Alžir

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Preferences-system.svg Ovom članku potrebna je jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.
Ambox warning blue construction.svg Trenutno se vrše izmjene na stranici.
Molimo ostale korisnike da ne uređuju sadržaj stranice dok je prikazano ovo obavještenje kako bi se izbjegao konflikt s izmjenama. Ako imate komentare i pitanja u vezi sa stranicom, koristite stranicu za razgovor.
Napomena: Ovaj šablon možete ukloniti ako nije bilo izmjena u posljednja tri dana.
Posljednju izmjenu napravio je korisnik BosnianWikiS (razgovor · doprinosi), 23. 1. 2018. u 08:41.
Narodna Demokratska Republika Alžir
الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبي (ar)
ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ (ber)
Zastava Alžira Grb Alžira
Zastava Grb
Uzrečicaبالشعب وللشعب
(bs: Od naroda i za narod)
HimnaKassaman
Položaj Alžira
Glavni grad Alžir
36°46′N 3°03′E / 36.767°N 3.050°E / 36.767; 3.050
Najveći grad Alžir
Službeni jezik arapski, tamazight
Državno uređenje Unitarna, polupredsjednička, narodna republika
 -  Predsjednik Abdulaziz Buteflika
 -  Predsjednik vlade Ahmed Ouyahia
Nezavisnost od Francuske 
 -  Priznato 5. juli 1962
Površina
 -  Ukupno 2.381.740 km2 (11. na svijetu)
 -  Vode (%) -%
Stanovništvo
 -  Ukupno (januar 2012.) 37.100.000[1] (33. na svijetu)
 -  Gustoća stanovništva 14,5/km2 (168. na svijetu)
BDP (PKM) 2008
 -  Ukupno $233 milijardi (38. na svijetu)
 -  Per capita $4,588 
Gini (1995) 35.3 (?. na svijetu)
HDI (2015.) 0.782[2] (83) (medijum) (104. na svijetu)
Valuta Alžirski dinar (DZD)
Vremenska zona (UTC+1)
Topografija
 -  Najviša tačka Tahat
3.003 m
 -  Najveće jezero nema
- km2
 -  Najveća rijeka Chelif
690 km
Internetska domena .dz
Pozivni broj +213

Alžir (arapski: الجزائر al-Jazā'ir; Tamazight: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ; francuski: Algérie), službeno Narodna Demokratska Republika Alžir, je suverena država koja se nalazi u sjevernoj Africi na obali Sredozemnog mora. Sa površinom od 2.381.741 km2, Alžir je deseta najveća država na svijetu i nakon osamostaljenja Južnog Sudana od Sudana najveća država Afrike. Graniči se sa Tunisom na sjeveroistoku, sa Libijom na istoku, Marokom na zapadu, Zapadnom Saharom, Malijem i Mauritanijom na jugozapadu i Nigerom na jugoistoku, dok na sjeveru izlazi na Sredozemno more.

Od antičkih vremena, teritorija današnjeg Alžira je bila u sastavu mnogih carstava, među kojima su Numidija, Fenicija, Kartaga, Rimsko carstvo, Vandali, Bizantijsko carstvo, Emevijski halifat, Abasidski halifat, Idrisidski sultanat, Aglabidski emirat, Rustamidsko carstvo, Fatimidski halifat, Ziridski emirat, Hamadidsko carstvo, Almoravidsko carstvo, Almohadski halifat, Osmanlijsko carstvo i Francusko kolonijalno carstvo. Berberi se smatraju autohtonim stanovnicima Alžira. Nakon muslimanskog osvajanja sjeverne Afrike, većina autohtonih stanovnika je prešla na islam. Stoga, iako je većina Alžiraca berberskog porijekla, većina se identifikuje arapskim identitetom. Masovno, Alžirci su mješavina Berbera i Arapa, Turaka, Afrikanaca i Andaluzijaca.

