblasti. Trenutni gradonačelnik grada je Michael Bloomberg. Pored toga svaka gradska oblast ima svog načelika i predstavnika u vladi države New York. Iako je njujorški gradonačelnik član američke Republikanske stranke Njujorčani tradicionalno glasaju na predsjedničkim izborima za kandidate iz Demokratske stranke. New York je sjedište Ujedinjenih nacija, te brojnih diplomatskih predstavništava i političkih organizacija, što mu daje poseban internacionalni karakter.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Grad New York pruža se na tri ostrva: Staten Island, Manhattan i Long Island (koji uključuje i gradske oblasti Queens i Brooklyn) i na poluostrvu Bronx. Smješten je na ušću rijeka Hudson i East River (Istočna rijeka) u Atlantski okean. Pored svojih prirodnih oblika ostrva grada New Yorka, naročito Manhattan su značajno proširena zemljanim nasipima u cilju stvaranja dodatnih prostora za gradnju. Primjer zemljišnog nasipa je Battery Park City, četvrt koja se nalazi na zapadnoj obali Manhattana, a čija je površina bila nasuta zemljom iskopanom prilikom kopanja temelja za gradnju Svjetskog trgovačkog centra, dviju zgrada blizanaca tokom 1970-ih godina.

Najeći dio izvorne gradske topografije izmjenjen je gradnjom. Naime, prije dolaska evropskih doseljenika New York je bio izrazito brdovito područje. Urbanom gradnjom prirodna topografija je promijenjena, prostor je poravnat, a mnogi dijelovi su dobili nove, vještački napravljene topografske oblike.

Ekonomija[uredi | uredi izvor]

New York se smatra jednim od glavnih ekonomskih centara SAD-a i svijeta. Wall Street berza se nalazi u New York-u, a grad je poznat po veoma razvijenom bankarstvu. Kao tradicionalni lučki grad trgovina je također značajna ekonomska baza New Yorka. U 20. i 21. vijeku New York se razvio kao jedan od vodećih centara profesioinalno servisne industrije.

Obrazovanje[uredi | uredi izvor]

New York ima cijeli niz javnih i privatnih ustanova za obrazovanje. Neki od najpoznatijih ustanova visokog obrazovanja su New York University (NYU) i Columbia University, dva američka univerziteta sa dugom tradicijom i internacionalnim renomeom.

Gradovi prijatelji[uredi | uredi izvor]

New York ima ugovore o prijateljstvu i partnerstvu s gradovima:

Kultura i znamenitosti[uredi | uredi izvor]

Pregled[uredi | uredi izvor]

Times Square

U New Yorku se nalaze brojne arhitekturne znamenitosti, 500 galerija, oko 150 muzeja, više od 100 pozorišta, brojne robne kuće i oko 17.000 restorana. Na južnom i središnjem dijelu Manhattana prevladavaju neboderi; godine 1902. izgrađena trokutasta zgrada Flatiron je neslužbeno prvi svjetski neboder. Poznati su i zgrada Woolworth iz 1915., Chrysler Building iz 1930. u stilu art-decoa, te 1939. završeni kompleks zgrada Rockefellerovog centra u kojem se nalaze studiji TV-mreže NBC. Najviši neboder u gradu i jedna od najposjećenijih svjetskih znamenitosti s 3,5 miliona posjetilaca godišnje je Empire State Building, dovršen 1931.

Najpoznatiji vjerski objekti u gradu su: katolička Katedrala svetog Patrika dovršena 1879., tada najviša gradska građevina, zatim episkopalna (anglikanska) Katedrala svetog Ivana apostola (St. John the Divine) započeta 1892., Crkva svetog Trojstva u srcu Wall Streeta, Ujedinjena sinagoga konzervativnog Judaizma, te Katedrala Ermenske apostolske crkve.

Zaštitni znak New Yorka je Kip slobode izgrađen 1886. na Ostrvu slobode (Liberty Island, službeno dio države New Jersey) južno od Manhattana. Poznate građevine su i glavna newyorška željeznička stanica, godine 1913. otvoreni Grand Central Terminal, Brooklynski most (Brooklyn Bridge) koji povezuje Manhattan s Brooklynom, poznata sportska dvorana Madison Square Garden, te koncertna dvorana Carnegie Hall. Na obali East Rivera nalazi se kompleks zgrada u kojem je sjedište Ujedinjenih naroda.

U znamenitosti grada ubrajaju se i stara stambena četvrt Brooklyn Heights, umjetnički Greenwich Village u kojem se nalazi Gradski univerzitet New Yorka (Univerzitet Columbia nalazi se na sjeveru Manhattana) i slavoluk u spomen na Georgea Washingtona, te Ground Zero, mjesto na krajnjem južnom dijelu Manhattana gdje su stajali tornjevi-blizanci Svjetskog trgovačkog centra. U newyorškoj luci nalazi se i Ostrvo Ellis (Ellis Island), ulazna kontrolna tačka za brojne imigrante krajem 19. i početkom 20. vijeka, danas muzej.

Poznati hoteli New Yorka su Plaza na križanju 5. avenije i južnog ruba Central Parka (otvorena 1907.), Waldorf-Astoria na Park aveniji (otvoren 1930.), Carlyle na 76. ulici (otvoren 1931.) i Four Seasons na 57. ulici (otvoren 1993.)

Sport[uredi | uredi izvor]

Najpoznatiji sportski klubovi u New Yorku su New York Yankees i New York Mets (MLB liga), New York Knicks i New Jersey Nets (NBA liga), New York Rangers i New York Islanders (NHL liga), New York Giants i New York Jets (NFL liga), New York Liberty (WNBA liga) te New York-New Jersey Metrostars (MLS liga). Popularni klubovi koji su prije igrali u New Yorku su New York Cosmos (NASL liga), New York Giants (danas San Francisco Giants) i Brooklyn Dodgers (danas Los Angeles Dodgers - MLB) i Brooklyn Americans (NHL)

Bosanskohercegovačka dijaspora[uredi | uredi izvor]

Prema neoficijelnim procjenama u New Yorku živi između 15 i 20.000 bh. emigranata, a uglavnom su koncentrisani u zapadnom dijelu Queensa (četvrt Astoria), mada značajan broj živi na Manhattanu i u Brooklynu. Bh. emigracija u New Yorku se bavi cijelim nizom djelatnosti od ugostiteljstva do bankarstva i trgovine kao i drugim profesionalnim djelatnostima. Radi uskog urbanog područja, bh. dijaspora u New Yorku je relativno dobro uvezana sa velikim brojem značajnih društvenih organizacija kao i medijskih kuća. Ipak uticaj bh. dijaspore na društveno-politički razvoj grada je relativno malen s obzirom na ukupan broj stanovnika koji žive u New Yorku. Veliki broj bh. emigranata dolazi iz sarajevske i banjalučke regije kao i iz Bosanske krajine i Podrinja. Primjetan je i manji broj emigranata iz Hercegovine.

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: