Citoskelet

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Preferences-system.svg Ovom članku potrebna je jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.

Opće informacije[uredi | uredi izvor]

U nizu karakteristika eukariotske ćelije je i izdiferencirana struktura prisutna u samoj citoplazmi, a koja se naziva citoskelet. U ranim danima elektronske mikroskopije, biolozi su smatrali da organele unutar eukariotske ćelije plutaju slobodne u citosolu ali su unaprijeđenja u oblastima svjetlosne i elektronske mikroskopije dovela do otkrića citoskeleta - mreže vlakana koja se prostire kroz citoplazmu. Citoskelet se nalazi u dijelu citoplazme koji se naziva citosol.

Funkcija i struktura[uredi | uredi izvor]

Citoskelet održava oblik, strujanje u citoplazmi, migraciju ćelija itd. Pored citoskeleta u citoplazmi se nalaze granule glikogena, kao polimeri glikoze, kapljice triglicerida (masne ćelije), visoke koncentracije raznih vrsta proteina, od kojih su enzimi zastupljeni sa 25-50%. Citoskelet obrazuje kompleksnu trodimenzionalnu strukturu i pruža se u raznim pravcima, obezbjeđuje kontakt između susjednih ćelija i međućelijskog matriksa. Ima bitnu ulogu u migraciji ćelija, mitozi, mejozi, endocitozi i egzocitozi, intracelularnm transportu, mikrocirkulaciji, pokretanju citoplamatskih organela (kao što su ribosomi, poliribosomi, mitohondriji, vezikule, inkluzije), transportu lisosoma, održavanju polarnosti i oblika ćelija itd. Citoskelet je građen od mikrotubula, mikrofilamenata, i intermedijalnih mikrofilamenata. Glavni proteini koji grade citoskelet su aktin i tubulin. Kao polimeri brzo se spajaju i razdvajaju. Razlikuje se membranski citoskelet vezan za membrane mnogobrojnih jednoćelijskih organizama kao i eukariotskih ćelija i metazoa i citoplazmin citoskelet raspoređen po citoplazmi.

Mikrotubule[uredi | uredi izvor]

Mikrotubule su upravo nosioci citoskeleta. To su cjevčice promjera 240 A, dugačke više mikrometara. Zidovi su izgrađeni od globularnih proteina, tzv. tubulina. Funkcionalna jedinica tubulina sastoji se od dva različita proteinska lanca (alfa i beta tubulina). Te se globularne jedinice slažu u nizove, tako da 13 nizova zatvaraju plašt mikrotubula. Pored toga što izgrađuju citoskelet ćelije, mikrotubuli se udružuju u specifične sisteme i izgrađuju centriole, bazalna tjelašca, bičeve i treplje. Najvažnija njihova funkcija je u izgradnji teznih niti diobenog vretena u toku diobe ćelije čime omogućuju distribuciju genetskog materijala.

Mikrofilamenti[uredi | uredi izvor]

Mikrofilamenti su tanka vlakna - oko 60-80 A u promjeru, nalaze se u svim eukariotskim ćelijama. Najviše ih ima u mišićnim ćelijama, miofibrilima, nosiocima mišićne kontrakcije. Neke epitelne ćelije također imaju sposobnost pokretanja i to zahvaljujući snopu mikrofilamenata koji se protežu njegovim lumenom. Nosioci mišićne kontrakcije i mehanizama pokretanja mikrofilamenata i mikrovila su aktin i miozin. Ovi proteini se nalaze i u drugim vrstama ćelija. Svi miozini mogu razgraditi ATP u prisustvu aktina.

Intermedijarni filamenti[uredi | uredi izvor]

Intermedijalni filamenti su ime dobili po svom djametru koji je veći nego dijametar mikrofilamenata ali manji od mikrotubula. Za razliku od prethodno spomenutih vrsta citoskeleta, intermedijarni filamenti su prisutni jedino u ćelijama nekih životinja, uključujući kičmenjake. Obuhvataju tinofilamente, neurofilamente, glijalne filamente sa fibrilarnim proteinima. Ovi filamenti formiraju mrežu koja omogućava interakciju između plazmine membrane, spoljne membrane jedra i citoplazminih organela. Intermedijarni filamenti su stabilnije strukture za razliku od druge dvije vrste koje često bivaju formirane i rasformirane u raznim dijelovima ćelije. Čak i nakon smrti ćelije, moguće je njihovo postojanje (mrtve stanice čine vanjski dio naše kože i prepune su keratinskih filamenata - keratin je član porodice proteina koji izgrađuju jedinice ovih filamenata). Ova mreža ima ulogu u održavanju i funkciji ćelija u toku razvića, diferencijaciji i specifičnim funkcijama ćelijskih tkiva i organa.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  1. Peterlin Borut (2007). Biologija s humanom genetikom. Sarajevo. II Izdanje
  2. Reece, Ury, Cain, Wasserman, Minorsy, Jackson (2013). Campbell Biology. San Francisco. 10th Edition