Alžir je regionalna i srednja sila. Ova afrička država snabdjeva Evropu velikim količinama prirodnog plina, pa joj je izvoz energije okosnica ekonomije. Prema OPEC-u, Alžir je 17. država u svijetu po rezervama nafte i druga u Africi, dok je 9. država u svijetu po rezervama plina. Njegova naftna kompanija Sonatrach je najveća kompanija u Africi. Alžir ima jednu od najvećih vojsci u Africi i najveći vojni budžet na kontinetu; većina alžirskog oružja se uvozi u Rusiju, sa kojom je bliski saveznik. Alžir je članica Afričke unije, Arapske lige, OPEC-a, Ujedinjenih nacija i jedan od osnivača Magrebske unije.

Prema podacima iz januara 2012. godine u Alžiru je živjelo 37,1 milion stanovnika.[1]

Administrativno se sastoji od 48 pokrajina, 553 distrikta (daïras) i 1.541 općine.

Glavni i najveći grad države je Alžir.

Etimologija[uredi | uredi izvor]

Naziv za državu potiče od naziva glavnog grada Alžira. Naziv za glavni grad potiče od arapskog termina al-Jazā'ir (الجزائر) što u prijevodu na bosanski jezik znači ostrva i skraćena je verzija starijeg naziva Jazā'ir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة) što znači Ostrva Mazghanna plemena zabilježenog od strane srednjovjekovnog geografa i kartografa Muhameda El-Idrisija.

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Historija Alžira

Antičko doba[uredi | uredi izvor]

Antičke rimske ruševine ulice grada Timgada koje vode do lokalnog slavoluka u čast rimskog cara Trajana
Kovani novac sa likom kralja Masinisa
Antičko rimsko pozorište u gradu Džemila

Neolitska civilizacija na području Sahare i mediteranskog dijela Magriba javlja se još u periodu od 11.000 godina prije nove ere ili najkasnije između 6.000 i 2.000 godina p.n.e. Taj period ljudske historije koji je naročito bogato prikazan na slikama Tasili n'Adžera, dominirao je na području današnjeg Alžira sve do klasičnog perioda. Mješavina različitih naroda Sjeverne Afrike se tokom vremena ujedinila u posebnu rodnu populaciju koja se zove Berberi a koji su autohtoni narodi sjevernog dijela Afrike.

Iz svog glavnog centra moći u Kartagi, Kartaginjani su se proširili i uspostavili mala naselja duž sjevernoafričke obale. Do 600. godine prije nove ere Feničani su se već nalazili u Tipasi, istočno od današnjeg alžirskog grada Cherchella, Hiponu (današnjem Annabu) i Rusicadeu (današnjoj Skikdi). Ta naselja su im služila kao sidrišta i gradovi za trgovinu.

S obzirom na porast moći Kartage, njen uticaj na urođeničko stanovništvo se dramatično povećao. Berberska civilizacija se nalazila u fazi u kojoj je poljoprivreda, proizvodnja, trgovina i politička organizacija funkcionisala u nekoliko država. Trgovinske veze između Kartage, čiji su se posjedi nalazili na obali Sredozemnog mora, i Berbera u unutrašnjosti su se intezivirali ali je teritorijalna ekspanzija Kartage rezultirala i porobljavanjem ili vojnim zapošljavanjem Berbera.

Do početka 4. vijeka prije nove ere, Berberi su činili najbrojniji dio vojske Kartage. U periodu od 241. do 238. p.n.e. berberski vojnici su se pobunili jer nisu bili plaćeni za svoje usluge nakon što je Kartaga izgubila od Rimljana u Prvom punskom ratu. Nakon što su se pobunili, Berberi su uspjeli su da steknu kontrolu nad većinom Kartaginine sjevernoafričke teritorije te su čak i kovali novac koji je nazvan Libijan, što je na grčkom označavao narode Sjeverne Afrike. Moć Kartage je povremeno opadala uglavnom zbog stalnih ratova i poraza od Rimskog carstva tokom Punskih ratova

