Holandija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Holandija
Nederland (nl)
Zastava Holandije Grb Holandije
Zastava Grb
UzrečicaJe maintiendrai (fr)
Ik zal handhaven (nl)
'Izdržat ću'
Himna"Het Wilhelmus" ("Vilijam")

Položaj Holandije
Službeni jezik holandski
Državno uređenje Unitarna parlamentarna ustavna monarhija
 -  Kralj Willem-Alexander
 -  Premijer Mark Rutte
Nezavisnost od Habsburškog Carstva 
 -  Priznato 26. juli 1581
Površina
 -  Ukupno 41.543 km2 (134)
 -  Vode (%) 18,41
Stanovništvo
 -  Ukupno (Procjena 2019) Povećanje 17.336.891[1] (58.)
 -  Gustoća stanovništva 404,1/km2 
BDP (PKM) 2019
 -  Ukupno $1,004 bilion[2] 
 -  Per capita $58.255[2] 
Gini (2017) Gubitak27,1 
HDI (2017) Povećanje 0,931[3] (visok
Valuta Euro (€) (EUR)
Vremenska zona CET (UTC+1)
- ljeti CEST (UTC+2)
Topografija
 -  Najviša tačka Vaalserberg
321 m
 -  Najveće jezero IJsselmeer
1250 km2
Internetska domena .nl
Pozivni broj +31

Holandija (holandski: Nederland) je mala gusto naseljena država koja se nalazi u zapadnoj Evropi i kojoj pripadaju i tri ostrva na Karibima. Holandija graniči s Njemačkom na istoku i Belgijom na jugu, a na sjeverozapadu izlazi na Sjeverno more. Najveći i najvažniji gradovi Holandije su Amsterdam, Den Haag i Rotterdam. Glavni grad Holandije je Amsterdam, dok je sjedište vlade i parlamenta u Haagu. Roterdamska luka je najveća luka u Evropi.

Holandija ima 17.016.967 stanovnika na površini od 41.526 km2 što je čini jednom od najgušće naseljenijih država (401 stanovnik po km2). Samo Bangladeš, Južna Koreja i Tajvan imaju veću populaciju i veću gustoću stanovništva. To je dijelom zbog plodnog tla i blage klime. Oko 18% površine čini voda, a veliki dio zemlje se nalazi ispod nivoa mora. Zemlja je zaštićena od vode pomoću sistema nasipa te raznih odvoda. Melioracijom tla stvaraju se polderi. Upravno je zemlja podijeljena u dvanaest provincija. Holandija je drugi najveći izvoznik prehrambenih i poljoprivrednih proizvoda, nakon SAD-a.

Holandija je bila treća zemlja u svijetu koja je imala izabran parlament, a od 1848. godine regulirana je kao unitarna država sa parlamentarnom demokratijom i ustavnom monarhijom. Holandija ima dugu historiju društvene tolerancije i generalno se smatra liberalnom zemljom. Abortus, prostitucija i eutanazija su legalizirani, dok prema upotrebi određenih vrsta narkotika vodi progresivnu politiku. Ona je 2001. godine postala prva zemlja na svijetu koja je legalizirala istospolne brakove.

Holandija je jedan od osnivača EU, Eurozone, G-10, NATO-a, OECD-a i Svjetske trgovinske organizacije. Zajedno s Belgijom i Luksemburgom sačinjava Beneluks. Ova država je sjedište Organizacije za zabranu hemijskog oružja i pet međunarodnih sudova: Stalnog arbitražnog suda, Međunarodnog suda pravde, Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Međunarodnog krivičnog suda i Specijalnog suda za Liban. Prva četiri se nalaze u Haagu, kao i sjedište Europola i agencije za saradnju u pravosuđu Eurojust. Zbog toga se Haag smatra pravnom prijestolnicom svijeta. Holandija je također dio šengenske zone.

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Historija Holandije

Historija Holandije je historija pomorskih ljudi koji su nastanjivali deltu Sjevernog mora u sjeverozapadnoj Evropi. Njena historija počinje u četvrtom stoljeću formiranjem regije na granici Rimskog carstva. Ta regija je bila pod sve većim pritiskom germanskih naroda koji su se kretali prema zapadu. Kada se Rimsko carstvo raspalo, ovo područje su naselila tri dominantna germanska naroda, i to Frisijanci na sjeveru, Sasi na sjeveroistoku i Franci na jugu.

