Autonomija sintakse
| Dio niza članaka o |
| Lingvistici |
|---|
U lingvistici, autonomija sintakse jest pretpostavka da je sintaksa proizvoljna i samostalna u odnosu na značenje, semantiku, pragmatiku, funkciju diskursa i druge faktore izvan jezika.[1] Autonomiju sintakse zagovaraju lingvistički formalisti, a posebno generativna lingvistika, čiji su pristupi stoga nazvani autonomističkom lingvistikom.
Autonomija sintakse u centru je debata između formalističke i funkcionalističke lingvistike,[1][2][3] a od 1980-ih provode se istraživanja o interakciji sintakse i semantike unutar funkcionalističkih pristupa, s ciljem nalaženja slučajeva semantički određenih sintaktičkih struktura kako bi se opovrgnuo formalistički argument o autonomiji sintakse.[4]
Princip ikoničnosti u nekim scenarijima suprotstavlja se principu autonomije sintakse. Slabija verzija argumenta za autonomiju sintakse (ili za autonomiju gramatike) uključuje samo princip proizvoljnosti, dok jača verzija uključuje tvrdnju o samodovoljnosti.[1] Princip proizvoljnosti sintakse zapravo prihvata većina funkcionalističkih lingvista, a pravi spor između funkcionalista i generativista vodi se u vezi s tvrdnjom o samodovoljnosti gramatike ili sintakse.[5]
Historija
[uredi | uredi izvor]Pretpostavka o autonomiji sintakse može se pratiti do zanemarivanja proučavanja semantike od američkih strukturalista poput Leonarda Bloomfielda i Zelliga Harrisa u 1940-ima, koje je zasnivano na neopozitivističkom antipsihologističkom stavu, prema kojem, s obzirom na to da je vjerovatno nemoguće proučavati kako mozak funkcioniše, lingvisti trebaju zanemariti sve kognitivne i psihološke aspekte jezika i fokusirati se na jedine objektivne podatke, odnosno kako se jezik pojavljuje u svom vanjskom obliku. To je bilo paralelno s razlikom između dva pristupa u psihologiji: biheviorizma, koji je bio dominantan pristup do 1940-ih, i kognitivizma.[nedostaje referenca]
Tokom decenija nađeni su brojni primjeri u kojima su sintaktičke strukture zapravo određene ili pod utjecajem semantičkih osobina, a neki formalisti i generativisti na to su reagovali smanjivanjem onih dijelova semantike koje smatraju autonomnima.[1] U promjenama koje je Noam Chomsky napravio u svojoj generativnoj formulaciji dogodio se pomak od zahtjeva za autonomiju sintakse ka zahtjevu za autonomiju gramatike.[1]
Funkcionalistička lingvistika naspram formalističke
[uredi | uredi izvor]Pretpostavka o autonomiji sintakse bila je vrlo kontroverzna tema u funkcionalističkoj i formalističkoj lingvističkoj sferi. Lingvistički funkcionalisti tvrde da semantika igra ulogu u sintaksi, dok se lingvistički formalisti slažu da semantika i sintaksa međusobno djeluju, ali da nisu pogođene jedna drugom.[1][2][3] Uobičajen primjer koji lingvistički formalisti koriste za označavanje valjanosti autonomije u sintaksi jest "Bezbojne zelene ideje bijesno spavaju", što pokazuje da rečenica ne mora biti koherentna ili smislena na bilo koji način da bi bila sintaktički ispravna.[6]
Razvijeni su različiti gramatički modeli koji i podržavaju i odbacuju autonomiju sintakse. Glavni model koji je podržava jest generativna gramatika, koju je osmislio Noam Chomsky. S druge strane, primjeri modela koji se protive njoj jesu konstrukcijska gramatika, gramatika glavom upravljanih fraznih struktura i generalizovana gramatika frazne strukture.[7]
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 4 5 6 Croft, W. (1995) "Autonomy and Functionalist Linguistics", Language, sv. 71, br. 3 (septembar 1995), str. 490-532.
- 1 2 Butler & F. Gonzálvez-García, (2014) Exploring functional-cognitive space (sv. 157), "John Benjamins Publishing Company", Introduction, str. 6-17
- 1 2 Van Valin, R. D. Jr. (2003), Functional linguistics, pog. 13 u The handbook of linguistics, str. 319-336.
- ↑ Levin, B., Rappaport Hovav, M. (1995), Unaccusativity: At the syntax–lexical semantics interface, MIT Press, Cambridge (Massachusetts).
- ↑ Croft 1995, str. 509-510.
- ↑ "Generative Grammar: Theory, Types & Examples". HelloVaia.com (jezik: engleski). Pristupljeno 15. 9. 2023.
- ↑ Croft, William (2004). "Syntactic theories and syntactic methodology: a reply to Seuren". Journal of Linguistics (jezik: engleski). 40 (3): 637–654. doi:10.1017/s0022226704002798. ISSN 0022-2267.