Grad Kartaga je konačno uništena 146. p.n.e od strane Rimskog carstva. Kako je opadala moć Kartage tako su Berberi širili svoju vlast u zaleđu. Do 2. vijeka p.n.e pojavilo se nekoliko velikih ali ipak slabo administrativno razvijenih berberskih kraljevstava. Dva kraljevsta su osnovana u Numidiji, na području koje se nalazilo iza priobalnih područja koje je kontrolisala Kartaga. Zapadno od Numidije nalazila se Mauritanija, koja se protezala preko rijeke Muluja, u današnjem Maroku do Atlantskog okeana. Najvišu tačku civilizacije, do dolaska Almohada i Almoravida više od 1.000 godina poslije, Berberi su postigli za vrijeme vladavine Masinise tokom 2. vijeka prije nove ere.

Poslije smrti Masinise 148. p.n.e. Berbersko kraljevstvo je dijeljeno i ujedinjavano nekoliko puta. Te teritorije su se održale nezavisnim do 24. godine nove ere kada ih je pokorilo Rimsko carstvo.

Tokom sljedećih nekoliko vijekova područjem današnjeg Alžira vladali su Rimljani, koji su osnovali mnoge kolonije u regiji. Kao i ostatak Sjeverne Afrike, Alžir je bio jedno od područja koja su hranila Carstvo jer su se sa područja Alžira izvozile žitarice i drugi poljoprivredne proizvodi u Rimsko carstvo. Aurelije Augustin bio je biskup Hippona (danas Alžira), koji se nalazio u tadašnjoj rimskoj provinciji Afrike. Germanski Vandali pod vodstvom Gajzerihaa su 429. godine sa Pirinejskog poluostrva prešli na afričko tlo i 435. godine zagospodarili priobalnim područjem Numidije. Nisu uspjeli u namjeri osnivanja nijednog značajnijeg naselja na osvojenom području jer su u toj namjeri osujećeni od strane lokalnih plemena. U stvari, do trenutka dolaska Bizantijaca, Lepcis Magna je napuštena, a regija Mselata je okupirana od strane autohtonog Laguatana koji su nastojali da ostvare politički, vojni i kulturni preporod.

Srednji vijek[uredi | uredi izvor]

Fatimidski halifat, period oko 960. – 1100.

Nakon pojave islama i njegovog širenja prvo Arabijskim poluostrvom a zatim i Levantom, još za vrijeme Pravednog halifata muslimani prelaze na područje Sjeverne Afrike i osvajaju Egipat. Širenjem teritorije prema zapadu, uz zanemariv otpor lokalnog stanovništva, Emevije osvojaju Alžir sredinom 7. vijeka. U narednom periodu većina autohtonog stanovništva će prihvatiti islam. Padom emevijskog halifata, na području koje je obuhvatalo pojavit će se nekoliko lokalnih dinastija, uključujući Aglabide, Almohade, Zajanide, Ziride, Rustamide, Hamadide, Almoravide i Fatimide.