U srednjem vijeku, potomci Franaka, Karolinška dinastija, je dominirala područjem, a zatim je proširila svoju vladavinu na veliki dio zapadne Evrope. Regija Holandija je zbog toga postala dio Donje Lotaringije unutar Franačkog i Svetog Rimskog carstva.

1433. godine vojvoda Burgundije je preuzeo kontrolu nad Donjom Lotaringijom, i stvorio Burgundijsku Holandiju koja je uključivala modernu Belgiju, Luksemburg i dio Francuske. Za vrijeme cara Karla V, ona je proglasila svoju nezavisnost od Njemačke i Francuske, a zatim postala dio Španije.

Katolički kraljevi Španije su preduzeli jake mjere protiv protestantizma i drugih neslaganja između naroda današnje Belgije i Holandije. Holandski revolt je doveo do razdvajanja Burgundijske Holandije na južnu "Špansku Holandiju", koja je sačinjavala današnju Belgiju i Luksemburg, i sjevernu "Veliku provinciju", iz koje je moderna Holandija razvijena.

Holandsko zlatno doba je imalo svoj vrhunac oko 1667. godine, kada je došlo do procvata trgovine, industrije, umjetnosti i nauke. Holandija je razvila i Holandsku Istočnoindijsku kompaniju, koja je postala jedan od najranijih i najvažnijih nacionalnih trgovačkih kompanija.

Tokom 18. stoljeća, moć i bogatstvo Holandije se smanjivalo. Niz ratova protiv Britanije i Francuske je oslabilo. Britanija je to iskoristila i preuzela od Holandije sjevernoameričku koloniju Novi Amsterdam, pretvarajući ga u Njujork. Porasli su nemiri i sukobi između Orangista i Patriota. Nakon Francuske revolucije, Napoleon je osnovao satelit državu Kraljevinu Holandiju (1806. - 1810.), koja je kasnije postala Francuska pokrajina.

Nakon pada Napoleona 1815. godine, nastalo je prošireno Ujedinjeno Kraljevstvo Holandija, sa dinastijom Orange na čelu, vladajući Belgijom i Luksemburgom. Belgija se pobunila 1830. godine i 1839. godine je dogovoreno dijeljenje ujedinjenog Kraljevstva Holandije na tri zemlje. Nakon konzervativnog perioda, novim ustavom 1848. godine zemlja je postala parlamentarna demokratija sa  monarhom na čelu. Moderni Luksemburg je u početku ostao ujedinjen sa Holandijom, ali danas vlada posebna grana holandske porodice.

Holandija je bila neutralna za vrijeme Prvog svjetskog rata, ali je tokom Drugog svjetskog rata napadnuta i okupirana od strane nacističke Njemačke. Nacisti su pogubili gotovo sve jevreje u Holandiji (najpoznatija je Ana Frank). Kada se povećao holandski otpor, nacisti su povukli zalihe hrane za veliki dio zemlje uzrokujući veliku glad 1944. i 1945. godine. Holandija je 1943. godine izgubila kontrolu nad Indonezijom, koja je postala kolonija Japana. Nakon Japanske predaje 1945. godine, Indonezija proglašava nezavisnost 1947. godine. Surinam proglašava nezavisnost od Holandije 1975. godine. Nakon rata dolazi do brzog ekonomskog oporavka, zatim uvođenja socijalne države i doba mira i prosperiteta. Holandija formira novi ekonomski savez sa Belgijom i Luksemburgom, Beneluks, i postaje jedan od članica Evropske unije i NATO-a. U posljednjih nekoliko desetljeća, holandska ekonomija je usko povezana sa Njemačkom i veoma je prosperitetna. Nakon Drugog svjetskog rata religija je odvojena od države. Broj vjernika katoličke i protestantske vjeroispovjesti opada. Međutim, dolazak imigranata muslimana prouzrokuje novu polarizaciju u 21. stoljeću.

Politika[uredi | uredi izvor]

Holandija je država parlamentarne demokratije i ustavne monarhije. Kralj je vladar države-on predstavlja državu. Vlada dinastija. Izvršnu vlast ima ministarsko veće-odgovorno je Drugom domu za poslove vlade. Predsednika i ministra imenuje kralj. Holandija je podeljena na 12. provincija, a granice među njima određuje parlament. Izvršni organ provincije je kraljev povjerenik. Sudbenu vlast ima vrhovni sud.

