CAS registarski broj

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa CAS broj)
Jump to navigation Jump to search

CAS registarski broj ili kratko CAS broj je jedinstveni identifikacijski broj koji je uvela CAS (Chemical Abstract Service) za svaki hemijski element opisan u naučnoj literaturi. Trenutno ovaj broj uključuje sve supstance opisane od 1957. do danas, plus neke supstance iz ranih ili srednjih 1900-ih kao što su: organska i neorganska jedinjenja, minerale, izotope, legure i nestrukturne materijale (UVCB-e, supstance nepoznatog ili promjenljivog sastava, kompleksne reakcijske proizvode, ili supstance biološkog porijekla).[1] Svaki CAS broj je jedinstven i označava samo jednu supstancu. Sam broj nema nikakvo hemijsko značenje u smislu označavanja hemijskih osobina označene supstance.[2]

Chemical Abstracts Service (skraćenica CAS), kao dio Američkog hemijskog društva (American Chemical Society), dodjeljuje ove numeričke identifikatore svakom spoju koje je do sada objavljeno u naučnoj literaturi. Namjera je bila da se stvori jedinstvena baza podataka i da se pretraga olakša, budući da mnogi hemijski spojevi imaju po nekoliko imena. Skoro svaka hemijska baza podataka danas dozvoljava pretragu preko CAS broja. CAS također vodi i prodaje bazu podataka svih supstanci, poznatu kao CAS registar.

Krajem marta 2006. godine, u CAS registru se nalazilo 27.631.785 supstanci. Svakog dana se dodaje oko 15.000 novih supstanci.[3]

Historija[uredi | uredi izvor]

CAS broj je uvela Chemical Abstract Service (Služba hemijskih koncepata), kao odjeljenje Američkog hemijskog društva. Sjedište joj je u gradu Columbusu, (SAD).

CAS registarski broj je uveden zbog poteškoća sa kojima se susreću hemičari u nomenklaturi, klasifikaciji i evidentiranju raznih hemijskih supstanci. Danas se u CAS bazi podataka nalazi oko 33 miliona organskih i neorganskih supstanci i oko 59 miliona sekvenci DNK.[4].

Označavanje[uredi | uredi izvor]

Svaki CAS broj je identifikacijska oznaka za određenu hemijsku supstancu u numeričkom formatu. Može biti duga do 10 cifri, sa crticama podijeljenim u tri dijela. Posljednja cifra u CAS broju predstavlja kontrolnu oznaku da bi se svaki registarski broj mogao validirati, te tako isključiti mogućnost zamjene. Naprimjer, CAS registarski broj kafeina je 58-08-2, gdje broj 2 predstavlja kontrolnu cifru, koja je dobijena pomoću matematičke funkcije mod 10.

Format[uredi | uredi izvor]

CAS registarski broj je razdvojen crticama u tri dijela: prvi sadrži do šest brojeva, drugi dva, a treći jednu cifru, koja služi kao kontrolna brojka (check digit), a jednaka je binarnom kontrolnom zbiru (checksum). Brojevi se dodjeljuju u rastućem poretku, a nemaju nikakvom bitnog značenja za pripadajuću supstancu.

Kontrolni zbir se računa množenjem posljednjeg broja sa 1, sljedeće cifre sa 2, naredne sa 3 itd.; sabiranjem dobijenih brojeva i određivanjem dobijenoj sumi modula 10. Kao primjer, može se uzeti CAS broj kokaina: 50-36-2. Provjerni zbir se računa na sljedeći način: (6×1 + 3×2 + 0×3 + 5×4) = 32; 32 mod 10 = 2.

Izomeri, enzimi i smjese[uredi | uredi izvor]

Različitim izomerima istih molekula se dodjeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, α-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad i cijela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: kompletna grupa alkohol dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Kao primjer označavanja smjese može poslužiti CAS broj ulja od senfa: 8007-40-7.[5][6][7]

Granularnost[uredi | uredi izvor]

  • Stereoizomerima i razgranatim smjesama dodijeljeni su diskretni brojevi CAS registra: P - epinefrin ima 51-43-4, D-epinefrin 150-05-0, a RACEMSKI DL epinefrin ima 329-65-7.
  • Različite faze nemaju različite brojeve iz CAS registra (i tečna voda i led imaju: 7732-18-5).
  • Povremeno cijela klase molekula dobijaju jedan CASRN: klase enzima poznatih kao alkohol dehidrogenaze imaju CAS broj 9031-72-5.
  • Uobičajene smjese poznatog ili nepoznatog sastava mogu dobiti CASRN; primjeri su Leishmanova mrlja (12627-53-1) i ulje od senfa (8007-40-7).

Vlasništvo[uredi | uredi izvor]

CAS informacije zaštićene su autorskim pravima od strane ACS. Korisnici koji žele ugraditi CAS broj u registarske baze podataka bi trebalo da pogledaju CAS pravilnik. Korisnici ili organizacije mogu biti uključeni u ovaj registrar bez dozvole i bez plaćanja naknade do 10.000 brojeva CAS ili CASRN na web stranici ili drugim proizvodima za koje ne postoji zadužujući katalog. Svako sljedeće dodavanje u ovaj registar treba biti usklađeno ili se pojavljivati uz korištenje svakog CASRN: CAS registar broj je registrovani zaštitni znak Američkog hemijskog društva.[8] Kao primjer označavanja smjese može poslužiti CAS broj ulja senfa: 8007-40-7.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]