Franjo Kluz

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Franjo Kluz
Franjo Kluz.JPG
Bista Franje Kluza u Bosanskoj Dubici
Rođenje 18. septembar 1913
Jošik, Bosanska Dubica
Smrt 14. septembar 1944. 
Omiš
Nacionalnost Hrvat
Služba 1939 - 1944
Čin major
Ratovi Drugi svjetski rat
Vojska Vojska Kraljevine Jugoslavije, Domobranstvo NDH. Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
Rod vojske vazduhoplovstvo
Jedinice Prva eskadrila NOVJ

Franjo Kluz (Jošik, Bosanska Dubica, 18. septembar 1913. – Omiš, 14. septembar 1944.), učesnik Narodnooslobodilačke borbe, Narodni heroj Jugoslavije. Uz Rudija Čajaveca jedan je od pionira ratnog vazduhoplovstva NOV i POJ.[1]

Biografija[uredi | uredi izvor]

Osnovnu i građansku školu je završio u Bosanskoj Dubici. Potom je jedno kraće vreme radio kao pisar u advokatskoj kancelariji, a onada je stupio u Vojno vazduhoplovstvo. Najpre je završio mehaničarsku, a potom i pilotsku podoficirsku školu 1939. godine. Početak Aprilskog rata, 1941. godine, zatekao ga je kao pilota izviđačke eskadrile na aerodromu Rajlovac, kod Sarajeva.

Poslije kapitulacije Jugoslavije, stupio je u Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske, ali se ubrzo povezuje s narodnooslobodilačkim pokretom u Banjoj Luci; pokretu je davao pomoć u novcu, oružju i drugom materijalu, čekajući priliku za prelet na oslobođenu teritoriju.

Poslije oslobođenja Prijedora i Ljubije, maja 1942. godine, stekli su se uslovi za prelazak Franje Kluza i Rudija Čajaveca u Narodnooslobodilačku vojsku. Franjo Kluz je dobio priliku 23. maja 1942. godine, kada je iz Banja Luke dvokrilcem Potez 25 trebao prevesti lijekove ustaškom garnizonu u Sanskom Mostu. Umjesto u Sanski Most sletio je u Urije kod Prijedora na područje pod kontrolom partizana.

Istog dana, u Prijedor se spustio i pilot Rudi Čajavec s mehaničarom Milovanom Jazbecom. sa avionom “brege 19”. To je bio početak stvaranja partizanske avijacije, i jedan od prvih primera u Drugom svetskom ratu da pokreti otpora raspolažu vlastitim vazduhoplovstvom. U članstvo Komunističke partije Jugoslavije, Franjo je primljen, ubrzo po dolasku u partizane, 14. jula 1942. godine.

Sa ranije pripremljenog aerodroma kod sela Međuvođe, Franjo Kluz je, s mehaničarom strelcem Ivicom Mitračićem, izvršio dva borbena leta. Prvi let 4. juna kada su bombama i mitraljeskom vatrom napali zloglasnu ustašku crnu legiju, kod Međeđe, a drugi 7. juna kada su bombardovali Bosanski Novi i Dvor i bacali letke nad Dubicom i Bosanskom Kostajnicom. [2] Zbog neprijateljske ofanzive na Kozaru, Kluz i Mitračić su se 14. juna prebacili na novi aerodrom kod Lušci Palanke, napadajući uz put neprijateljske kolone.

Odatle izveli su 11 letova u nevjerovatnim okolnostima potpune dominacije neprijatelja i gotovo stalnog prisustva neprijateljskih aviona u vazduhu. Konačno, nakon 45 dana, njemački Foke-Vulf 6. jula je otkrio njihov avion na uzletištu kod Lušci Palanke, gdje je bio maskiran, i zapalio ga mitraljeskom vatrom. General Štal, komandant 714. njemačke divizije, koji je ujedno bio i komandant Kampfgruppe Westbosnien, odmah je poručnika Pumba odlikovao Željeznim trolistom IV stepena pilota.

Ostavši bez aviona, Franjo Kluz je ušao u sastav Operativnog štaba NOP odreda Bosanske krajine, gde je ostao sve do novembra 1943. godine, kada se priključio Prvoj vazduhoplovnoj bazi u Livnu. Zajedno s ostalim vazduhoplovcima koji su se tu prikupili na poziv Vrhovnog štaba NOV i POJ, prešao je u Italiju, pa u sjevernu Afriku, gde je ušao u sastav Prve eskadrile NOVJ, koju su, poslije intenzivne obuke, Saveznici naoružali lovcima marke „Spitfajer“. U činu kapetana Franjo Kluz je u ovoj eskadrili, pored letačke dužnosti, obavljao i funkciju političkog komesara.

Počevši od 18. avgusta 1944. godine s aerodroma Kana u Italiji, Kluz je izvršio više borbenih letova, napadajući neprijatelja u Dalmaciji i dijelovima Bosne i Hercegovine, i obezbeđujući lovačku zaštitu partizanskim i savezničkim avionima.

Poginuo je 14. septembra 1944. godine, kada je, kao vođa četvorke „Spitfajera“, oboren od neprijateljske protivavionske artiljerije, prilikom napada luke u Omišu.

Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine federativne Narodne Republike Jugolsavije, 18. maja 1948. godine proglašen je za narodnog heroja.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Narodni heroji Jugoslavije. Beograd: Mladost. 1975.

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi | uredi izvor]