Toksikologija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži

Toksikologija se definiše kao grana nauke koja proučava otrove, gdje se pod otrovom smatra supstanca koja daje štetne efekte na živi organizam. Toksikologija također uključuje i proučavanje štetnih efekata koji su uzrokovani fizičkim pojavama, kao npr. zračenje, buka, itd. Riječ toksikologija je nastala od latinske riječi toxicus (otrovno), a ona je nastala of grčke riječi toxikόn, koja se odnosila na otrov u koji su se uranjale strijele.[1]

Mathieu Orfila se smatra modernim ocem toksikologije, koju tretira 1813. u svom djelu Traité des poisons, također poznatom i kao Toxicologie générale.

Osnovni pojmovi[uredi | uredi izvor]

  • Doza – količina toksične supstance unesena u organizam u određenom vremenskom intervalu
  • Akutna ekspozicija – ekspozicija u kratkom vremenskom intervalu (manjem od 24 sata)
  • Subakutna ekspozicija – ekspozicija u trajanju od nekoliko sedmica do jednog mjeseca
  • Subhronična ekspozicija – ekspozicija koja se ponavlja u dužem vremenskom intervalu (za testiranje na životinjama 1 – 3 mjeseca)
  • Hronična ekspozicija – ekspozicija u dugom periodu (više od tri mjeseca)
  • Akutna toksičnost – neželjeni efekti koji se manifestuju u kratkom vremenu nakon ekspozicije
  • Hronična toksičnost – permanentni ili dugotrajni neželjeni efekat, koji se manifestuje nakon ekspozicije
  • Rizik – mjera ili vjerovatnoća nastajanja toksičnih efekata nakon ekspozicije

Veza između doze i toksičnosti[uredi | uredi izvor]

Najvažniji kriterij koji se odnosi na toksičnost je doza, odnosno količina supstance kojoj je organizam izložen. Pojam LD50 (letalna doza 50%) odnosi se na dozu toksične supstance, koja ubija 50% testne populacije (npr. štakora). Obično se izražava kao masa supstance po masni testnog subjekta (npr. grami supstance po kilogramu tjelesne mase).

Toksikološke discipline[uredi | uredi izvor]

Toksikologija je nauka koja koristi znanja iz drugih naučnih disciplina, kao npr. fiziologija, biohemija, patologija, farmakologija, itd. Može se podijeliti na sljedeće tri discipline: deskriptivna toksikologija, istraživačka (mehanistička) toksikologija i primijenjena toksikologija. Deskriptivna toksikologija identificira moguću akutnu i hroničnu toksičnost, kao npr. genotoksičnost, reproduktivni, teratogeni i kancerogeni potencijal testirane supstance. Istraživačka ili mehanistička toksikologija proučava način na koji toksični agens uzrokuje biohemijske i fiziološke promjene u ćeliji ili tkivu, koje uzrokuju štetne efekte. Primijenjena toksikologija se bavi proučavanjem upotrebe hemikalija u nelaboratorijskim uslovima. Ova oblast ima i svoje poddiscipline: forenzička, klinička, okolinska, okupaciona (radna) toksikologija.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ P. L. Williams et al: Principles of toxicology, 2000, John Wiley & Sons
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: