Evropa

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Za druga značenja, pogledajte Evropa (čvor).
Položaj Evrope na karti svijeta
Geografska karta Evrope
Države Evrope

Evropa je kontinent koja zauzima zapadni dio Evroazije. Njene granice određuju Arktički okean na sjeveru, Atlantski okean na zapadu i Sredozemno more na jugu. Na istoku i jugoistoku, općenito se kao granica između Evrope i Azije smatraju planine Ural i Kavkaz, rijeka Ural, Kaspijsko i Crno more kao i plovni putevi turskog moreuza.[1] Sa površinom od 10.180.000 km2 pored Australije je površinski najmanji kontinent i čini oko 2% Zemljine površine i oko 6,8% njenog kopna. Poslije Azije i Afrike Evropa je sa oko 742.452.000 stanovnika (2013) treći najnaseljeniji kontinent što čini oko 11% svjetske populacije.[2]

Od približno 50 država koje čine Evropu, Rusija je njena najveća i najmnogoljudnija država sa oko 39% učešća u površini (evropski dio Rusije) i oko 15% u ukupnom stanovništvu kontinenta. S druge strane, Vatikan je i po broju stanovnika i površini njena najmanja država.

Porijeklo imena[uredi | uredi izvor]

"Evropa" je ime jedne žene u grčkoj mitologiji, koju je oteo Zeus u liku bika. Ipak, mit ne objašnjava zašto je kontinent nazvan po njoj. U Grčkoj se taj pojam spominje prvi put u 6. vijeku p. n. e. Čini se da su u početku tako zvali kontinentalni dio Grčke sjeverno od Korintskog zaliva, a zatim i sve zemlje sjeverno od Sredozemnog mora. Postoji i drugo objašnjenje - da ime kontinenta dolazi od riječi ereb, koja na jednom semitskom jeziku znači "zalazak sunca". Naime, za semitske (bliskoistočne) narode, sunce zalazi nad Evropom. Prema nekim mišljenjima, ime Evropa potiče od semitske riječi ereb što je označavalo zapad, mjesto zalaska sunca.

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Historija Evrope
Evropa 1000

Kromanjonci su se pojavili prije 40.000 godina. Stara Grčka se smatra kolijevkom evropske kulture. Prema Homeru, originalno samo srednja Grčka je bila Evropa. Kasnije cijela Grčka je bila "Evropa" i u 500. p. n. e. značaj te riječi je postao cijelo područje sjeverno od Grčke. Rimsko Carstvo, a s njim i hrišćanstvo, ujedinilo je veliki dio kontinenta s težištem na Sredozemlju. Nakon pada Rima i doseljavanja raznih naroda iz Azije, evropski napredak je usporio tokom razdoblja koje je poznato kao srednji vijek. Karlo Veliki je udario temelje jedne nove, zapadnije Evrope, kojoj središte više nije u Rimu, ali i ona ostaje rascjepkana pokušajima njemačkih careva Svetog Rimskog Carstva. Riječ Evropa se gubi, a umjesto nje preovladava pojam hrišćanski svijet i jedinstveni poduhvati u tom smislu (Krstaški ratovi, katedrale).

Regioni Evrope

Evropa se redefiniše u 16. vijeku zbog Renesanse i prekookeanskih kolonija. Nastaju jaka kraljevstva i budi se nacionalizam. Francuska revolucija i industrijska revolucija donose inovacije kojima će Evropa u 19. vijeku zavladati cijelim svijetom.

Dva svjetska rata 20. vijeka vode se najvećim dijelom na evropskom tlu. Evropa gubi svjetsku vlast i kolonije, a hladni rat stvara jaku podjelu na kapitalističku zapadnu Evropu i komunističku istočnu Evropu pod kontrolom Sovjetskog Saveza. Nakon pada komunističkih režima 1990. godine, evropske se zemlje naglo zbližavaju. 1992. godine, naziv Evropska zajednica postaje Evropska unija, politički i ekonomski savez koji obuhvata veći dio kontinenta.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Prema procjenama UN-a u Evropi je 2007. godine živjelo 731 milion stanovnika,[3] što je nešto više od 11% svjetske populacije. Precizna brojka zavisi o tačnoj geografskoj definiciji Evrope. U članicama Evropske unije u 2008. godini je živjelo oko 499 miliona stanovnika. Pet transkontinentalnih evropskih država [3] broji ukupno 240 miliona stanovnika, od čega oko pola njih žive na teritoriji koja geografski pripada Evropi.[4] Prije stotinjak godina, Evropa je bila dom za oko 25% svjetske populacije. Iako je broj stanovnika kontinenta kontinuirano rastao nije ni blizu dostigao tempo rasta kao u Aziji ili Africi. Opadanja nataliteta (posebno u Njemačkoj) i visok životni vijek u većini evropskih zemalja znači da će problem sve starijeg stanovništva i pad populacije biti problem za mnoge evropske ekonomije, političke i društvene institucije. Države na rubovima Evrope, izuzev država južne Evrope, imaju općenito snažniji rast populacije u odnosu na države Srednje Evrope. Albanija (iako je u jugoistočnoj Evropi) i Irska imaju snažan rast broja stanovnika, više od 1% godišnje.[5]

