Haplogrupa
Haplogrupa (grčki: ἁπλοῦς, - haploûs = jednostavno, jedno) je skupina sličnih haplotipova koji imaju zajedničkog pretka s istom SNP mutacijom. Pošto se sastoji od sličnih haplotipova, omogućava predviđanje haplogrupa prema haplotipovima. Haplogrupa se određuje i utvrđuje SNP testom.
Haplogrupe se označavaju slovima, po abecednom slijedu, a podskupine dodatnim slovima i brojevima. Mitohondrijska DNK i Y-DNK i se označavaju različito. Detekcija ovih genetičkih markera može ukazati na zajedničko porijeklo jedinki i populacija u hiljadama godina dalekoj prošlosti.
Porijeklo osoba ili populacija po muškoj liniji uočava se analizom Y-hromosomske DNK (Y-DNK), a po ženskoj liniji po mitohondrijskoj DNK (mtDNK). Mitohondrijsku DNK kćeri i sinovi nasljeđuju od majki, a sinovi isključivo od oćeva dobijaju Y-hromosom (i snjim Y-vezane haplogrupe).[1][2]
Y-vezane (Y-DNK]) haplogrupe
[uredi | uredi izvor]- Grupe s M168 mutacijom
- Grupe s M168 mutacijom
(mutacija M168 datira od prije oko 50. 000 godina)
- Haplogrupa C (M130) − Okeanija,Sjeverna, Srednja i Istočna Azija, Sjeverna Amerika i značajno prisutna u Indiji
- Haplogrupa F (M89) − Okeanija, Evropa, Azija, Sjeverna i Južna Amerika
- YAP+ haplogrupe
- o Haplogrupa DE (M1, M145, M203)
- + Haplogrupa D (M174) − Tibet, Japan, Andamanski i Nikobarski otoci
- + Haplogrupa E (M96)
- Haploskupina E1b1a (M2) − Afrika); bivša E3a
- Haplogrupa E1b1b (M35) − Istočna i Sjeverna Afrika, Srednji Istok, Sredozemlje, Balkan; bivša E3b
- Grupe s M89 mutacijom
(mutacija M89 se dogodila prije oko 45.000 godina)
- Haplogrupa F (P14, M213) − južna Indija, Šri Lanka, Kina, Koreja)
- Haplogrupa G (M201) − nađena u mnogim evroazijskim narodima, najčešće u malim frekvencijama; najčešća je na Kavkazu, Iranskoj visoravni i Anadoliji; u Evropi se se pretežno susreće Grčkoj, Italiji, Iberiji, Tirolu i Češkoj, a izuzetno rijetko na sjeveru kontinenta.
- Haplogrupa H (M69) − Indija, Šri Lanka, Nepal, u malim frekvencijama Pakistan, Iran, u Srednjoj Aziji i Arabiji
- Haplogrupa IJK (L15, L16)
- Grupe s L15 & L16 mutacijama
- Haplogrupa IJK (L15, L16)
- o Haplogrupa IJ (S2, S22)
- + Haplogrupa I (M170, P19, M258) − širom Evrope, malo prisutna u dijelu Bliskog Istoka, drugdje je nema.
- Haplogrupa I1 (M253, M307, P30, P40) − Sjeverna Evropa
- Haplogrupa I2 (S31) − Srednja i Jugoistočna Evropa, Sardinija)
- + Haplogrupa J (M304) − Srednji Istok, Turska, Kavkaz, Italija, Grčka, Balkan, Sjeverna i Sjeveroistočna Afrika
- Haplogrupa J* (Sokotra − malim frekvencijama u Pakistanu, Omanu, Grčkoj, Češkoj te među Turkijskim narodima)
- Haplogrupa J1 (M267) − Semiti na Bliskom Istoku, Etiopija, Sjeverna Afrika, sjevernokavkaski narodi u Dagestanu; J1 s DYS388=13 se povezuje s istočnom Anadolijom)
- Haplogrupa J2 (M172) − Zapadna, Srednja i Južna Azija, Južna Evropa i Sjeverna Afrika)
- + Haplogrupa I (M170, P19, M258) − širom Evrope, malo prisutna u dijelu Bliskog Istoka, drugdje je nema.
