Enzim

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Glioksalaza I čovjeka.
Dva iona cinka koji su potrebni za funkciju enzima, prikazani su kao ljubičaste kuglice. Inhibitor enzima S-heksiglutation je prikazan kao prostorno-popunjavajući modul, u dva aktivna mjesta.
Precizna mjesta vezanja enzima za podlogu i kofaktor.
Struktura dijela mitohondrijske akonitaze: katalitski centar sa Fe4S4 klasterom (sredina, dolje) izocitrata (ICT) (Enzim prstenasto okružuje narednu aminokiselinu enzima)
Dijagram konfiguracije enzimske molekule
Model enzima triosefosfatizomeraza (TIM) za glikolizu, stilizirani prikaz strukture proteina, dobivene kristalnom strukturnom analizom analizom.
Smatra se da je TIM katalitski savršen enzim (pogledajte odjeljak kinetika ovog članka).


Enzim (grč. ένζυμο, énsimo = kvasac) je svaki protein sposoban da katalizira neku biohemijsku reakciju u živim organizmima.[1]

Reakcije koje se dešavaju u organizmu ne mogu uvijek same de se finaliziraju. Tada im pomažu enzimi. Svaka biohemijska reakcija ima svoj specifični enzim, mada postoje i enzimi koji mogu katalizirati (pomoći, ubrzati) par reakcija više. Enzimi su prema reakcijama koje kataliziraju podijeljeni u šest grupa i svi oni imaju svoju oznaku u međunarodno prihvaćenom indeksu. Za enizme se često upotrijebljava i naziv fermenti. Nauka koja proučava enzime označava se kao enzimologija.[2][3][4][5]

Enzim glukozidaza pretvara šećar maltozu u glukozu.
Aktivno mjesto ostatka (crveno), maltozni supstrat (crno) i kofaktor NAD (žuto).
Dijagram glikozidaze sa strelicom koja pokazuje cijepamje maltoznog šećernog supstrata u glukozne proizvode

Prisutnost enzima omogućuje komplicirane hemijske cikluse u organizmima uključujući i one koje organizmi koriste za metabolizam. Na primjer, pepsin i tripsin se koriste u procesu probave proteina.

Poznato je da enzimi kataliziraju više od 5.000 vrsta biohemijskih reakcija. Većina enzima su proteini, iako ih je nekoliko u kategoriji katalitskih molekula RNK. Specifičnost enzima potiče iz njihove jedinstvene trodimenzionalne strukture.

Kao i svi katalizatori, enzimi povećavajju stopu reakcije, smanjenjem svoje aktivacijske energije. Neki enzimi mogu pretvaranje supstrata u proizvod učiniti na milionene puta bržim. Ekstremni primjer je orotidin 5'-fosfat dekarboksilaza, koja omogućava reakciju koja bi inače trajala milione godina da se obavi u milisekundi. Hemijski, enzimi su kao i svaki katalizator i ne troše se u kemijskim reakcijama, niti se njima mijenja ravnoteža reakcije. Enzimi se razlikuju od većine drugih katalizatora tako što djeluju mnogo konkretnije. Aktivnost enzima može biti pod utjecajem drugih molekula: inhibitori su molekule koje smanjuju aktivnost enzima, a aktivatori su molekule koje povećavaju aktivnost. Mnogi lijek i otrovi su inhibitori enzima. Izvan njihove optimalne temperature i pH, aktivnost enzima se znatno smanjuje.[6][7][8][9] [10]

Neki enzimi se koriste komercijalno, na primjer, u sintezi antibiotika. Neki proizvodi za domaćinstvo uključuju enzime da ubrzaju hemijske reakcije: enzimi u biološkim praš cima za pranje razgrađuju mrlje na odjeći koje potiču od proteina, skroba ili masti, a proteine u mesu, profesionalna hemija enzimima razbija u manje molekule, pa ga je lakše žvakati.

Etimologija i historija[uredi | uredi izvor]

Do kraja 17. i početkom 18. stoljeća, bila je poznata probava mesa u želudačnom sekreta i djelovanje biljnih ekstrakata i pljuvačke na pretvaranje škroba u šećere, ali mehanizmi kojima se to dogodio nisu identificirani.

Francuski hemičar Anselme Payen je bio prvi koji je otkrio enzim, [dijastaza|dijastazu]], 1833. Nekoliko desetljeća kasnije, kada je proučavao fermentaciju šećera u alkohol pomoću kvasca, Louis Pasteur je zaključio da je ova fermentacija uzrokovana vitalnom silom koja se nalazi u ćelijama kvasca, pod nazivom "fermenti", za koje se mislilo da funkcioniraju samo unutar živih organizama. On je napisao da je "alkoholna fermentacija akt korelacije sa životom i organizacije ćelije kvasca, ne sa smrću ili truljenjem ćelija.[11][12]

U 1877., njemački fiziolog Wilhelm Kühne (1837.-1900.) prvi je koristio termin enzim, koji dolazi iz grčkog νζυμον = kvasac, koji opisuje ovaj proces. Riječ enzim je kasnije koristi i kada se tiče neživih materija, kao što su pepsin , a riječ fermentacija ili previranje se koristi kada se odnosi na hemijske aktivnosti u produkciji živih organizama.

Eduard Buchner je 1897. objavio prvi rad na proučavanju kvaščevih ekstrakata. U nizu eksperimenata na Univerzitetu u Berlinu, otkrio je da je šećer fermentira je čak i kad nije bilo svakodnevnog prisustva ćelija kvasca u u smjesi. Enzim koji je izazvao fermentaciju saharoze označio je kao "zimaza". Godine 1907]., dobio je Nobelovu nagradu za hemiju za "njegovo otkriće fermentacije bez ćelija". Nakon Buchnerovog primjera, enzimi se obično nazvaju prema reakciji koju obavljaju, uz sufiksaza, u kombinaciji s imenom podloge (npr. laktaza je enzim koji cijepa laktozu) ili na vrstu reakcije (npr. DNK polimeraza katalizira sintezu DNK polimera). U ranim 1900-im, biohemijski identitet enzima je i dalje nepoznat. Mnogi naučnici su primijetili da je enzimska aktivnost bila povezana sa proteinima, ali drugi (kao što je dobitnik Nobelove nagrade Richard Willstätter) su tvrdili da su proteini samo nosioci za prave enzime i da proteini po sebi nisu bili sposobni za katalizu. Godine 1926., James B. Sumner je pokazao da je enzim ureaza bila čisti protein i kristalizirao ga; isto je učinio i za enzima katalaz, 1937. Da čisti proteini mogu biti enzimi definitivno su pokazali John Howard Northrop i Wendell Meredith Stanley, koji su radiči na probavnim enzimima: pepsinu (1930.), tripsinu i [[himotripsinu]. Ova tri naučnika 1946. godine dobili iz Nobelovu nagradu za hemiju. [13][14] He named the enzyme that brought about the fermentation of sucrose "zymase".[15][16]

Otkriće da enzimi mogu biti kristalizirani dopuštalo je da se struktura eventualno može upoznati pomoću kristalografije X-zrakama. Ovo je prvi put učinjeno za lizozim, enzim koji se nalazi u suzama, pljuvački i bjelancetu koji razlaže bris nekih bakterija; strukturu je riješila istraživačka grupa koju je predvodio David Chilton Phillips, a objavljena je 1965. Ova struktura visoke rezolucije lizozima označila početak područja strukturne biologije i napora da se shvati kako enzimi djeluju na razini atomskih detalja .

Struktura[uredi | uredi izvor]


Primjer organizacije strukture enzima i lizozima.
Vezivanja u plavoj, crvenoj i katalitsko mjesto su peptidoglikanskoi podlozi (crno) . (PDB 9LYZ 9LYZ)
Enzim mijenja oblik po mjeri vezujućeg oblika podloge u kompleks enzim-supstrat kompleks.
S heksozakinaza ima veliko inducirano prilagodbeno mjesto koje zatvara preko podloge adenozintrifosfata i ksiloze.
Vezivanja su u plavoj, podloge u crnoj a Mg2+ kofaktor u žutoj boji (PDB 2E2N)

Enzimi su uglavnom globuloliki (loptasti) proteini, a djeluju samostalno ili u većim kompleksima. Kao i svi proteini, enzimi su linearni lanci aminokiselina koji presavijanjem dobijaju trodimenzijsku strukturu. Sekvenca aminokiselina određuje strukturu koja zauzvrat određuje katalitsku aktivnost enzima. Iako struktura određuje funkciju, aktivnost enzima se još ne može predvidjeti samo iz njegova strukture. Kada se zagriju ili budu izloženi djelovanju hemijskih agenasa, enzimaske strukture su podložne denaturacijji i taj poremećaj strukture obično dovodi do gubitka aktivnosti. Denaturacija enzima je normalno povezana sa temperaturama iznad normalne razinu vrsta. Kao rezultat toga, enzimi iz bakterija koje žive u vulkanskim sredinama, kao što su vruća vrela su cijenjeni od strane industrijskih korisnika, zbog njihove sposobnost da funkcioniraju na visokim temperaturama. To omogućava ovako kataliziranim reakcijama da se odvijaju po vrlo visokoj stopi.

Molekule enzima su obično mnogo veća od molekula njihove podloge. Veličine se kfeću u rasponu od samo 62 ostatka aminokiselina, za monomer 4-oksalokrotonat tautomerazu, do više od 2,500 ostataka u sintezi životinjskih masnih kiselina. Samo mali dio njihove strukture (oko 2-4 aminokiselina) je direktno uključeni u katalizu: katalitsko mjesto, koje se nalazi pored jednog ili više mjesta vezivanja, gdje ostaci orijentiraju podlogu. Katalitsko mjesto i obavezujuće mjesto zajedno čine aktivno mjesto enzima Preostali veći dio strukture enzima služi za održavanje precizne orijentacije i dinamike djelovanja aktivnog mjesta.

Neki enzim, kao neaminokiseline su direktno uključeni u katalizator. Umjesto toga, enzim sadrži mjesta vezanja i orijentacije katalitskog kofaktora. Struktura enzima može sadržavati alosterne lokacije, gdje vezanje malog molekula izaziva konformacijsku promjenu, koja povećava ili smanjuje aktivnost. Postoji mali broj molekula RNK, koje se, na osnovu sposobnosti biološke katalize, zovu se ribozimi, koji mogu djelovati samostalno ili u kompleksu sa proteinima. Najčešći od njih je ribosom, koji je kompleks proteina i katalitske komponente RNK.

Mehanizam[uredi | uredi izvor]

Model inducirane prilagodbe enzima za odgovarajući supstrat

Vezanje podloge[uredi | uredi izvor]

Prije nego što počnu katalizirati bilo koju hemijsku reakciju, enzimi se moraju vezati za njihovu podloga. Enzimi su obično vrlo specifični za određene podloge, za koje se vežu a zatim kataliziraju hemijske reakcije. Specifičnost se postiže obavezujućom prazninom (usjekom) koji je komplementarnog oblika, za popunjenjavanje i hidrofilnom / hidrofobnom izbočinom podloge. Enzimi stoga mogu razlikovati vrlo slične molekule materijala koji su hemoselektivne, regioselektivne i stereospecifične.[17][18][2][19][20][21][22][23][24][2][25]

Neki od enzima pokazuju najveću specifičnost i tačnost kada su uključeni u kopiranje i ekspresiju genoma. Neki od ovih enzima imaju i mehanizmima "lekture". Tako, enzim kao što je DNK polimeraza katalizira reakciju u prvom koraku, a zatim, u drugom koraku, provjerava da li je proizvod ispravan. Ovaj proces u dva koraka rezultira u prosječnoj stopi greške manje od 1/100 miliona reakcija kod polimeraze sisara. Slični mehanizmi korekcije se također nalaze i kod RNK polimeraza, aminoacil-tRNK sintetaze i ribosoma. Nasuprot tome, neki enzimi ispoljavaju i promiskuitet enzima, koji imaju široku specifičnost i djeluju na niz različitih fiziološki relevantnih podloga. Mnogi enzimi imaju mala mjesta aktivnosti koja su nastala slučajno (tj. neutralno), što može biti polazište za evolucijski izbor nove funkcije.[26][27][28][29]

Na osnovu najpodobnije podloge, enzima mogu mijenjati oblik, da bi se vezali u formiranju kompleksa enzim-supstrat.

Model "brave i ključa"[uredi | uredi izvor]

Da bi objasnio dosljednost specifičnosti enzima, 1894., Emil Fischer je predložio da i enzim i supstrat posjeduju specifična komplementarne geometrijske oblike koji se međusobno uklapaju –baš jedan u drugi. Ovo se često naziva kao model "ključa". Ovaj rani model objašnjava specifičnost enzima, ali ne i stabilizaciju stanje u tranziciji koje enzimi ostvaruju.

Model indukcije[uredi | uredi izvor]

U 1958. , Daniel Koshland je predložio izmjenu modela brava-ključ: pošto su enzimi prilično fleksibilne strukture, aktivno mjesto kontinuirano preoblikuje interakcije s podlogom kao i podloga u interakciji s enzimom. Kao rezultat toga, za podlogu se aktivno mjesto ne veže čvrsto; aminokiseline su bočnim lancima, koji čine aktivna mjesta, su ukalupljene u precizne pozicije koje enzimu omogućavaju da obavlja svoju katalitsku funkciju. U nekim slučajevima, kao što je glikosidaza, molekula supstrata također neznatno mijenja oblik kako bi ušla u aktivno mjesto. Tu se nastavlja mijenjati dok se supstrat ne veže potpuno, kada se određuje konačni oblik punjača. Indukcija najpovoljnijeg oblika može povećati vjernodostojnost molekulskog prepoznavanja u prisustvu konkurencije i događaja u mehanizmu konformacijske korekture.

Kataliza[uredi | uredi izvor]

Enzimi mogu ubrzati reakcije na više načina, koje reduciraju energiju aktivacije (ΔG ‡, Gibbsove energije).

Stabilizacija stanje tranzicije uključuje:

  • Stvaranje komplementarnog okruženja s prelaznim punjačem za smanje svoje energije.

1. Pružajući alternativu put reakcije: o Privremeno reagira s podlogom, formirajući kovalentno srednje za svaanje nižeg energetskog stanja u tranziciji. 2. Do destabilizaciju stanja podloge: o Iskrivljuju vezane podloge (e) u svoj prelazak državne obrazac kako bi se smanjila energija potrebna da postigne stanje u tranziciji. [42] o Orijentišući podloge u produktivne aranžman za smanjenje reakcije entropija promjena. Doprinos ovog mehanizma za katalizu je relativno mala. [44] Enzimi mogu koristiti nekoliko ovih mehanizama istovremeno. Naprimjer, proteaze kao što je tripsin obavljaju kovalentnu katalizu pomoću katalitske trijade, stabilizirajući stanja nagomilavanja u tranziciji pomoću oksianionskih rupa, kompletnu hidrolizu pomoću orijentacije vode na podlogu.

Dinamika[uredi | uredi izvor]

Enzimi nisu krute, statičke strukture; umjesto toga, oni imaju kompleksne interne dinamske pokrete, tj. pokrete dijelova strukture enzima, kao što su pojedinačni aminokiselinski ostaci, grupa ostataka koji formiraju proteinsku petlju ili jedinice sekundarne strukture, ili čak čitavu proteinsku domenu. Ovi pokreti dovode do konformacijskih skupnih, malo drugačijih struktura koje interkonvertiraju u međusobnoj ravnoteži. Različita stanja u okviru ove cjeline mogu biti povezana s različitim aspektima funkcije enzima. Naprimjer, različite konformacije enzima dihidrofolat reduktaza su povezana s vezanjem katalizirane podloge, katalizom, otpuštanjem kofaktora i koracima otpuštanje proizvoda katalitskog ciklusa.

Alosterna modulacija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Alosterna regulacija

Alosterna mjesta su džepovi (urezi) na enzimima, za razliku od aktivnog mjeast, koji se vežu za molekule u ćelijskom okruženju. Ove molekule dovode do promjena u konformaciji ili dinamici enzima koji se transduciraju na aktivna mjesta i na taj način utiču na brzinu reakcije enzima. Na taj način, alosterna interakcija može ili inhibirati ili aktivirati enzime. Alosterne interakcije sa metabolitima u uzvodnnim ili nizvodnim metaboličkim putevima uzrokuju povratne informacije enzima, izmjenu aktivnosti enzima prema toku u ostatku puta.

Kofaktori[uredi | uredi izvor]

Za ispoljavanje pune aktivnosti, neki enzimi ne trebaju dodatne komponente. Ostalima je za djelovanja neophodno vezanje neproteinske molekule kofaktora. Kofaktori mogu biti neorganski (npr. metalnih iona i klaster željezo-sumpor) ili organski spojevi (npr. flavin i hem). Organski kofaktori mogu biti koenzimi, koji su otpušteni iz aktivnog mjesta enzima tokom reakcije ili protetske grupe, koje su usko vezane za enzim. Organske protetske grupe mogu biti vezane kovalentno (npr. biotin u enzimima kao što je piruvat karboksilaza).

Primjer enzim koji sadrži kofaktor je karboanhidraza, što je prikazano u dijagramu gore, sa cinkovim vezanim kofaktorom, kao dijelom svog aktivnog mjesta. Ovi čvrsto vezani ioni ili molekule se obično nalaze u aktivnom mjestu i uključene su u katalizu. Naprimjer, kofaktori flavin i hem su često uključeni u redoksne reakcije.

Enzimi kojima je potreban kofaktor, ali nemaju granica, nazivaju s apoenzim ili apoproteini. Enzim zajedno sa kofaktorom, koji su potrebni za aktivnost naziva se holoenzimi (ili haloenzimi). Termin holoenzimse može primijeniti na enzime koji sadrže više proteinskih podjedinica, kao što je DNK polimeraza; ovdje kompletni holoenzimski kompleks sadrži sve podjedinice potrebne za aktivnost.

Koenzim[uredi | uredi izvor]

Trodimenzijski model koenzima NADH
Hemijska struktura tiamin pirofosfata i struktura proteina transketolaza. Tiamin pirofosfat kofaktor je u žutoj a ksiluloza 5-fosfat podloga u crnoj boji.(PDB 4KXV)

Koenzimi su male organske molekule koje mogu biti slabo ili čvrsto vezane za enzim. Koenzimska hemijska grupa je prenosiva sa jednog enzima u drugi. Primjeri uključuju NADH, NADPH i adenozin trifosfat (ATP). Neki koenzimi, kao što su riboflavin, tiamin i folna kiselina, su vitamini ili jedinjenja koja se ne mogu sintetizirati u organizmu i moraju se unositi ishrani. Hemijske grupe koje uključuju hidrid ni ion (H -) nosi NAD ili NADP+, fosfate (adenozin trifosfat), a grupu acetil nose koenzima A, formil, metenil ili metil grupe folna kiselina i metil grupa S-adenozila. Od koenzima se hemijski mijenjaju kao posljedica djelovanja enzima, treba razmotriti koenzime za posebnu klasu podloga ili druge podloge, koje su zajedničke za više različitih enzima. Naprimjer, poznato je oko 1000 enzima koji koriste koenzima NADH.

Koenzimi se obično kontinuirano regeneriraju i njihova koncentracija se unutar ćelije održava na stabilnoj razini. Naprimjer, NADPH se regenerura preko pentoza fosfata i S –adenozilmetionina pomoću metionin adenozil transferaze. Ova kontinuirana regeneracija znači da se male količine koenzima mogu koristiti vrlo intenzivno. Npr., ljudsko tijelo, u metabolizmu ATP, dnevno obrće kompletnu vlastitu težinu.

Termodinamika[uredi | uredi izvor]

Dvodimenzionalni prikaz reakcije (koordinata x-osa) vs. energije (y-osa) za katalizirane i nekatalizirane reakcije. Energija sistema se stalno povećava iz reaktanata (x = 0) dok se ne postigne maksimum na stupnju tranzicije (x = 0,5) i stalno smanjuje proizvode (x = 1). Međutim, u enzimski kataliziranoj reakciji, obavezujući dijelovi stvaraju kompleks enzim-supst (uz neznatno smanjenje energija) koji se povećava do stanja u tranziciji, sa manjim maksimumom od nekatalizirane reakcije.
Energija u fazama hemijske reakcije.
Nekatalizirana (isprekidana linija) podloga treba puno aktiviranje energije da se dođe do prelaznog stupnja, koji se zatim raspada u nižeenergetski proizvod.
Kada enzim katalizira reakciju (puna linija), veže podlogu (ES), a zatim stabilizira stanje u tranziciji (ES) kako bi se smanjila energija aktivacije potrebna za proizvodnju proizvoda (EP) koji su se konačno pojavili.

