Arheološko područje Gornja Tuzla

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

Arheološko područje Gornja Tuzla nalazi se na području općine Tuzla, Bosna i Hercegovina.

Lokacija[uredi | uredi izvor]

Ovo značajno naselje starčevačke i vinčanske kulture, a također i iz perioda bronzanog doba, smješteno je na obroncima planine Majevice. Ono se prostire uz tok rječice Jale pa sve do obronaka brda Hum. Prema površinskim nalazima, prahistorijsko naselje pokrivalo je impozantnu površinu od 12-15 hektara. Naselje u Gornjoj Tuzli je do sada najstarije otkriveno neolitsko naselje u Bosni i Hercegovini.[1]

Istraživanja[uredi | uredi izvor]

Iskopavanja su obavljena u eriodu od 1955. - 1958. pod rukovodstvom Borivoja Čovića. Otkriven je moćan kulturni sloj od preko 5 m. Tim stručnjaka Prahistorijskog instituta iz Beča i Muzeja Istočne Bosne iz Tuzle obavio je nova istraživanja 2008. godine. U projekat je bila uključena i Zilka Kujundžić-Vejzagić, sa ciljem određivanja kada je došlo do pijrelaza između kasnog neolita i ranog bakarnog doba,[2] te da li je postojala neka kultura starija od starčevačke, koja je na ovom lokalitetu utvrđena još prilikom ranijih istraživanja, što bi potvrdilo da je ovdje postojalo naselje i prije dolaska starčevačke kulture koja je došla iz Podunavlja.

Arheologija[uredi | uredi izvor]

Starčevačka kultura[uredi | uredi izvor]

U stratumu VI, koji leži neposredno iznad zdravice su sljedeći keramički oblici: jednostavni loptasti lonci sa više ili manje razgrnutim obodom, lonci sa naglašenim prelazom iz ramena u trbuh kao i poluloptaste posude, većih dimenzija. Boja im varira od svijetlosive preko smeđe do mrkocrvene, a ponekad je u zavisnosti od pečenja posuda i dvobojna. Gruba keramika najčešće sadrži organske primjese, kao što je pljeva. Najčešći način ukrašavanja grube keramike je barbotine tehnika, a sreće se i utiskivanje i urezivanje. Barbotine tehnika je uglavnom uređena u motivu starčevačkih kanelura ili cik-cak motiva. Utiskivanje prsta ili nokta u svježu površinu posude i štipanje često se javlja, ali isključivo na posudama manjih dimenzija.

Poluloptaste posude na šupljoj nozi najčešći su oblik monohromne keramike. Također se javljaju i poluloptaste posude sa ravnim dnom. Boja varira od zagasito-smeđe, koja je preovladavajuċa, preko mrke do crveno-smeđe. Klasa slikane keramike je zastupljena sa oko 20% u odnosu na ukupni broj fragmenata što je izuzetno visok procenat. Dominiraju geometrijski motivi: trouglovi, trake, mreža i cik-cak linije.

Vinčanska kultura[uredi | uredi izvor]

Središte Vinčanske kulture bilo je na srednjem Balkanu. Periferni dijelovi te kulture zahvatali su i područje sjeveroistočne i istočne Bosne. U Gornjoj Tuzli arheolozi su naišli na značajan kulturni sloj, tzv. Vinča C, i u njemu malu keramičku skulpturu sa ljudskim likom.

Jedna od vrlo važnih karakteristika vinčanske kulture u istočnoj Bosni je i poznavanje bakra i tehnologije njegove prerade. Ova karakteristika je za sada vezana samo za naselje u Gornjoj Tuzli, gdje su, u tamošnjim stratumima III i II, pronađeni ukrasni predmeti od bakra, a u pojedinim slojevima je utvrđeno prisustvo bakarnog oksida.

I u Gornjoj Tuzli, kao i na ostalim lokalitetima vinčanske kulture, pronađena je keramika sa znakovima (vinčansko pismo ?), čije porijeklo i značaj još nisu utvrđeni, pa se samo nagađa da su to prvi tragovi pismenosti na tlu Bosne i Hercegovine.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Nenad N. Tasić Beograd, ANUBiH, Godišnjak 2007 - NEOLIT U SJENCI - JOŠ JEDAN OSVRT NA STARČEVAČKA NASELJA U BOSNI

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]