- o HaplogrupaK (M9, P128, P131, P132
- o Haplogrupa IJ (S2, S22)
- Haplogrupa IJK (L15, L16)
- Grupe s M9 mutacijom
(mutacija M9 datira od prije oko 40.000 godina)
- Haplogrupa K
- o Haplogrupa L (M11, M20, M22, M61, M185, M295) − Južna, Srednja i Jugozapadna Azija, Sredozemlje
- o Haplogrupa MNOPS (rs2033003/M526)
- o Haplogrupa T (M70, M184/USP9Y+3178, M193, M272)
- Grupe s M526 mutacijom
- Haplogrupa MNOPS (rs2033003/M526)
- o Haplogrupa M (P256) − Nova Gvineja, Melanezija, istočna Indonezija
- o Haplogrupa NO (M214)
- o Haplogrupa P (M45, 92R7, M74/N12) (M45 se zbila prije oko 35.000 godina)
- + Haplogrupa Q (MEH2, M242, P36) − Datira od prije oko 15 000-20 000 godina. Nađena u Aziji i Amerikama.)
- Haplogrupa Q1a3a (M3) − Sjeverna, Srednja i Južna Amerika
- + Haplogrupa R (M207)
- Haplogrupa R1 (M173)
- Haplogrupa R1a (M17) − Srednja i Južna Azija, Srednja Sjeverna i Istočna Evropa
- Haplogrupa R1b (M343) − Evropa, Kavkaz, Srednja i Južna Azija, Sjeverna i Srednja Afrika)
- + Haplogrupa Q (MEH2, M242, P36) − Datira od prije oko 15 000-20 000 godina. Nađena u Aziji i Amerikama.)
- o HaplogrupaS (M230, P202, P204) − Nova Gvineja, Melanezija, istočna Indonezija
- Haplogrupa MNOPS (rs2033003/M526)
- Grupe s M70 mutacijom
- Haplogrupa T - (Sjeverna Afrika, Rog Afrike, Jugozapadna Azija, Mediteran, Južna Azija, bivša K2
Haplogrupe mitohondrijske DNK (mtDNK)
[uredi | uredi izvor]- Subsaharska Afrika: L0 , L1 , L2 , L3 , L4 , L5 , L6 , L7
- Zapadna Evroazija: H , T , U , V , X , K , I , J , W (sve vode porijeklo od objedinjujuće haplogrupe N)
- Istočna Evroazija: A , B , C , D , E , F , G , Y (C, D, E, i G pripadaju objedinjujućoj haplogrupii M)
- Indijanci: B , C , D , X
- Australo-Melanezija: P , Q , S.[1]
Bosna i Hercegovina
[uredi | uredi izvor]Na području BiH, u sklopu projekta testiranja Bošnjaka[3][4] na više od 1400 uzoraka:
- Y-DNK
- I2 - 46,36%
- R1a - 14,07%
- E - 12,27%
- J2 - 8,39%
- R1b - 6,86%
- I1 - 7,21%
- G - 1,39%
- N - 1,32%
- J1 - 1,25%
- L - 0,35%
- H - 0,28%
- T - 0,21%
- C - 0%
- D - 0%
- Q - 0,07%
* Posljednji put ažurirano: 13. maj 2025.
- mtDNK
- H - %
- U - %
- J - %
- T - %
- V - %
- K - %
- W - %
- I - %
- X2 - %
- Ostale - %
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 Ahmić A., Silajdžić E. (2014): Mitohondrijalna DNK i Y hromosom u filogenetičkim studijama humanih populacija. OFF-SET, Tuzla, isbn 978-9958-31-184-0.
- ↑ Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R., Ed. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-1-8.
- ↑ "Facebook". www.facebook.com. Pristupljeno 13. 5. 2025.
- ↑ "korijeni.ba". 16. 10. 2024. Pristupljeno 13. 5. 2025.