Štavalj

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Šablon:TaksokvirVodič za izradu taksokvira
Kiselica
(Rumex obtusifolius)
Rumex-obtusifolius-foliage.JPG
Sistematika
Carstvo Plantae
Red Caryophyllales
Porodica Polygonaceae
Rod Rumex
Vrsta R. obtusifolius

Štavalj (lat. Rumex obtusifolius) ili širokolisni štavalj je višegodišnja korovska biljka u porodici Polygonaceae.[1] Porijeklom je iz Evrope, ali sada može se naći i u SAD i mnogim drugim zemljama širom svijeta, kao što su Australija i Novi Zeland, gdje je dospjela kao unesena vrsta.[2][3]

Vršni dio stabljike sa cvasti i plodovima Rumex obtusifolius subsp. obtusifolius)
Oraščići štavlja

Opis[uredi | uredi izvor]

Rumex obtusifolius je višegodišnja zeljasta biljka cvjetnica] čija visina doseže do oko 50-130 cm. Lahko je prepoznatljiva po vrlo velikim ovalnim listovima sa nervaturom bazama i zaobljenim vrhovima, a neki od donjih listova imaju crvene peteljke. Rubovi listova su blago "hrskavi" ili valoviti, a gornja površina je bez dlaka; donja površina može biti papilozna. Listovi mogu narasti do oko 40 cm. Stabljike su čvrste, često crvenkaste, a nerazgranati tik ispod same cvasti. Veze peteljki sa stabljikam pokrivene su plaštom koji formiraju dva spojena palistića, poznata kao okre, tanke, papiraste membran. To je obilježavajuće svojstvo porodice Polygonaceae. Na stabljici listovi su alternativni i usko jajoliko-lancetasti.

Cvast se sastoji od velike nakupine grozdova koji sadrže male zelenkaste cvjetove koji se, kako sazrijevaju, mijenjaju u crveno. Segmenti cvijetnog omotača su u dva od tri pršljena. Segmenti u vanjskom su mali i šire se dok unutrašnji formira plodove zaliske, koji su široko ovalno-trouglasti. Sjemenke su suhe i crvenkasto smeđe. Ova biljka cvjeta od juna do septembra.[4]

Rumex crispus – uvijeni štavalj – ima tanje i valovite listove. U mnogim detaljima, čaške od ovog štavlja imaju glatke rubove, koje su kod običnog štavlja roškaste.

Rasprostranjenje i stanište[uredi | uredi izvor]

Rumex obtusifolius široko je rasprostranjen širom svijeta. To je biljka koja uspijeva od oranica, livada, prizemnih odlgališta otpada, uz ceste, jarke i obale.[4]

Klijanci mogu se identificirati po ovalnim listovima sa crvenom stabljikom i uvijenim listovima koje podržava centar biljke.

Upotreba[uredi | uredi izvor]

Lišće biljke može se koristiti kao salata, za supe od povrća ili se kuha kao špinat . Sadrže oksalnu kiselinu, koja može biti opasan ako se konzumira u velikim količinama.

Sušeno sjeme se koristi kao začin.

Medicinska upotreba zelenih dijelova[uredi | uredi izvor]

Štavalj sadrži oksalnu, a korijen i taninsku kiselinu.[5] Listovi širokolisnog štavlja koriste se za umirivanje opekotina, prišića i koprivnih uboda. Za ćaj pripremljen od korijena mislilo se da je ljekovit u vrelom stanju.[6]

Iskorjenjivanje[uredi | uredi izvor]

U Velikoj Britaniji, štavalj ima oznaku "štetni korov". To je invazivna vrsta u području u Velikih jezera Sjeverne Amerike, gdje je prvi put viđen u 1840.[7] Iskorjenjivanje ove biljke je teško. Višegodišnja biljka može imati dubok glavni korijen.

Sjemenke su nazubljeno krilaste strukture, što omogućava djelotvorno rasijavanje vjetrom ili vodom, a također omogućuju im da se vežu za životinje ili biljkei koje se šire na velike udaljenosti. Mogu ležati uspavane godinama prije klijanja, pa se bude povlačenjem ili zahvatanjem. Već prve godina biljke mogu dati sjeme, pa je rano otkrivanje važno za iskorjenjivanje.

Glavne slabosti štavlja je njegova loša konkurentnost. U gustim sastojinama cvjetanje može biti odgođen do tri godine, a njegova podložnost čini smetnje. Česti zahvati obrade će poremetiti korijenje i ubiti starije biljke i klijance. Biljka uspijeva u vlažnim sredinama, a uz poboljšanu drenaža može se kontrolirati njegov rast.

Također pogledajkte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2004). Biologija 1. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-686-8. 
  2. ^ "Broad-leaved dock". Queensland Government. Pristupljeno 17 March 2016. 
  3. ^ "Broad-leaved dock". Massey University (New Zealand). Pristupljeno 17 March 2016. 
  4. ^ a b "Broad-leaved Dock: Rumex obtusifolius". NatureGate. Pristupljeno 2013-12-30. 
  5. ^ "Henriette's herbal: Rumex. Yellow dock, Curled dock. Rumex crispus, Rumex obtusifolius". Pristupljeno 16 August 2016. 
  6. ^ Ohio Perennial and Biennial Weed Guide
  7. ^ "List of Invasive species in the Great Lakes Great Lakes United / Union Saint-Laurent Grands Lacs". Arhivirano s originala, 29 April 2009. Pristupljeno 2009-02-07.  Nepoznat parametar |url-status= ignorisan (pomoć)

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]