Jezici[uredi | uredi izvor]

Lingvistička karta Evrope

Većina evropskih jezika spada u jednu od tri grupe Indoevropskih jezika: Romanski jezici su izvedeni iz latinskog jezika koji je bio službeni jezik Rimskog carstva, germanski jezici, vode porijeklo od jezika koji se svojevremeno koristio na prostoru današnje južne Skandinavija, te slavenskih jezika.[6] [6] Romanski jezici se govore prije svega u jugozapadnoj Evropi, kao i u Rumuniji i Moldaviji, u srednjoj i istočnoj Evropi. Germanski jezici govore u Sjevernoj Evropi, na Britanskom ostrvu i nekim dijelovima srednje Evrope. Slavenski jezici se govore u srednjoj, istočnoj i jugoistočnoj Evropi.[6] Mnogi drugi evropski jezici su izvan ove tri glavne grupe jezika. Ostali indoevropski jezici uključuju baltičku grupu jezika (litvanski i latvijski), keltsku grupu (irski, škotski galski, velški, bretonski i dr.[6]), grčki, armenski, i albanski. Pored toga, postoji i posebna grupa uralskih jezika (estonski jezik, finski i mađarski) koji se govore uglavnom u Estoniji, Finskoj, i Mađarskoj. Turska grupa jezika jezika uključuju azerbejdžanski jezik i turski.

Jezik koji je najviše uticao na ostale jeste latinski, koji je prvo bio službeni jezik Rimskog carstva, zatim jezik crkve i napokon jezik intelektualaca, da bi danas nestao kao živi jezik, ali se sačuvao kao korijen hiljada riječi u mnogim evropskim jezicima.

Religije zastupljene u Evropi

Religija[uredi | uredi izvor]

Hstorijski gledano, religija u Evropi je u velikoj mjeri utjecala na evropsku umjetnost, kulturu, filozofiju i druge ljudske djelatnosti. U Evropi je najviše kršćana (76,2%)[7] uključujući katoličke, pravoslavne i protestantske kršćane. Nakon kršćana najviše je muslimana (6%)[8] koncentrisani uglavnom na Balkanu i istočnoj Evropi (Bosna i Hercegovina, Albanija, Kosovo, Kazahstan, Sjeverni Kipar, Turska, Azerbejdžan, te na području Sjevernog Kavkaza i regije Volga-Ural). Osim ove dvije religije tu su i: judaizam, hinduizam, budizam i neke druge manjinske religije. Evropa sve više postaje relativno sekularni kontinent, uz sve veći broj i udio nereligioznog stanovništva, ateista i agnostika. Postoji izuzetno veliki broj religiozno nedeklarisanih stanovnika od kojih je najviše u Češkoj, Estoniji, Švedska, Njemačkoj i Francuskoj.[9]

Ekologija[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ National Geographic Atlas of the World (7th ed.). Washington, DC: National Geographic. 1999. ISBN 0-7922-7528-4. "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."
  2. ^ http://esa.un.org/unpd/wpp/ Podaci o svjetskoj populaciji
  3. ^ "World Population Prospects: The 2006 Revision Population Database". UN — epartment of Economic and Social Affairs. Pristupljeno 17 October 2011. 
  4. ^ Russia 142, Georgia 4.7, 8.6
  5. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html
  6. ^ a b c d http://www.britannica.com/EBchecked/topic/195686/Europe
  7. ^ Christianity in Europe
  8. ^ Globalni pregled religija: Muslimani Pristupljeno 22.3.2016.
  9. ^ Dogan, Mattei (1998). "The Decline of Traditional Values in Western Europe". International Journal of Comparative Sociology (Sage) 39: 77–90. doi:10.1177/002071529803900106.