U srednjem vijeku, tokom zlatnog doba islama, Sjeverna Afrika je bila dom mnogih velikih naučnika, vjerskih autoriteta i vladara. Početkom ovog perioda Magrebom su vladali Fatimidi, dugotrajni halifat koji se teritorijalno protezao i na Levant i Hidžaz. Fatimidi su imali sekularnu unutrašnju vladu, kao i moćnu vojsku i mornaricu, sastavljenu prvenstveno od Arapa i stanovništva sa Levanta. Fatimidski halifat se počeo rušiti kada su Ziridi, koji su bili pod vlašću Fatimida, počeli da jačaju svoju autonomiju unutar Fatimidskog halifata sve dok se nisu izdvojili iz halifata. U početku su Fatimidi slali vojsku protiv Zirida i uspjevali da zadrže primat nad tom teritorijom koju su naseljavali Ziridi. Usljed toga, Ziridi su prihvatili arapske običaje i kulture. Ostala autohtona berberska plemena koja su i dalje ostala u velikoj mjeri nezavisna i koja su u zavisnosti od plemena do plemena kontrolisala različite dijelove Magreba vremenom su se ujedinila (uglavnom za vrijeme Fatimida). Fatimidska država, poznata i kao Fatimidski halifat, vremenom je postala islamska imperija koja je u svom sastavu uključivala Sjevernu Afriku, Siciliju, Palestinu, Jordan, Liban, Siriju, Egipat, afričku obalu Crvenog mora, područje Tihamaha (područje na Arabijskom području, od Akapskog zaliva do tjesnaca Bab-el-Mandeba, između Afričkog roga i Arabijskog poluostrva), Hidžaz i Jemen. Fatimidski halifat je trgovao sa ostalim imperijama tog vremena, a formirana je i jedna vrsta konfederacije i uspostavljena trgovačka mreža sa drugim islamskim državama tokom islamskog doba.

Kroz historiju, Berberi su se sastojali od nekoliko plemena. Dva glavna ogranka su činili Botri i Barnèsi koji su se dalje dijelili na različita plemena i podplemena. Svaka regija Magreba sadržavala je nekoliko plemena (npr. Sanhadja, Houara, Zenata, Masmuda, Kutama, Awarba i Berghwata). Sva ova plemena su donosila nezavisne teritorijalne odluke.

U srednjem vijeku na području Magreba i u drugim obližnjim zemljama pojavilo se nekoliko berberskih dinastija. Ibn-Haldun, arapski filozof i historičar, je izradio tabelu koja sadrži osnovne podatke o berberskim dinastijama regije Magreb kao što su Ziridi, Banu Ifran, Maghrawa, Almoravidi, Hammadidi, Almohadi, Merinidi, Abdalwadid, Wattasidi, Meknassa i Hafsidi.

U ranom 16. vijeku, Španija je izgradila utvrđene ispostave na ili blizu alžirske obale i preuzela kontrolu nad nekoliko obalnih gradova poput Mers el Kebira 1505. Orana 1509. i Tlemcena, Mostaganema i Ténèsa 1510. godine. Iste godine, nekoliko trgovaca iz Alžira prepustilo je jedno od kamenitih ostrva sa lukom Španiji. Poslije se ispostavilo da su utvrđene ispostave (Presidios) u Sjevernoj Africi skupe i uglavnom predstavljaju neefikasne vojne napore koji nisu garantovali pristup španskoj trgovačkoj floti.

Glavni članak: Banu Hilal

Na području Ifrikije, današnjeg Tunisa, vladala je berberska porodica Ziridu, koja je bila u statusu sizerena u odnosu na Fatmide čiji se centar nalazio u egipatskom Kairu. Vladar Zirida el-Mu'izz odlučio je vjerovatno 1048. godine, okončati ovu zavisnost od Fatimidskog halifata. Fatimidska država je u to vrijeme bila suviše slaba da bi pokušala sa kaznenom ekspedicijom.

Između Nila i Crvenog mora živjela su beduinska plemena protjerana sa Arabijskog poluostrva, između ostalog Banu Hilal i Banu Sulaym. Njihovo prisustvo na području doline Nila su ometali česti upadi nomada. Tada tadašnji Fatimidski sizeren koji je vladao dijelom Magreba odriče se kontrole nad tim područjem u zamjenu za suverenost nad ostatkom teritorije. Ovaj sporazum ne samo da je doveo do preseljenja beduinskih plemena iz dolene Nila već ih je Fatimidska država i podsticala time što je iz državne kase davala i novčane naknade za preseljenje i popunjavanje tih područja.

