Idi na sadržaj

Atinski sporazum

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Atinski sporazum
Balkan u 1914.
Balkan u 1914.
VrstaMirovni sporazum
Kontekst(i)Balkanski ratovi
Potpisan14. novembar 1913; prije 110 godina (1913-11-14)
LokacijaAtina, Kraljevina Grčka
Strane Osmanlijsko Carstvo
Kraljevina Grčka
Jeziciosmanlijski
grčki

Atinski sporazum između Osmanlijskog Carstva i Kraljevine Grčke jest mirovni sporazum koji je formalno okončao neprijateljstva između te dvije zemlje nakon dva Balkanska rata. Osmanlijsko Carstvo je ustupilo Makedoniju (uključujući i glavni grad Solun) većinu Epira i mnoga ostrva u Egejskom moru Grčkoj.

Sporazum je potpisan 14. novembra 1913.

Pozadina[uredi | uredi izvor]

U Prvom balkanskom ratu koalicija Bugarske, Srbije, Grčke i Crne Gore porazila je Osmanlijsko Carstvo. Osmanlije su izgubile gotovo sve svoje evropske posjede, koje su Londonskim sporazumom svedene na malu teritoriju oko Mramornog mora.[1] Osmanlije su, međutim, uspjele da povrate istočnu Trakiju, tokom Drugog balkanskog rata, kada je Bugarska napala svoje bivše saveznike i bila poražena od kombinovanih snaga svih njenih komšija, uključujući Rumuniju.[2]

Tokom Prvog balkanskog rata, boreći se protiv Osmanlija, Grčka je zauzela veći deo Epira, južnu Makedoniju sa velikim lučkim gradom Solunom i većinu ostrva u Egejskom moru (osim Dodekaneza koje je okupirala Kraljevina Italija). U drugom ratu dodatno je proširila svoju teritoriju u Makedoniji na račun Bugarske. Budući da je Zapadna Trakija ostala pod bugarskom kontrolom (bilo bi ustupljeno Grčkoj u Neuillyskom sporazumu 1919), Grčka nije dijelila kopnenu granicu s Osmanlijskim Carstvom. Međutim, grčko-turske tenzije su ostale visoke, budući da je osmanlijska vlada odbila prihvatiti grčku kontrolu nad otocima u sjeveroistočnom Egejskom moru.

Uslovi[uredi | uredi izvor]

Uslovi sporazuma bili su slijedeći:

  1. Osmanlijsko Carstvo je priznalo grčka osvajanja Soluna, Janine i njihove okolne teritorije.
  2. Osmanlijsko Carstvo je priznalo grčki suverenitet na ostrvu Kreta, koje je nakon 1897. godine bila autonomna država pod osmanlijskom vlašću.
  3. Manjinska prava dodijeljena su Turcima koji su živjeli na novoosvojenoj grčkoj teritoriji.

Najvažnije pitanje koje je ostalo neriješeno bila je sudbina sjevernoegejskih ostrva (Lezbos, Hios, Lemnos, Imbros i Tenedos), koja su tokom rata pripojena Grčkoj. Pitanje je prepušteno arbitraži velikih sila, koje su ih u februaru 1914. godine, osim Imbrosa i Tenedosa, dodijelile Grčkoj. Kako je Osmanlijsko Carstvo odbilo da odustane od svojih potraživanja, izbila je kriza koja je dovela do pomorske trke u periodu od 1913. do 1914. i vršene su pripreme za ponovni sukob na obje strane. Situaciju je smirio tek izbijanje Prvog svetskog rata.

Posljedice[uredi | uredi izvor]

Nakon što je Osmanlijsko Carstvo poraženo u Prvom svjetskom ratu, Grčka je jedno vrijeme dobila istočnu Trakiju do linije Čatalke, kao i Gökçeadu (Imbros) i Bozcaadu (Tenedos) i zonu u Anadoliji oko Izmira (Sevežrski sporazum), ali bila je prisiljena da ih ustupi Republici Turskoj nakon Grčko-turskog rata Lozanskim sporazumom .

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Treaty of London". Arhivirano s originala, 1. 5. 1997. Pristupljeno 19. 5. 2023.
  2. ^ "Arhivirana kopija". Arhivirano s originala, 11. 8. 2010. Pristupljeno 19. 5. 2023.CS1 održavanje: arhivirana kopija u naslovu (link)