Arheološko područje Gornja Tuzla

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Arheološko područje Gornja Tuzla nalazi se na području općine Tuzla, Bosna i Hercegovina.

Lokacija[uredi | uredi izvor]

Ovo značajno naselje starčevačke i vinčanske kulture, a takođe i iz perioda bronzanog doba, smješteno je na obroncima planine Majevice. Ono se prostire uz tok rječice Jale i do obronaka brda Hum. Prema površinskim nalazima, prahistorijsko naselje pokrivalo je impozantnu površinu od 12-15 hektara. Naselje u Gornjoj Tuzli je do sada najstarije otkriveno neolitsko naselje u Bosni i Hercegovini.

Istraživanja[uredi | uredi izvor]

Iskopavanja su obavljena 1955 - 1958. pod rukovodstvom Borivoja Čovića. Konstatovan je moćan kulturni sloj od preko 5 m.

Tim eksperata Prahistorijskog instituta iz Beča i Muzeja Istočne Bosne iz Tuzle obavio je nova istraživanja 2008. godine. U projekat uključena je i Zilka Kujundžić-Vejzagić, sa ciljem određivanja kada je došlo do prelaza između kasnog neolita i ranog bakarnog doba, te da li je postojala neka kultura starija od starčevačke, koja je na ovom lokalitetu utvrđena još prilikom ranijih istraživanja, što bi potvrdilo da je ovdje postojalo naselje i prije dolaska starčevačke kulture koja je došla iz Podunavlja.

Arheologija[uredi | uredi izvor]

Starčevačka kultura[uredi | uredi izvor]

U stratumu VI, koji leži neposredno iznad zdravice se sledeći keramički oblici: jednostavni loptasti lonci sa više ili manje razgrnutim obodom, lonci sa naglašenim prelazom iz ramena u trbuh kao i poluloptaste posude, većih dimenzija. Boja im varira od svetlosive preko smeđe do mrkocrvene, a ponekad je u zavisnosti od pečenja posuda i dvobojna. Gruba keramika najčešće sadrži organske primjese, kao što je to pljeva. Najčešći način ukrašavanja grube keramike je barbotine tehnika, a sreće se i utiskivanje i urezivanje. Barbotine tehnika je uglavnom uređena u motivu starčevačkih kanelura ili cik-cak motiva. Utiskivanje prsta ili nokta u svežu površinu posude i štipanje često se javlja ali isključivo na posudama manjih dimenzija.

Poluloptaste posude na šupljoj nozi najčešći su oblik monohromne keramike. Takođe se javljaju i poluloptaste posude sa ravnim dnom. Boja varira od zagasito-smeđe, koja je dominantna, preko mrke do crveno-smeđe. Klasa slikane keramike je zastupljena sa oko 20% u odnosu na ukupni broj fragmenata što je izuzetno visok procenat. Dominiraju geometrijski motivi: trouglovi, trake, mreža i cik-cak linije.

Vinčanska kultura[uredi | uredi izvor]

Središte Vinčanske kulture bilo je na srednjem Balkanu. Periferni dijelovi te kulture zahvatali su i područje sjeveroistočne i istočne Bosne. U Gornjoj Tuzli arheolozi su naišli na značajan kulturni sloj, tzv. Vinča C, i u njemu malu keramičku skulpturu sa ljudskim likom.

Jedna od vrlo važnih karakteristika vinčanske kulture u istočnoj Bosni je i poznavanje bakra i tehnologije njegove prerade. Ova karakteristika je, za sada, vezana samo za naselje u Gornjoj Tuzli, gdje su, u tamošnjim stratumima III i II, pronađeni ukrasni predmeti od bakra, a u pojedinim slojevima je konstatirano prisustvo bakarnog oksida.

I u Gornjoj Tuzli, kao i na ostalim lokalitetima vinčanske kulture, pronađena je keramika sa znakovima (vinčansko pismo ?), čije porijeklo i značaj još nisu utvrđeni, pa se samo nagađa da su to prvi tragovi pismenosti na tlu Bosne i Hercegovine.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Ćović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Sarajevo, 1966- KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE
  • Nenad N. Tasić Beograd, ANUBiH, Godišnjak 2007 - NEOLIT U SJENCI - JOŠ JEDAN OSVRT NA STARČEVAČKA NASELJA U BOSNI

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]