Cijela plemena sa ženama, djecom, životinjama i opremom za stanovanje su se preseljavali. Neki su se na tom putu zaustavili i na drugim područjima, pogotovo na području Kirenaike ali većina ih je stigla do Ifrikije, uglavnom na područje današnjeg Gabesa. Ziridski vladar je pokušao da zaustavi ovo doseljavanje ali u svakom duelu, zadnjem odigranom pred zidinama grada Kairuana, je poražen od Arapa koji su tokom vremena postali gospodari polja.

Doseljavanje se i inteziviralo tako da su se Arapi 1057. godine proširili visokim ravnicama Constantina, gdje su postepeno ugušili grad Beni Hammad kao što su nekoliko decenija prije isto učinili i sa gradom Kairuanom. Vremenom su formirali gornjoalžirska i Oranska poljoprivredna područja. Neka od područja su nasilno preuzeli Almohadi u drugoj polovini 12. vijeka. Sa sigurnošću se može tvrditi da su u 13. vijeku čitavom Sjevernom Afrikom, sa izuzetkom glavnih planinskih područja i nekih priobalnih regija, u potpunosti vladali Berberi.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Geografija Alžira
Prikaz klime Alžira prema Köppenovoj klasifikaciji klime

Alžir se nalazi na sjeveru Afrike i najveća je država u Africi i Mediteranskom bazenu. U njegovom južnom dijelu nalazi se značajan dio Sahare. Na sjeveru, Mali Atlas zajedno sa Saharanskim Atlasom, dalje na jugu, formiraju dva paralelna skupa reljefa između kojih se nalaze prostrane ravnice i visoravni. Oba Atlasa se spajaju u istočnom dijelu Alžira. Ogromne planine Auresa i Tebessa zauzimaju cijeli sjeveroistočni Alžir i ocrtavaju granicu sa susjednim Tunisom. Najviša tačka države je planina Tahat (3.003 metara).

Alžir leži uglavnom između 19° i 37° sjeverne geografske širine i 9° zapadne i 12° istočne geografske dužine. Većina obalnog područja je brdovita, ponekad čak i planinska, a postoji i nekoliko prirodnih luka. Oblast od obale do Malog Atlasa je plodna. U tim ravnicama se nalaze najveće površine za proizvodnju pšenice, žitarica, agruma, te brojni privredni centri. Pošto je to najrazvijeniji dio zemlje, on je i najnaseljeniji. Južno od Malog Atlasa je područje stepa koje se završava Saharskim Atlasom dok se na jugu prostire Sahara.

Ahagarske planine (arapski: جبال هقار), poznate i kao Hoggar, su planinska oblast u centralnom dijelu Sahare, u južnom Alžiru. Nalaze se oko 1.500 km južno od glavnog grada Alžira i nedaleko zapadno od grada Tamanrasseta.

Alžir, Oran, Konstantin i Annaba su najveći gradovi Alžira.

Klima[uredi | uredi izvor]

U pustinjskom području Alžira srednje temperature zraka mogu biti izuzetno visoke. Međutim, nakon zalaska sunca, čist, suh zrak omogućava brz gubitak toplote do rezultira hladnim noćima. Usljed toga, visok je raspon temperature unutar 24 sata.

Kiša je prilično obilna duž obalnog dijela Malog Atlasa a količina kišnih padavina se kreče u rasponu od 400 do 670 mm godišnje pri čemu se količina padavina povećava sa zapada ka istoku države. Padavina je najviše u sjevernom dijelu istočnog Alžira, gdje u pojedinim godinama dostiže čak i količinu do 1.000 mm.

Dalje u unutrašnjosti, padavina je manje. Alžirom se, između planina, prostiru i ergovi ili pješčane dine. U tim područjima, u ljetnjim periodima kada su vjetrovi jaki i česti, temperature mogu dostići i do 43,3° C.