Kao i svi katalizatori, enzimi ne mijenjaju stnje hemijske ravnotežne reakcije. U prisustvu enzima, reakcija teče u istom smjeru kao što bi i bez enzima, samo brže. Naprimjer, karboanhidraza katalizira svoju reakciju u oba smjera, ovisno o koncentraciji svojih reaktanata:

(u tkivu; visoka koncentracijaCO2)
(u plućima; niska koncentracija CO2).

Stopa reakcije zavisi od energije aktivacije potrebne da se formira stanje tranzicije, koji onda razgrađuje podlogu u proizvode. Enzimi povećavaju stope reakcija smanjenjem energetskog stanja tranzicije. Prvo, vezanje formira niskoenergetski kompleks enzim-supstrat (ES). Drugo, enzim stabilizira stanje tranzicije tako da zahtijeva manje energije u odnosu na jednokatalitsku reakciju (ES ‡). Na kraju se kompleks enzim-proizvod (EP) disocira da oslobodi proizvod.

Enzimi mogu obaviti dvije ili više reakcija, tako da se termodinamski povoljna reakcija može koristiti u "pogonu", dok je termodinamski nepovoljna u kombinaciji kada je energija proizvoda niža od one kod podloge. Naprimjer, hidroliza ATP se često koristi za pogon druge hemijske reakcije.

Kinetika[uredi | uredi izvor]

Dijagram nekatalizirane (supstrat - proizvod) i katalizirane reakcije (enzim + supstrat do kompleksa enzim/supstrat i to enzim + proizvod)
Mehanizam hemijske reakcije sa i bez enzimske katalize. Enzim (E) veže supstrat (S) za stvaranje proizvoda (P).
Dvodimenzijalni prikaz koncentracije supstrata (x osa) vs. reakcijska stoma (y osa). Ovaj oblik krive je hiperbolski. Stopa reakcije je nula (0) na nultoj (0) koncentraciji supstrata, a na maksimalnoj koncentraciji supstrata je asimptotska.
Saturacijska kriva enzimske reakciju pokazuje odnose između koncentracije supstrata i i stope reakcije.

Istraživanja kinetike enzima su išla u pravcu odgovora na pitanje kako se vežu za podloge i pretvaraju ih u proizvode. Podaci o stopama koje se koriste u takvim analizama se obično dobijaju u enzimskim testovima. U 1913. Leonor Michaelis i Maud Leonora Menten su predložili kvantitativnu teoriju kinetike enzima, koja se naziva Michaelis-Menten kinetika. Najveći doprinos Michaelisa i Mentena je da se enzimska reakcija odvija u dvije faze. U prvoj, podloga se veže reverzibilno za enzim, formirajući kompleks enzim-supstrat. To se ponekad (u njihovu čast) naziva Michaelis-Menten kompleks. Enzim zatim katalizira hemijski korak u reakciji koja oslobađa proizvod. Ovaj rad su dodatno razvili G. E. Briggs i J. B. S. Haldane, od kojih potiču kinetičke jednadžbe koje su još uvijek, i danas, u širokoj upotrebi.

Enzimske stope ovise o uvjetima rastvora i koncentracije podloge. Za određivanje maksimalne brzine jedne enzimske reakcije, koncentracija supstrata se povećava po konstantnoj stopi do vidljivog formiranja proizvoda. Ovo je prikazano u krivi zasićenja na desnoj strani. Zasićenje se događa jer, kako se povećava koncentracija supstrata, sve više i više slobodnog enzima se pretvara u ES kompleks, vezanjem za podlogu. Na maksimalnu brzinu reakcije (Vmax) enzima, sva aktivna mjesta enzim su vezana za podlogu, a iznos ES kompleksa je isti kao i ukupan iznos enzima.

Vmax je samo jedan od nekoliko važnih kinetičkih parametara. Količina podloge koja je potrebna za postizanje određene stope reakcije je također važna. Michaelis-Menten konstanta (Km), predviđa koja je koncentracija supstrata potrebna za enzim do ispunjenje jedne polovine svoje maksimalne brzine reakcije; uglavnom, svaki enzim ima karakterističan Km za datu podlogu. Još jedna korisna konstanta je kcat, koja se naziva i broj prometa, što je broj molekula supstrata razgrađenih po jednom aktivnom mjestu, u sekundi.

Efikasnost enzima može se izraziti u smislu kcat/Km. To se također zove specifična konstanta i uključuje stopu konstante za sve korake u reakciji do prvog ireverzibilnog koraka, uključujući i njega. Budući da specifična konstanta odražava i afinitet i katalitičke sposobnosti, korisna je za poređenje različitih enzima jednih protiv drugih ili istog enzima na različitim podlogama. Teorijski maksimum za specifičnu konstantu se zove granica difuzija, koja je 108 do 109 (M−1s−1). U ovom trenutku svaki sudar enzima sa svojim supstratom će rezultirati u katalizi, a stopa formiranje proizvoda nije ograničeno brzinom reakcije, ali jeste stopom difuzije. Enzimi sa ove pozicije se nazivaju kao katalitski savršenstvo ili kinetički savršeni. Primjer takvih enzima su trioza-fosfat izomeraza, karboanhidraza, acetilholinesteraza, katalaza, fumaraza, β-laktamaza i superoksid dismutaza]. Promet takvih enzima može doseći do nekoliko miliona reakcije u sekundi.

Michaelis-Mentenova kinetika se oslanja na zakon masovne akcije, koji je izveden iz pretpostavki o slobodnoj difuziji i termodinamskim prelazima slučajnim sudarom. Mnogi biohemijski ili mobilni procesi značajno odstupaju od ovih uvjeta, zbog makromolekulske gužve i ograničenog molekulskog kretanja. Noviji pokušaji, proširuju model kompleksa za korekciju tih efekata.

Inhibicija[uredi | uredi izvor]

Enzimsko vezujuće mjesto koji bi inače vežalo supstrat može alternativno vezati kompeticijski inhibitor, sprečavajući pristup podlozi.
Dihidrofolat reduktaza inhibira metotreksat, koji sprečava vezivanje svoje podloge, folne kiseline.
Vezivanja su prikazana u plavoj, inhibitor u zelenoj, a podloge u crnoj boji. (PDB 4QI9)
Dvodimenzijski prikaz hemijske strukture folne kiseline i metotreksata osvjetljavaju razlike između dvije supstance (amidacija pirimidona i metilacija sekundarnog amina).
Koenzim folna kiselina (lijevo) i antikancerni lijek metotreksat (desno) su slične strukture (razlike su prikazane zeleno).
Zato je methotreksat kompeticijski inhibitor mnogih enzima koji upotrebljavaju folate

Stope enzimskih reakcija mogu biti smanjene različitim vrstama inhibitora enzima.

