Crveno krvno zrnce

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Crvena krvna zrnca)
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Crvene krvne ćelije
(Eritrociti)
Redbloodcells.jpg
Mikrografija ljudskih crvenih krvnih ćelija pod skenirajućim elektronskim mikroskopom (dijametar oko 6–8 μm)
Detalji
SistemKrvotok
Identifikatori
Akronim(i)RBC
THH2.00.04.1.01001
FMA62845
Anatomska terminologija

Crvena krvna zrnca ili crvene krvne ćelije, odomaćeno eritrociti, jesu krvne ćelije koje nastaju u koštanoj srži i slezeni kod kičmenjaka i primarno služe za transport kisika od pluća ili škrga do tkiva.[1][2]

Opis[uredi | uredi izvor]

Eritrociti a sisara, uključujući i ljude, nemaju jedro i diskoidno-bikonkavni su (dvostrano udubljeni), promjera oko 7 mikrometara. Izuzezak su samo deve, čiji eritrociti imaju ćelijsko jedro.

U litru krvi muškarca ima ih oko 5×1012, a kod žena oko 4,5×1012. Životni vijek im je oko 120 dana, a razgradnja se vrši u jetri. Najvažniji sastavni dio eritrocita je hemoglobin koji daje boju krvi i čini 33% njihove mase. U litri krvi muškaraca ima 160 grama, a u litri krvi žene oko 140 grama hemoglobina. Sastoji se od bjelančevine globina i boje hema koja sadrži gvožđe. Glavna funkcija hemoglobina je prijenos kisika, ali učestvuje i u prijenosu ugljik-dioksida i regulaciji acidobazne ravnoteže. Vezanje hemoglobina na kisik stvara oksihemoglobin i to daje žarkocrvenu boju krvi koja teče arterijama u velikom optoku krvi, a vezanje hemoglobina na ugljikov dioksid stvara karbaminohemoglobin i on daje zagasito crvenu boju krvi koja teče venama u velikom krvotoku.

Stvaranje eritrocita naziva se eritropoeza i regulirana je potrebama tkiva za kisikom. Stvaranje eritrocita ubrzano je u svim stanjima u kojima postoji apsolutni ili relativni manjak kisika (npr. malokrvnost, duži boravak na velikim visinama, bolesti respiratornog i vaskularnog sistema).

Postoji ogromna varijacija veličine crvenih krvnih zrnaca kičmenjaka, kao i korelacija između veličine ćelije i jedra. Crvene krvne ćelije sisara, koje ne sadrže jedra, znatno su manje nego kod većine drugih kičmenjaka.[3]
Zrela crvena krvna zrnca ptica imaju jedro, li u krvi odraslih ženki pingvina Pygoscelis papua uočene su crvene krvne ćelije (B), ali sa vrlo niskom frekvencijom.

Gotovo svi kičmenjaci, uključujući sve sisare i ljude, imaju crvena krvna zrnca. Crvena krvna zrnca su ćelije prisutne u krvi kako bi se transportirao kisik. Jedini poznati kičmenjaci bez crvenih krvnih zrnaca su ledene krokodilske ribe (porodica Channichthyidae); žive u hladnoj vodi bogatoj kisikom i prenose kisik slobodno rastvoren u krvi.[4] Iako više ne koriste hemoglobin, ostaci gena za hemoglobin mogu se naći u njihovim genomima.[5]

Koncentracija[uredi | uredi izvor]

Broj crvenih krvnih ćelija u zdravih osoba zavisi od pola, starosti, nadmorske visine i brojnih drugih faktora. Prosečan broj eritrocita kod odraslog muškarca se kreće između 4,2 i 5,8×10¹²/l, a kod žena između 3,7 i 5,2×10¹²/l krvi. Procenat krvi koji čine eritrociti se naziva hematokrit i iznosi 40-45%.[6]

Proizvodnja[uredi | uredi izvor]

U toku prvih nedelja embrionalnog života crvena krvna zrnca se proizvode u žumančanoj kesi. Kasnije ovu ulogu preuzimaju jetra, slezena i limfni čvorovi, a pri kraju fetalnog perioda i nakon rođenja eritrociti se stvaraju u crvenoj (hemopoetski aktivnoj) kosnoj srži procesom eritropoeze.[7]

Vremenom se kosna srž dugih kostiju postepeno zamenjuje sa masnim tkivom, tako da se nakon dvadesete godine ove ćelije proizvode samo u membranoznim kostima, kao što su kičmeni pršljenovi, rebra, grudna kost i karlične kosti.

Sirovine potrebne za neometanu proizvodnju eritrocita su: vitamin B12, folna kiselina, proteini, gvožđe, kosna srž, eritropoetin, očuvana sluznica želuca itd.

Uloga u organizmu[uredi | uredi izvor]

Osnovna uloga crvenih krvnih ćelija je transport kisika od pluća do tkiva (odnosno ćelija) i ugljen-dioksida u obrnutom smeru. Osim toga one sadrže enzim karboanhidrazu koji katalizuje (ubrzava) reakciju između ugljen-dioksida i vode. Hemoglobin u eritrocitima je izuzetan acido-bazni pufer, pa su eritrociti odgovorni i za najveći deo puferske moći krvi.

Razgradnja[uredi | uredi izvor]

Životni vek eritrocita iznosi 100-120 dana. Razgradnja je posledica njihovog "starenja", odnosno slabljenja metaboličkih sistema koji održavaju oblik i savitljivost ćelijske membrane, transport jona kroz membranu, sprečavaju oksidaciju proteina u citoplazmi i sl.

Postoji pet načina razgradnje: fragmentacija, osmozna liza, fagocitoza, citoliza izazvana komplementom i denaturacija hemoglobina.

Većina eritrocita se raspada u slezeni, prilikom prolaska kroz crvenu pulpu. Prilikom prskanja oslobađaju se hemoglobin i elektroliti. Od hemoglobina se dobija gvožđe i porfirinski prsten od koga nastaje bilirubin, a on se putem žuči izbacuje iz organizma.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Vinay Kumar; Abul K. Abbas; Nelson Fausto; Richard N. Mitchell (2007). Robbins Basic Pathology (8th izd.). Saunders.
  2. ^ D’Alessandro, Angelo (2017). "Red blood cell proteomics update: is there more to discover?". Blood Transfusion. 15 (2): 182–187. doi:10.2450/2017.0293-16. PMC 5336341. PMID 28263177.
  3. ^ Gulliver, G. (1875). "On the size and shape of red corpuscles of the blood of vertebrates, with drawings of them to a uniform scale, and extended and revised tables of measurements". Proceedings of the Zoological Society of London. 1875: 474–495.
  4. ^ Ruud JT (maj 1954). "Vertebrates without erythrocytes and blood pigment". Nature. 173 (4410): 848–50. Bibcode:1954Natur.173..848R. doi:10.1038/173848a0. PMID 13165664.
  5. ^ Carroll, Sean (2006). The Making of the Fittest. W.W. Norton. ISBN 978-0-393-06163-5.
  6. ^ J. A. Blom (15. 12. 2003). Monitoring of Respiration and Circulation. CRC Press. str. 27. ISBN 978-0-203-50328-7.
  7. ^ "Blood Cells". Arhivirano s originala, 23. 7. 2016. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]