Kraljevina se sastoji od Holandija, Arube i Holandskih Antila - sva tri dela su ravnopravna.

Biračko pravo imaju svi holandski državljani stariji od 18. godina, a pasivno stariji od 21. godinu.

Od 30.4.1980. na prestolju je kraljica Beatrix Armgard iz kuće Oranje-nasau. Prestol se ravnopravno nasljeđuje po muškoj i ženskoj liniji sa obzirom na nasledni red.

Holandija ima dvodomni parlament: Prvi dom ima 75 članova, a drugi 150 zastupnika. Sedište parlamenta je u Hagu. Zakonski predlozi moraju biti prihvaćeni u oba doma i mora ih prihvatiti kraljica.

Vlada[uredi | uredi izvor]

Holandija je ustavna monarhija i parlamentarna demokracija. Važniji događaji u političkoj povijesti su izmjena Ustava 1848. godine pod vodstvom liberalnog vođe Thorbeckea, kojom se između ostaloga staje na kraj moći kralja, uvodi kraljevska nepovredivost te ministarska odgovornost za političke odluke se a parlament dobiva mnogo veći utjecaj te 1919. godina kada se uvodi opće pravo glasa. Holandiju politiku dugi niz godina karakterizira tzv. verzuiling (fragmentacija stanovništva u društvene "stupove") no istovremeno postoji velika težnja za postizanjem opće suglasnosti. Sa međunarodne perspektive je Nizozemska najpoznatija po svojoj liberalnoj politici na polju droga, prostitucije, eutanazije te istospolnih brakova. Glavni grad Holandije je Amsterdam. Haag je međutim još od šesnaestog stoljeća gotovo bez prekida sjedište vlade i monarha.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Kraljevina Holandija (holandski: Koninkrijk der Nederlanden) je suverena država sa teritorijama u zapadnoj Evropi i Karibima. Danas, Kraljevina Holandija ima četiri države:

Geografija[uredi | uredi izvor]

Nalazi se u zapadnoj Evropi. Izlazi na Sjeverno more. Površina je 42.000 km2, ima oko 17 miliona stanovnika. Glavni grad: Amsterdam ,ostali su: Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven, Breda itd. Reljef je nizinski, rijeke su Rajna, Waal, Maas...

Voda[uredi | uredi izvor]

Holandija je sjevernim morem omeđena sa sjevera i zapada . Na sjeveru se nalazi niz pješčanih poprečnih frizijskih otoka , južno od njih je plitko Vadensko more . U srcu zemlje je jezero Eiselmer , na mjestu nekadašnjeg Zidskog zaljeva, koji je sagradio brana Asfluitdejk1932. zatvoren i sad sadrži samo slanu vodu. Važniji ušće i ušće su Dolard i Livers na jugu, nizozemski Dihep, Haringwliget, Grevelingenmer i Oster te Westerschide na jugozapadu. Holandijska obala prolazi kroz dvodnevni morski meni čija amplituda varira između 1,5 i 2 metra duž obale, ovisno o utjecaju vjetra. Pored vertikalnog kretanja vode, postoji vodoravno kretanje, trka plima. Zbog relativno blagih temperatura (3 ° C zimi i 16 ° C ljeti), Wadensko more i Ostershold preplavljuju se zlatom , listom i školjkama.

Najvažnije rijeke Holandije su Rajna , njen rukavac Val i rijeka Mas . Te rijeke teku s istoka prema Sjevernom moru i dijele državu na sjeverno i južno.

Provincije[uredi | uredi izvor]

Od 1. januara 1986. Holandija je podijeljena na 12 pokrajina.

Pokrajina Glavni grad Površina u km² Stanovništvo
1 Drenthe Asen 2756,97 481.254
2 Flevoland (od 1986) Lelistad 2338,07 351,68 tisuća
3 Friesland Leuvarden 5723,95 639.787
4 Gelderland Arnem 5154,59 1.960.422
5 Groningen Groningen 2797,48 572.997
6 Limburg Maastricht 2023,85 1.141.889
7 Sjeverni Brabant 's-Hertogenbosch 5098,88 2.400.198
8 Sjeverna Holandija Harlem 4236,67 2.573.120
9 Overejsel Zovu 3438,90 1.100.677
10 Južna Holandija Haag 3478,07 3.439.982
11 Utrecht Utrecht 1462,51 1.152.218
12 Zeland MIDELBURG 2519,27 378.348

Od 10. oktobra 2010. u Holandiji postoje i tri posebne općine (BES otoci).