Načini inhibicije[uredi | uredi izvor]

Konkurentna[uredi | uredi izvor]

Kompetitivni inhibitori i podloge se ne mogu vezati na enzim u isto vrijeme. Često konkurentni inhibitori jako podsjećaju na pravi supstrat enzima. Naprimjer, lijek metotreksat je kompetitivni inhibitor enzima dihidrofolat reduktaza, koji katalizira redukciju dihidrofolata u tetrahidrofolat. Sličnost između strukture dihidrofolata i ovog lijeka su prikazane na priloženoj slici. Ova vrsta inhibicije može se prevazići visokom koncentracijom podloge. U nekim slučajevima, inhibitor se može vezati na neko drugo mjesto nego na uobičajenom mjestu podloge i izazvati alosterni efekt promijenom oblika uobičajenih vezivanja na licu mjesta.

Nekompetitivna[uredi | uredi izvor]

Nekompetitivni inhibitor se veže i na drugo, osim za supstratno mjesto. Podloga i dalje obavezuje svojim uobičajenim afinitetom i stoga Km ostaje isti. Međutim, inhibitor smanjuje katalitsku efikasnost enzima, tako da je Vmax je smanjen. Za razliku od konkurentske inhibicije, nekonkurentna se ne može prevazići visokom koncentracijom podloge.

Nekonkurentna[uredi | uredi izvor]

Jedan nekonkurentni inhibitor se ne može vezati na slobodn enzim, samo da tvori kompleks enzim-supstrat; ova vrsta inhibitora je najefikasnija u visokoj koncentraciji supstrata. U prisustvu inhibitora, kompleks enzim-supstrat je neaktivan. Ovakva inhibicija je relativno rijetka

Mješovita[uredi | uredi izvor]

Mješoviti inhibitor veže alosterna mjesta, a vezivanja supstrata i inhibitora utiču jedni na druge. Funkcija enzima se smanjuje, ali ne izostaje kad su vezani za inhibitor. Ova vrsta inhibitora ne prati Michaelis-Menten jednadžbu.

Nepovratna[uredi | uredi izvor]

Nepovratan inhibitor trajno inaktivira enzim, obično formiranjem kovalentne veze u proteinu. Penicilin i aspirin su uobičajeni lijekovi koji djeluju na ovaj način.

Funkcije inhibitora[uredi | uredi izvor]

U mnogim organizmima, inhibitori mogu djelovati kao dio povratnih mehanizma.Ako enzim proizvodi previše od jedne tvari, koje mogu djelovati kao inhibitor enzima na početak puta stvaranja proizvoda , uzrokujući sporiju proizvodnju supstance ili njen prekid kada postoji dovoljna količina proizvoda. Ovo je oblik negativne povratne informacije. Glavni metabolički putevi, kao što je ciklus limunske kiseline koriste ovaj mehanizam. Inhibitori i modulatori funkcije enzima često se koriste kao lijekovi. Mnog od njih su reverzibilni konkurentni inhibitori koji nalikuju izvornom supstratu za enzim, slično metotreksatu; drugi dobro poznati primjeri uključuju statine, koji se koriste za liječenje visokog holesterola i inhibitor proteaze, koji se koriste za liječenje retrovirusnih infekcija kao što je HIV. Čest primjer je nepovratnog inhibitora koji se koristi kao lijek je aspirin, koji inhibira COX-1 i COX-2 enzime koji proizvode upale glasnika prostaglandina.

Drugi inhibitori enzima su otrovi. Naprimjer, otrov cijanid je nepovratni inhibitor enzima koji se kombinira sa bakrom i željezom u aktivnom mjestu enzima citohrom C oksidaze i blokiraju ćelijski disanje.

Biološka funkcija[uredi | uredi izvor]

Enzimi imaju širok spektar funkcija unutar živih organizama. Oni su neophodni za signalnu regulacijuj u ćeliji, često preko kinaza i fosfataza. Oni također kreiraju pokret, miozina hidrolizirajući ATP i generirajući mišićne kontrakcije, a također su opterećeni i oko ćelije, kao dio citoskeleta. Druge ATPaze u ćelijskoj membrani su ionske pumpe uključene u aktivni transport. Enzimi su također uključeni i u više egzotičnih funkcija, kao što je [fluciferaza]] koja generira svjetlosti u (insekata) svitaca. Virusi također mogu sadržavati enzime za inficiranje ćelija, kao što su aHIV integraze i reverzna transkriptaza ili za oslobađanje ćelija od virusa , kao što je virus gripaneuraminidaza.

Važna funkcija enzima je u digestivnom traktu životinja. Enzimi kao što su amilaza i proteaza razbijaju velike molekule (skrob ili proteine) na manje, tako da se u crijevima mogu apsorbirati. Škrobne molekule, naprimjer, su prevelike da bi se apsorbirale direktno iz crijeva, ali enzimi hidrolizuju njihove lanace u manje molekule, kao što su maltoza i na kraju glukoza, koja se može upijati. Različiti enzimi vare različite supstance iz hrane. Preživari, koji uzimaju biljojednu hranu, mikroorganizmi u crijevima proizvode enzim, celulaza, koji razlaže celulozu ćelijskih zidova biljnih vlakana.

Metabolizam[uredi | uredi izvor]

Dijagram glikolitskog puta metabolizma počevši od glukoze da krajnjeg piruvata preko nekoliko međuprodukata.Svaki korak na tom putu je kataliziran jedinstvenim enzimom

Metabolički put glikolize oslobađa energiju konverzijom glukoze u piruvat, preko niza prelaznih [[metabolit][]a. Svaku hemijsku modifikaciju (crvena kutija na slici) obavlja drugi enzim. Nekoliko enzima, u određenom redoslijedu, mogu djelovati zajedno, stvarajući metaboličkie puteve. U metaboličkom putu, jedan enzim uzima proizvod drugog, prethodnog enzima kao supstrat. Nakon katalitske reakcije, proizvod se zatim prenosi za djelovanje narednog enzima. Ponekad više od jednog enzima može katalizirati istu reakciju paralelno, što može uvjetovati složeniji tok; naprimjer, konstantno niska aktivnost jednog enzima, ali indukcijska visoka aktivnost drugog enzima.[30][31][32][33][34][35] Bez enzima, nebi bilo metabolizma ni napretka kroz njegove korake i ne može biti uređenosti sistema za potrebe ćelije. Veći dio centralnog metabolizma reguliran je na nekoliko ključnih koraka, obično putem enzima, čija djelatnost uključuje hidrolizu ATP-a. Zato što ova reakcija proizvodi toliko energije, druge reakcije koje su termodinamski nepovoljne mogu biti spojena sa hidrolizom ATP i ukupnim nizom povezanih metaboličkih reakcija.[36]

Kontrola aktivnosti[uredi | uredi izvor]

Postoji favorizirani glavni načini kontrole aktivnosti enzima u ćeliji.

