Fahrelnissa Zeid

Fahrelnissa Zeid
Fahrelnissa sa svojim suprugom princom Zeidom bin Husseinom, kćerkom Shirin i sinom Raadom, Bagdad (1938)
Rođenje	1901. Istanbul, Osmansko carstvo
Smrt	5. septembar 1991(1991-09-05) (89–90 godina) Amman, Jordan
Obrazovanje	Akademija likovnih umjetnosti u Istanbulu; Académie Ranson, Pariz
Period	20. vijek
Vrsta umjetnosti	slikarstvo, crtež, skulptura

Princeza Fahrelnissa Zeid (rođ. turski: Fahrünissa Şakir; 1901, Istanbul – 5. septembar 1991, Amman) bila je turska slikarica i pripadnica hašemitske kraljevske porodice Iraka, poznata po monumentalnim apstraktnim slikama u kojima je evropske modernističke postupke povezivala s vizuelnim utjecajima bizantijske, islamske, arapske i perzijske umjetnosti. U historiji umjetnosti navodi se među najvažnijim turskim umjetnicama 20. vijeka i među ranim umjetnicama koje su stekle formalno likovno obrazovanje u Turskoj.

Život i obrazovanje

Rođena je 1901. u istanbulskoj porodici Şakir-paše, uglednoj osmanskoj porodici povezanoj s politikom, vojskom i kulturom. Potjecala je iz izrazito umjetničke sredine, njen brat bio je pisac Cevat Şakir Kabaağaçlı, a sestra slikarica i grafičarka Aliye Berger. Na Akademiju umjetnosti u Istanbulu upisala se 1919. kao jedna od prvih studentica, a kasnije je školovanje nastavila u Parizu na Académie Ranson.

Godine 1920. udala se za književnika İzzeta Meliha Devrima, s kojim je imala sina Nejada Devrima, također slikara. Nakon razvoda 1935. udala se za princa Zeida bin Husseina, člana hašemitske kraljevske porodice Iraka, čime je stekla naslov princeze i živjela u diplomatskom okruženju u više evropskih i bliskoistočnih gradova.

Umjetnički rad

Fahrelnissa Zeid isprva je slikala figurativna i ekspresionistički intonirana djela, da bi se poslije razvila u jednu od najprepoznatljivijih autorica apstraktnog slikarstva izvan zapadnoevropskog centra umjetničke scene. Posebno je poznata po velikim kompozicijama sa složenim geometrijskim rasporedima, snažnim kontrastima boja i osjećajem ornamentalne gustoće, zbog čega se njeno slikarstvo često opisuje kao spoj modernizma i istočnomediteranskih vizuelnih tradicija.

U 1940-im i 1950-im postala je dijelom avangardnih krugova u Istanbulu, Parizu i Londonu. Prvu samostalnu izložbu priredila je 1945. u vlastitom stanu u Istanbulu, a kasnije je izlagala i u Parizu, uključujući samostalnu izložbu u galeriji Dina Vierny, te u Londonu, gdje je 1954. imala izložbu u Institutu savremene umjetnosti. Među njenim najpoznatijim djelima ubraja se My Hell (bosanski: Moj pakao) iz 1951, jedno od ključnih djela njenog zrelog apstraktnog perioda.

Nakon iračke revolucije 1958. i pada hašemitske monarhije, njen život i društveni položaj naglo su se promijenili. U tom periodu, uz apstraktne slike, počela je raditi i crteže, portrete i skulpture od lijevanih kokošijih kostiju u smoli, koje je nazivala paléokrystalos (bosanski: paleokristalni).

Kasnije godine i naslijeđe

Nakon smrti supruga 1970. preselila se 1975. u Jordan, gdje je živjela u Ammanu. Ondje je 1976. osnovala likovnu školu i institut koji su nosili njeno ime, a u poznim godinama posvetila se i podučavanju mlađih umjetnica. Umrla je 5. septembra 1991. u Ammanu.

Zapadna i bliskoistočna muzejska scena obnovile su zanimanje za njen rad krajem 20. i početkom 21. vijeka. Važne retrospektive priređene su u Kelnu 1990. i u Tate Modernu 2017, čime je Fahrelnissa Zeid učvrstila mjesto u međunarodnoj historiji moderne umjetnosti.