Domen (biologija)

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Preferences-system.svg Ovom članku potrebna je jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.
Gnome-edit-clear.svg Ovaj članak zahtijeva čišćenje.
Molimo Vas da pomognete u poboljšavanju članka pišući ili ispravljajući ga u enciklopedijskom stilu.
Australijska  zelena šumska žaba  (Litoria caerulea)
Mikrografija pod skenirajućim  elektronskim  mikroskopom:  Staphylococcus  aureus (dodano lažne boje)
Elektronska mikrografija  Sulfolobus-a inficiranog  Sulfolobus-virusom STSV1.
Trodomenski sistem se sastoji od Eukarya (predstavnik: Australijska zelena šumska žaba, lijevo), Bacteria (predstavnik: Staphylococcus aureus, sredina) i Archaea (predstavnik: Sulfolobus, desno).

Domen – u biološkoj taksonomskoj terminologiji – predstavlja najviši taksonomski rang u tridomenskom sistemu[1], kojeg je predložio Carl Woese, američki mikrobiolog i biofizičar, 1990.[2]) .[3] Njegov trodomenski sistem klasifikacije živog svijeta obuhvata:

Tri domena

Prva dva su sve prokariotski mikroorganizmi ili jednoćelijski organizmi čije ćelije nemaju jedro. Svi oblici života koji imaju jedro i membranski vezane organele, a većina su višećelijski, uključeni su Eukaryota.

Obilježja tri domena života[uredi | uredi izvor]

Položaj domena u taksonomskoj hijerarhiji živih bića
Trodomensko stablo i eocitna hipoteza[4]
Filogenetsko stablo koje prikazuje odnose između eukariota i ostalih oblika života[5] Eukarioti su obojeni crveno, arhea zeleno, a bakterije – plavo.

Svaki od ova tri domena života, priznaju današnji biolozi, sadrže rRNK koja je za njih jedinstvena, a ta činjenica sama po sebi predstavlja osnovu trodomenskog sistema. Dok prisustvo jedrove membrane razlikuje domen Eukarya od domena Archea i Bakteria – od kojih oba nemaju jedrovu membranu – arheje i bakterije međusobno se razdvajaju po raznim biohemijskim i RNK markerima.

Archaea[uredi | uredi izvor]

Arheje su prokariotske ćelije koje su obično okarakterizirane membranom lipida, koji su razgranati sa ugljikovodičnim lancima u prilogu glicerola eterske veze. Prisustvo ovih eterskih veza u arheje daje im sposobnost da izdrže ekstremne temperature i visoko kiselinske uvjetima, ali mnogi da žive i u blagim sredinama. Halofilni organizmi, koji uspijevaju u vrlo slanim sredinama i hipertermofili, organizama koji izdržavaju ekstremno vruće okruženje, primjeri su arheja. Arheje su vrlo male.

Bakterije[uredi | uredi izvor]

Iako su bakterije prokariotske ćelije kao i arheje, njihove membrane su izgrađene od nerazgranatih lanaca masnih kiselina priloženih na glicerolske esterske veze. Cyanobacteria i mikoplazme su dva primjera bakterija. Oni karakteristično nemaju eterske veze kao arheje i svrstane su u drugu kategoriju – a time i u različitih domene. Postoji mnogo različitosti u ovoj oblasti, a između toga i horizontalni prijenos gena, što je nemoguće utvrditi, jer postoje mnoge vrste bakterija na Planeti.

Eukarya[uredi | uredi izvor]

Organizmi u domenu Eukarya imaju eukariotske ćelije ili ih sadrže, koje imaju membrane slične bakterijskim. Eukarioti se dalje grupiraju u carstvo gljiva (kvasci, plijesni itd.), Carstvo biljaka (cvjetnice, paprati i ostale) i carstvo životionja (insekti, kičmenjaci itd) i sada ugašenog parafiletskog carstva Protista (alge, protozoa, itd). Nemaju svi eukarioti ćelijski zid, a čak i oni koji ih imaju, zidovi ne sadrže peptidoglikane, koje bakterije imaju. Dok su u carstvima biljaka i životinja ćelije organizirane u tkiva, kod životinja ćelijski zidovi nikada nisu pronađeni.