Uređivanje[uredi | uredi izvor]

Drugim molekulama, enzimi mogu biti ili aktivirni ili inhibirani. Naprimjer, krajnji proizvodi metaboličkih puteva su često inhibitori jednog od prvih enzima u njemu. (Obično je prvi korak nepovratan, pod nazivom „sveti korak“). Time se regulira količinu krajnjeg proizvoda odgovarajućeg puta. Takav regulacijski mehanizam se zove negativni mehanizam povratne informacije, jer je iznos krajnjeg proizvoda proizveden regulirano prema vlastitim koncentracijama. Negativni mehanizam povratne informacije može učinkovito prilagoditi brzinu sinteze intermedijarnih metabolita, prema zahtevima ćelijskih potreba. Ovo pomaže efikasnom izdvajanju materijala i ekonomiji energije, a to sprečava višak proizvodnje gotovih proizvoda kao i drugi homeostaznih podešavanja. Kontrola enzimskih akcija pomaže održavanju stabilnog unutrašnjeg okruženja u živim organizmima.

Posttranslacijske modifikacije[uredi | uredi izvor]

Primjeri posttranslacijskih modifikacija uključuju fosforilaciju, miristilaciju sama glikozilacije. Naprimjer, u odgovoru na insulin, u fosforilaciji učestvuje više enzima, uključujući i glikogensku sintazu, kpoja pomaže kontrolirati sintezu ili degradaciju glikogena i omogućuje ćelijski odgovor na promjene količine šećera u krvi. Još jedan primjer posttranslacijskih modifikacija je razgradnja u polipeptidnih lanaca himotripsinom, probavnom proteazom, koja se proizvodi u neaktivnom obliku kao himotripsinogen u gušterači i prelazi u želudac gdje ee aktivira. Ovo zaustavlja enzim iz pankreasa ili drugih tkiva prije nego što udje u probavu. Ova vrsta neaktivnih prekursora enzima je poznata kao zimogeni ili proenzimi.

Količina[uredi | uredi izvor]

Proizvodnju enzima (transkripcija) i translacija odgovarajućih gena ćelija može povećati ili umanjiti, kao odgovor na promjene u njenom okruženju. Ovaj oblik regulacije gena se zove indukcija enzima. Naprimjer, bakterije mogu postati otporne na antibiotike kao što je penicilin, jer enzim pod nazivom beta-laktamaza izazva hidrolizu ključnog beta-laktamskog prstena unutar molekule penicilina. Drugi primjer dolazi od enzima u jetri koji se zovi citohrom P450 oksidaze, koji su važni u metabolizmu lijekova. Indukcija ili inhibicija ovih enzima može izazvati interakcije lijekova. Razina enzima može biti regulirana promjenom stope degradacije enzima.

Subćelijska raspodjela[uredi | uredi izvor]

Enzimi mogu djelovati u procesima diobe, u cijeloj ćeliji ili u različitim putevima metabolizma koji se javljaju u različitim ćelijskim dijelovima i strukturama. Naprimjer, masne kiseline sintetizira jedan set enzima u citosolu, endoplazmatskom retikulumu i Golgijevom aparatu, koristeći različite skupove enzima kao izvore energije u mitohondrijama , putem β-oksidacije. Osim toga, kod ljudi, enzimi različitih dijelova može promijeniti stepen protonacije (u citoplazmi neutralan i u lizosomimaa kiseo) ili oksidativne upotrebe, npr. oksidirajući u periplazmi ili reduciranja u citoplazmi, što opet utiče na aktivnost enzima.

Specijalizirani organi[uredi | uredi izvor]

U višećelijske eukariota, ćelije u različitim organima i tkivima imaju različite obrasce ekspresije gena i stoga imaju različite skupove enzima (poznate kao izoenzimi) koji su na raspolaganju za metaboličke reakcije. Ovo daje mehanizam za reguliranje ukupnog metabolizma u organizmu. Naprimjer, heksozakinaza, prvi enzim u glikoliznom putu, ima specijalizirani oblik koji se zove glukokinaza , izražene u jetri i gušterači i ima niži afinitet za glukozu. Međuzim, još uvijek je osjetljiviji na nivo glukozu. Ovaj enzim je uključen u kontrolu šećera u krvi i reguliranje i proizvodnju insulina.

Uključenost u bolesti[uredi | uredi izvor]

Dijagram fenilalanin hidrokslaze sa vezanim kofaktorom, koenzimom i supstratom
Fenilalanin hidroksilaza ima preko 300 različitih tipova mutacija u cijeloj strukturi, a uzrok je fenilketonurije.
Fenilalaninske podloge i tetrahidrobiopterinski koenzim (crno) i Fe2+ kofaktor (žuto)

Pošto su enzimi od suštinske važnosti za strogu kontrolu aktivnosti za održavanje homeostaze, bilo koji kvar (mutacija, hiperprodukcija, nedovoljna ili delecija) jednog kritičnog enzima može dovesti do nasljednih bolesti. Kvar samo jedne vrste enzima, od hiljada vrsta koji su prisutni u ljudskom tijelu, može biti fatalan. Primjer fatalne genetički uvjetovane bolesti zbog enzimske insuficijencije je Tay-Sachsova bolest, u kojoj pacijenti nemaju enzim heksosaminidazu.

Nedostatak enzima je najćešći kod fenilketonurije. Mnoge različite mutacije jedne aminokiseline u enzimu fenilalanin hidroksilaza, koji katalizira prvi korak u degradaciji fenilalanina, dovodi do nagomilavanja fenilalanin i srodnih proizvoda. Nekem mutacije u aktivnom mjestu, neposredno ometaju vezivanje i katalizu , ali mnoge su daleko od aktivnog mjestu i smanjuju aktivnost i destabilizaciju strukture proteina ili utiču na pravilanu oligomerizaciju. To može izazvati intelektualnu invalidnost, ako se bolest preavovremeno ne tretira. Drugi primjer je nedostatak pseudoholinesteraze,pri kojem je umanjena sposobnost organizma da razgrađuje holin esterske lijekove. Oralna primjena enzima može da se koristi za liječenje nekih funkcijskih nedostataka enzima, kao što jw insuficijencija pankreasa i netolerancija laktoze.

Drugi način poremećaja funkcije enzima može uzrokovati bolesti koje su posljedica geminativnih mutacija gena koji kodiraju enzime reparacije DNK. Nedostatak ovih enzima izazva rak jer ćelije su manje sposobne da poprave mutacija u njihovom genomu. To uzrokuje sporo akumuliranmje mutacija, a rezultat je razvoj raka . Jedan primjer nasljednog sindrom s je Xeroderma pigmetosum, što dovodi razvoja raka kože, u odgovoru čak i na minimalno izlaganje ultraljubičastom svjetlu.