Biljni i životinjski svijet[uredi | uredi izvor]

Raznolika vegetacija Alžira obuhvata priobalne, planinske i travnate dijelove pustinjske regije a u sklopu koje se nalazi raznolik spektar divljih životinja. Mnoge divlje životinje koje nastanjuju alžirsku teritoriju žive u neposrednoj blizini naseljenih mjesta. Najčešće divlje životinje uključuju divlje svinje, šakale i gazele, iako nisu rijetke ni lisice i jerboe, jedna vrsta glodari. Također, na teritoriji Alžira egzistira i mali broj afričkih leoparda i sjeverozapadnhi geparda, koje je teko vidjeti u prirodi. Barbary stag, vrsta jelena, naseljava guste vlažne šume sjeveroistočnog Alžira.

Raznovrsne vrste ptica čine Alžir svojevrsnom atrakcijom za posmatrače ptica. Berberski makaki su jedini predstavnici primata. Zmije, varani i brojni drugi gmizavci mogu se naći u područjima gdje vlada stepska klima. Mnogo je vrsta životinja koje su nekada naseljavale područje Alžira ali su izumrle, uključujući Berberske lavove, Atlaske medvjede i krokodile.[3]

Politika[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Administrativna podjela[uredi | uredi izvor]

Alžir se administrativno dijeli na 48 pokrajina, 553 distrikta (daïras) i 1.541 općine.

Privreda[uredi | uredi izvor]

Najrazvijenije privredne grane su rudarstvo i industrija a manje poljoprivreda. Alžirska država se razvija u obliku socijalizma ali se postepeno preobražava u kapitalističko društvo. Izvršena je nacionalizacija osnovnih grana kao i većine francuskih posjeda. Poljoprivreda: agrumi, voće, pšenica, žitarice, uljane palme, pamuk. Alžir ima sljedeće industrijske grane: industriju vađenja nafte, i u okviru toga rafinerije nafte; termoelektrane, metalnu industriju, tekstilnu industriju, hemijsku industriju, prehrambenu industriju, proizvodnju čelika i željeza, prerada nafte i prirodnog gasa. U rudarstvu su zastupljene proizvodnje ruda bakra, gvožđa, cinka, mangana, olova, uranova ruda,; zatim: kameni ugalj, dijamanti, sumpor.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Prema procjeni iz januara 2016. godine u Alžiru je živjelo 40,4 miliona stanovnika, uglavnom berberskog etniciteta. Poređenja radi, na početku 20. vijeka u državi je živjelo oko 4 miliona stanovnika. Oko 90% stanovništva živi na sjeveru Alžira, u priobalnom području. Stanovnici iz unutrašnjosti su uglavnom skoncetrisani u oazama iako još uvijek oko 1,5 miliona stanovnika živi nomadskim ili pretežno tim načinom života. Stanovništvo je vrlo vitalno jer je više od četvrtine stanovništva (28,1%) mlađe od 15. godina.

Žene su dominantne u sektoru medicine kao i u oblasti pravosuđa jer oko 70% sudija i advokata su žene. U novije vrijeme, žene u sve većoj mjeri dopinose domaćinstvu. Prema istraživanjima vezanim za univerzitetsko obrazovanje, oko 60% studenata su žene.

Između 90.000 i 165.000 saharaca zapadne Sahare žive u izbjegličkim kampovima. Također, oko 4.000 izbjeglica iz Palestina su se integrisale u društvo i ne traže pomoć od UN-ovog komiteta za izbjeglice (UNHCR-a). U 2009. godini je zabilježeno 35.000 kineskih migranata koji rade u Alžiru.

Najveća koncentracija alžirske dijaspore je prisutna u Francuskoj gdje je zabilježeno oko 1,7 miliona Alžiraca prve i druge generacije.

Religija[uredi | uredi izvor]

Kultura[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b "Demografija Alžira". Nacionalni zavod za statistiku Alžira. ons.dz. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  2. ^ "Human Development Report - 2015.". hdr.undp.org. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  3. ^ "Crocodiles in the Sahara Desert: An Update of Distribution, Habitats and Population Status for Conservation Planning in Mauritania". PLOS ONE. 25 February 2011.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]