Isključenje virusa[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Virus

Nijedan od tri sistema trenutno ne uključuju ne-ćelijski život. Od 2011. se govori o nukleocitoplazmatskom velikom DNK virusi možda kao o četvrtoj grani sfere života, Otkriće gigantskogh virusa sa genskom i fizičkom veličinom koja se porediti sa ćelijskimm organizmom, ostaci transkribiranih proteina biljaka i virus-specifičnih parazita (virofaga) su podigli intrigantna pitanja o njihovom porijeklu. Oni koji se zalažu za njihovo uključivanje u globalna filogenomička istraživanje i razmatranja kao posenog i drevnog oblika života traže dokaze za tu hipotezu. Rezultati se pozivaju na promjenu u načinu shvatanje virusa. |Oni vjerojatno predstavljaju poseban oblik života koji je ili prethodio ili koegzistirao sa posljednjim univerzalnim zajedničkim pretkom (LUCA) i predstavljaju vrlo ključni dio biosfere naše planete.[6]

Alternativne klasifikacije[uredi | uredi izvor]

Predložene alternativne klasifikacije života uključuju: of life so far proposed include:

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2004). Biologija 1. Svjetlost, Sarajevo. ISBN 9958-10-686-8. 
  2. ^ "The Scientific Taxonomy and Classification of all Creatures". Pristupljeno 19 October 2015. 
  3. ^ Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya.". Proc Natl Acad Sci USA 87 (12): 4576–9. Bibcode:1990PNAS...87.4576W. PMC 54159. PMID 2112744. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. Pristupljeno 11 February 2010. 
  4. ^ Cox, C. J., Foster, P. G., Hirt, R. P., Harris, S. R., Embley, T. M. (2008). "The archaebacterial origin of eukaryotes". Proc Natl Acad Sci USA 105 (51): 20356–61. Bibcode:2008PNAS..10520356C. PMC 2629343. PMID 19073919. doi:10.1073/pnas.0810647105. 
  5. ^ Ciccarelli FD, Doerks T, von Mering C, Creevey CJ, Snel B, Bork P (2006). "Toward automatic reconstruction of a highly resolved tree of life". Science 311 (5765): 1283–7. Bibcode:2006Sci...311.1283C. PMID 16513982. doi:10.1126/science.1123061. 
  6. ^ Nasir, Arshan; Kim, Kyung Mo; and Caetano-Anolles, Gustavo, "Giant viruses coexisted with the cellular ancestors and represent a distinct supergroup along with superkingdoms Archaea, Bacteria and Eukarya." BMC Evol Biol. 2012; 12: 156. Published online 2012 August 24. doi:10.1186/1471-2148-12-156
  7. ^ Mayr, Ernst (1998). "Two empires or three?". Proc Natl Acad Sci USA 95 (17): 9720–9723. Bibcode:1998PNAS...95.9720. PMC 33883. PMID 9707542. doi:10.1073/pnas.95.17.9720. Pristupljeno 5 September 2011. 
  8. ^ Cavalier-Smith, T. (2004). "Only six kingdoms of life". Proc. R. Soc. Lond. B 271 (1545): 1251–62. PMC 1691724. PMID 15306349. doi:10.1098/rspb.2004.2705. Pristupljeno 2010-04-29 
  9. ^ Archibald, John M. (23 December 2008). "The eocyte hypothesis and the origin of eukaryotic cells". PNAS 105 (51): 20049–20050. doi:10.1073/pnas.0811118106. 
  10. ^ Lake, James A.; Henderson, Eric; Oakes, Melanie; Clark, Michael W. (June 1984). "Eocytes: A new ribosome structure indicates a kingdom with a close relationship to eukaryotes". PNAS 81 (12): 3786–3790. PMC 345305. PMID 6587394. doi:10.1073/pnas.81.12.3786. 
  11. ^ Williams, Tom A.; Foster, Peter G.; Cox, Cymon J.; Embley, T. Martin (December 2013). "An archaeal origin of eukaryotes supports only two primary domains of life". Nature 504 (7479): 231–236. PMID 24336283. doi:10.1038/nature12779. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]