Konvencijsko imenovanje[uredi | uredi izvor]

Imenovanje enzima standardno potiče iz naziva podloge ili katalizirane hemijske reakcije, uz sufiksaza. Primjeri su laktaza, alkohol dehidrogenaza i DNK polimeraza. Razliciti enzimi koji kataliziraju iste hemijske reakcije nazivaju se izoenzima. Međunarodne unije za biohemiju i molekulsku biologiju je razvila nomenklatura za enzime, po EC brojevima. Svaki enzim je opisan nizom od četiri broja kojima prethodi "EC". Prvi broj široko klasificira enzim, na osnovu mehanizma djelovanja. Klasifikacija na najvišem nivou je:

  • EC 1, Oksidoreduktaze: kataliziraju reskcije oksidacije/redukcije;
  • EC 2, Transferaze: premještaju funkcijske grupe (npr. metil ili fosfatnu grupu);
  • EC 3, Hidrolaze: kataliziraju hidrolize različitih veza;
  • EC 4, Lijaze: Cijepaju razne veze, osim hidrolize i oksidacije;
  • EC 5, Izomeraze: kataliziraju izomerizacijske promjene u okviru jedne molekule;
  • EC 6, Ligaze: Kataliziraju spajanje dvije molekule s kovalentnim vezama.

Ove sekcije su podijeljene po drugim karakteristikama, kao što su podloge, proizvodi i hemijski mehanizmi. Enzim u potpunosti određuju četiri numeričke oznake. Naprimjer, heksozakinaza (EC 2.7.1.1) je transferaza (EC 2) koja dodaje fosfatnu grupu (EC 2.7) na heksozni šećer, molekulu koja sadrži alkoholnu grupu (EC 2.7.1).

Industrijska primjena[uredi | uredi izvor]

Enzimi se koriste u hemijskoj industriji i drugim industrijskim aplikacijama, kada su potrebni ekstremno specifični katalizatori. Enzimi su općenito ograničeni u broju reakcija koje su evoluirale za katalizu, ali i nedostatak stabilnosti u organskim otapalima i na visokim temperaturama. Kao posljedica toga, proteinsko inženjersgtvo je aktivno područje istraživanja i uključuje pokušaje stvaranja novih enzima sa širokim svojstvima, bilo po racionalnom dizajnu ili evoluciji in vitro. Ti napori su sve uspješniji, a nekoliko enzima sada su dizajnirane "od nule" da kataliziraji reakcije koje se ne javljaju u prirodi.

