Arheološko područje Gornja Tuzla

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

Arheološko područje Gornja Tuzla nalazi se na području općine Tuzla, Bosna i Hercegovina.

Lokacija[uredi | uredi izvor]

Ovo značajno naselje starčevačke i vinčanske kulture, a takođe i iz perioda bronzanog doba, smješteno je na obroncima planine Majevice. Ono se prostire uz tok rječice Jale i do obronaka brda Hum. Prema površinskim nalazima, prahistorijsko naselje pokrivalo je impozantnu površinu od 12-15 hektara. Naselje u Gornjoj Tuzli je do sada najstarije otkriveno neolitsko naselje u Bosni i Hercegovini.[1]

Istraživanja[uredi | uredi izvor]

Iskopavanja su obavljena 1955 - 1958. pod rukovodstvom Borivoja Čovića. Konstatovan je moćan kulturni sloj od preko 5 m.

Tim eksperata Prahistorijskog instituta iz Beča i Muzeja Istočne Bosne iz Tuzle obavio je nova istraživanja 2008. godine. U projekat uključena je i Zilka Kujundžić-Vejzagić, sa ciljem određivanja kada je došlo do prelaza između kasnog neolita i ranog bakarnog doba,[2] te da li je postojala neka kultura starija od starčevačke, koja je na ovom lokalitetu utvrđena još prilikom ranijih istraživanja, što bi potvrdilo da je ovdje postojalo naselje i prije dolaska starčevačke kulture koja je došla iz Podunavlja.

Arheologija[uredi | uredi izvor]

Starčevačka kultura[uredi | uredi izvor]

U stratumu VI, koji leži neposredno iznad zdravice se sledeći keramički oblici: jednostavni loptasti lonci sa više ili manje razgrnutim obodom, lonci sa naglašenim prelazom iz ramena u trbuh kao i poluloptaste posude, većih dimenzija. Boja im varira od svetlosive preko smeđe do mrkocrvene, a ponekad je u zavisnosti od pečenja posuda i dvobojna. Gruba keramika najčešće sadrži organske primjese, kao što je to pljeva. Najčešći način ukrašavanja grube keramike je barbotine tehnika, a sreće se i utiskivanje i urezivanje. Barbotine tehnika je uglavnom uređena u motivu starčevačkih kanelura ili cik-cak motiva. Utiskivanje prsta ili nokta u svežu površinu posude i štipanje često se javlja ali isključivo na posudama manjih dimenzija.

Poluloptaste posude na šupljoj nozi najčešći su oblik monohromne keramike. Takođe se javljaju i poluloptaste posude sa ravnim dnom. Boja varira od zagasito-smeđe, koja je dominantna, preko mrke do crveno-smeđe. Klasa slikane keramike je zastupljena sa oko 20% u odnosu na ukupni broj fragmenata što je izuzetno visok procenat. Dominiraju geometrijski motivi: trouglovi, trake, mreža i cik-cak linije.

Vinčanska kultura[uredi | uredi izvor]

Središte Vinčanske kulture bilo je na srednjem Balkanu. Periferni dijelovi te kulture zahvatali su i područje sjeveroistočne i istočne Bosne. U Gornjoj Tuzli arheolozi su naišli na značajan kulturni sloj, tzv. Vinča C, i u njemu malu keramičku skulpturu sa ljudskim likom.

Jedna od vrlo važnih karakteristika vinčanske kulture u istočnoj Bosni je i poznavanje bakra i tehnologije njegove prerade. Ova karakteristika je, za sada, vezana samo za naselje u Gornjoj Tuzli, gdje su, u tamošnjim stratumima III i II, pronađeni ukrasni predmeti od bakra, a u pojedinim slojevima je konstatirano prisustvo bakarnog oksida.

I u Gornjoj Tuzli, kao i na ostalim lokalitetima vinčanske kulture, pronađena je keramika sa znakovima (vinčansko pismo ?), čije porijeklo i značaj još nisu utvrđeni, pa se samo nagađa da su to prvi tragovi pismenosti na tlu Bosne i Hercegovine.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Nenad N. Tasić Beograd, ANUBiH, Godišnjak 2007 - NEOLIT U SJENCI - JOŠ JEDAN OSVRT NA STARČEVAČKA NASELJA U BOSNI

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]