  • Uobičajene oblasti primjene enzima u industriji i domaćinstvu
Primjena Enzim Korist
Industrija biogoriva Celulaze Razlaganje celuloze u šećere koji mogu fermentirati za proizvodnu celuloznog etanola[37]
Ligninaze Pred-tretman biomase za proizvodnju biogoriva.[37]
Biološki deterdžeenti Proteaze, amilaze, lipaze Otklanjanje proteina, škrona i masti ili uljnih boja sa odjeće i posuđa[38]
Mananaze Otklanjanje boja hrane od uobičajenih aditiva[38]
Pivarska industrija Amilaza, glukanaze, proteaze Dijeljenje polisaharida i proteina u slad[39]
β Glukanaze Poboljšanje izražaja i karakteristika filtracije piva
Amiloglukozidaze i pululanaze Proizvodnja bezakoholnog piva i prilagođavanje fermentabilnosti[39]
Acetolaktat dekarboksilaza (ALDC) Povećanje uspješnosti fermentacije, redukcijom formacija diacetiila[40]
Kulinarstvo Papain Smekšavanje mesa za kuhanje[41]
Prehrambena industrija Renin Hidroliza proteina u proizvodnji sira[42]
Lipaze Proizvodnja sira Camembert i plavih sireva, kao što je Roquefort[43]
Procesuiranje hrane Amilaze Proizvodnje šećera od škroba u pravljenju visoko fruktoznog kukuruznog sirupa[44]
Proteaze Smanjenje razine proteinskog floura, kao u pravljenju biskvita[45]
Tripsin Proizvodnja hipoalergijske hrane za bebe[45]
Celulaze, pektinaze Izbistravanje voćnih sokova [46]
Molekulska biologija Nukleaze, DNK ligaza i polimeraze Upotreba restrikcijske digestije i reakcija PCR (polimerazna lančana reakcija) za kreiranje rekombinantne DNK[2]
Industrija papira Ksilinaze, hemicelulaze i lignin peroksidaze Otklanjanje lignina iz natronske pulpe[47]
Lična njega Proteaze Otklanjanje proteina sa kontaktnih sočiva u prevenciji infekcija[48]
Industrija škrobnih proizvoda Amilaze Pretvaranje škroba u glukozu i različite invertirane šećerne sirupe[49]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Kornberg A. (1989): For the love of enzymes – The Odyssay of a biochemist. Harvard University Press, Cambridge (Mass.), London, ISBN 0-674-30775-5, ISBN 0-674-30776-3.
  2. ^ a b c d Stryer L, Berg JM, Tymoczko JL (2002). Biochemistry (5th iz.). San Francisco: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-4955-6. 
  3. ^ Schomburg I. et al. (2013): BRENDA in 2013: integrated reactions, kinetic data, enzyme function data, improved disease classification: new options and contents in BRENDA. Nucleic Acids Research, 41: Database issue: D764-72.
  4. ^ Radzicka A., Wolfenden R. (1995): A proficient enzyme. Science, 267 (5194): 90–931.
  5. ^ Callahan B. P., Miller B- G. (2007): OMP decarboxylase — An enigma persists. Bioorganic Chemistry, 35 (6): 465–469.
  6. ^ Bugg T. (1997): An introduction to enzyme and coenzyme chemistry. Blackwell Science, Oxford, ISBN 0-86542-793-3.
  7. ^ Alberts B. (2002)ː Molecular biology of the cell Garland Science, New York, ISBN 0-8153-3218-1.
  8. ^ Lindhorst T. (2007): Essentials of carbohydrate chemistry and biochemistry. Wiley-VCH, 3527315284}}
  9. ^ Robyt F. (1997): Essentials of carbohydrate chemistry. Springer, ISBN 0387949518.
  10. ^ Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R., Ed. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-1-8.
  11. ^ de Réaumur R. A. (1752): Observations sur la digestion des oiseaux. Histoire de l'academie royale des sciences, 1752: 266, 461.
  12. ^ http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/Wil4Sci.html: Williams H. S. (1904): A history of science: in five volumes, IV: Modern Development of the Chemical and Biological Sciences, Harper and Brothers.
  13. ^ Holmes FL (2003). "Enzymes". U Heilbron JL. The Oxford Companion to the History of Modern Science. Oxford: Oxford University Press. str. 270. 
  14. ^ "Eduard Buchner". Nobel Laureate Biography. Nobelprize.org. Pristupljeno 23 February 2015. 
  15. ^ "Eduard Buchner – Nobel Lecture: Cell-Free Fermentation". Nobelprize.org. 1907. Pristupljeno 23 February 2015. 
  16. ^ Duclaux E (1899). Traité de microbiologie: Diastases, toxines et venins [Microbiology Treatise: diastases , toxins and venoms] (jezik: French). Paris, France: Masson and Co.  See Chapter 1, especially page 9.
  17. ^ "Enantioselective biocatalysis optimized by directed evolution". Current Opinion in Biotechnology 15 (4): 305–13. August 2004. doi:10.1016/j.copbio.2004.06.007. PMID 15358000.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  18. ^ "The 3' 5' exonucleases". Nature Reviews Molecular Cell Biology 3 (5): 364–76. May 2002. doi:10.1038/nrm804. PMID 11988770.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  19. ^ "Transcript-assisted transcriptional proofreading". Science 313 (5786): 518–20. July 2006. doi:10.1126/science.1127422. PMID 16873663.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  20. ^ "Aminoacyl-tRNA synthesis". Annual Review of Biochemistry 69: 617–50. doi:10.1146/annurev.biochem.69.1.617. PMID 10966471.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  21. ^ "Fidelity of aminoacyl-tRNA selection on the ribosome: kinetic and structural mechanisms". Annual Review of Biochemistry 70: 415–35. doi:10.1146/annurev.biochem.70.1.415. PMID 11395413.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  22. ^ "Enzyme promiscuity: a mechanistic and evolutionary perspective". Annual Review of Biochemistry 79: 471–505. doi:10.1146/annurev-biochem-030409-143718. PMID 20235827.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  23. ^ "Catalytic promiscuity and the evolution of new enzymatic activities". Chemistry & Biology 6 (4): R91–R105. April 1999. doi:10.1016/S1074-5521(99)80033-7. PMID 10099128.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  24. ^ "Einfluss der Configuration auf die Wirkung der Enzyme" [Influence of configuration on the action of enzymes]. Berichte der Deutschen chemischen Gesellschaft zu Berlin (jezik: German) 27 (3): 2985–93. 1894. doi:10.1002/cber.18940270364.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć))
  25. ^ Cooper GM (2000). "Chapter 2.2: The Central Role of Enzymes as Biological Catalysts". The Cell: a Molecular Approach (2nd iz.). Washington (DC ): ASM Press. ISBN 0-87893-106-6. 
  26. ^ "Application of a Theory of Enzyme Specificity to Protein Synthesis". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 44 (2): 98–104. February 1958. doi:10.1073/pnas.44.2.98. PMC 335371. PMID 16590179.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  27. ^ "Glycosidase mechanisms". Current Opinion in Chemical Biology 6 (5): 619–29. October 2002. doi:10.1016/S1367-5931(02)00380-0. PMID 12413546.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  28. ^ Boyer R (2002). "Chapter 6: Enzymes I, Reactions, Kinetics, and Inhibition". Concepts in Biochemistry (2nd iz.). New York, Chichester, Weinheim, Brisbane, Singapore, Toronto.: John Wiley & Sons, Inc. str. 137–8. ISBN 0-470-00379-0. OCLC 51720783. 
  29. ^ Scalas E, ur. (2007). "Conformational proofreading: the impact of conformational changes on the specificity of molecular recognition". PLOS ONE 2 (5): e468. doi:10.1371/journal.pone.0000468. PMC 1868595. PMID 17520027.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  30. ^ Voet D., Voet J. (1995): Biochemistry, 2nd Ed. Wiley, http://www.wiley.com/college/math/chem/cg/sales/voet.html.
  31. ^ Laidler K. J. (1978): Physical chemistry with biological applications. Benjamin/Cummings, Menlo Park, ISBN 0-8053-5680-0.
  32. ^ Kapur Pojskić L., Ed. (2014): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 978-9958-9344-8-3.
  33. ^ Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-222-6.
  34. ^ Hunter G. K. (2000): Vital Forces. The discovery of the molecular basis of life. Academic Press, London 2000, ISBN 0-12-361811-8.
  35. ^ Nelson D. L., Cox M. M. (2013): Lehninger principles of biochemistry. W. H. Freeman and Co., ISBN 978-1-4641-0962-1.
  36. ^ Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, ISBN 0-7216-0240-1.
  37. ^ a b "Hydrolysis of lignocellulosic materials for ethanol production: a review". Bioresource Technology 83 (1): 1–11. May 2002. doi:10.1016/S0960-8524(01)00212-7. PMID 12058826.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  38. ^ a b "Industrial enzyme applications". Current Opinion in Biotechnology 13 (4): 345–351. August 2002. doi:10.1016/S0958-1669(02)00328-2.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  39. ^ a b Briggs DE (1998). Malts and Malting (1st iz.). London: Blackie Academic. ISBN 978-0412298004. 
  40. ^ "Improved performances and control of beer fermentation using encapsulated alpha-acetolactate decarboxylase and modeling". Biotechnology Progress 16 (6): 958–65. doi:10.1021/bp000128k. PMID 11101321.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  41. ^ Tarté R (2008). Ingredients in Meat Products Properties, Functionality and Applications. New York: Springer. str. 177. ISBN 978-0-387-71327-4. 
  42. ^ {{cite web|url=http://www.gmo-compass.org/eng/database/enzymes/83.chymosin.html%7Caccessdate=1 March 2015|date=10 July 2010|title=Chymosin – GMO Database|work=GMO Compass|publisher = European Union.
  43. ^ "Review: Compounds Involved in the Flavor of Surface Mold-Ripened Cheeses: Origins and Properties". Journal of Dairy Science 79 (2): 169–184. February 1996. doi:10.3168/jds.S0022-0302(96)76348-8.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  44. ^ {{cite journal | vauthors = Guzmán-Maldonado H, Paredes-López O | title = Amylolytic enzymes and products derived from starch: a review | journal = Critical Reviews in Food Science and Nutrition | volume = 35 | issue = 5 | pages = 373–403 | date = September 1995 | pmid = 8573280 | doi = 10.1080/10408399509527706.
  45. ^ a b "Protease – GMO Database". GMO Compass. European Union. 10 July 2010. Pristupljeno 28 February 2015. 
  46. ^ "Industrial applications of pectic enzymes: a review". Process Biochemistry 33 (1): 21–28. January 1998. doi:10.1016/S0032-9592(97)00046-0.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  47. ^ "Application of enzymes in the pulp and paper industry". Biotechnology Progress 15 (2): 147–157. March 1999. doi:10.1021/bp990013k. PMID 10194388.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  48. ^ "An analysis of contact lens enzyme cleaners". Journal of the American Optometric Association 61 (3): 190–4. March 1990. PMID 2186082.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć)
  49. ^ Farris PL (2009). "Economic Growth and Organization of the U.S. Starch Industry". U BeMiller JN, Whistler RL. Starch Chemistry and Technology (3rd iz.). London: Academic. ISBN 9780080926551. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]