# Pokrajina Glavni grad Površina u km² Stanovništvo
1 Bonner Kralendajk 288 15.414
2 Svetog Eustahije Oranjestad 21 3.300
3 Saba botom 13 2.000

Privreda[uredi | uredi izvor]

Visoko razvijena te industrijalizirana zemlja. Industrija; metalna, brodogradnja, metalurgija, elektrotehnička, tekstilna, elektronska, oblikovanje dijamanata, hemijska. Rude: kameni ugalj, zemni plin. Poljoprivreda visoko razvijena sa sitnim posjedima koji grade kombinate; pšenica, ječam, krompir, šećerna repica. Razvijen plovni saobraćaj.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

S 484 stanovnika po km², Holandija je jedna od najgušće naseljenih zemalja na svijetu (usporedite: Srbija 106, Kina 135, Monako 16.923, Namibija 2,4).U junu 2006. godine Holandija je imala 16.336.000 stanovnika, od kojih polovina živi u najgušće naseljenoj zapadnoj zemlji.

Prema statističkim podacima, Holandci su jedna od najviših nacija na svijetu, prosječna visina 1,81 m za muškarce i 1,68 m za žene.

Stanovništvo Holandije uključuje pripadnike nacija iz cijelog svijeta. Holandci čine 80,6% stanovništva. Većina pridošlica dolazi iz Njemačke (2,4%) i Belgije (0,7%), zatim iz bivših kolonija Indonezije (2,4%) i Surinama (2%), te na kraju iz Maroka (2%) i Turske (2%).

Jezici[uredi | uredi izvor]

Holandski je službeni jezik, iako to nije regulirano zakonom. U provinciji Frizija koristi se i frizijski jezik . Lokalni nizozemski dijalekti često su isprepleteni s srodnim njemačkim dijalektima.

Na prekomorskim teritorijima Holandije, na Karibima, uz nizozemski, službeni jezici su papjamento i engleski .

Holandci imaju jaku tradiciju učenja stranih jezika. 87% stanovništva govori engleski , 55-60% govori njemački , a 25% francuski

Religija[uredi | uredi izvor]

  • Rimokatolici : 5 miliona
  • Protestanti : 2,5 miliona
  • Muslimani : 1 milion
  • Ostale crkve : 700 000
  • Hindusi : 100 000
  • Budisti : 80 000
  • Židovi : 40 000

Pored navedenih grupa nalazi se veći broj ostalih vjerskih grupa kao sto su: Apostolski, Baptisti, Jehovini svjedoci.

Erazmo Rotterdam (1466.-1536.)

Kultura[uredi | uredi izvor]

Nauka[uredi | uredi izvor]

[1]Od svog osnutka nizozemsko je društvo relativno tolerantno prema različitim religijama i mišljenjima. Često je služio kao utočište za učenjake i filozofe, poput Renea Descartesa , Gabriela Fahrenheita i Johna Lockea . Najpoznatiji lokalni filozofi su Erazmo Rotterdamski i Baruch Spinoza . Najstarije nizozemsko sveučilište osnovano je 1575. godine . u Leidenu .

Fizičar, matematičar i astronom Christian Hijgens otkrio je Saturnov mjesec Titan , dizajnirao sat s klatnom i razvio valnu teoriju svjetlosti . Holandijac Antoni van Levenhuk izumitelj je mikroskopa . U 19. stoljeću razvio se Hendrik Lorenz elektromagnetsku teoriju svjetlosti .

Umjetnost[uredi | uredi izvor]

Suncokreti, slika Vincenta van Gogha

Doba najvećeg prosperiteta Holandske Republike u 17. stoljeću bila je popraćena izuzetnim dostignućima u kulturi, posebno slikarstvu. To se doba naziva " zlatnim vijekom Holandije ". Najistaknutiji slikari tog razdoblja su Rembrandt van Rijn , Johannes Vermer i Frans Hals . Slika prikazuje teme karakteristične za nizozemsko civilno društvo: pojedinačni i grupni portreti , mrtva priroda , pejzaži , povijesne kompozicije i žanrovske scene .

U gradu Delftu u to vrijeme je počela proizvodnja plavo-bijelog porculana Delft i dobivala na popularnosti u Evropi.

Zlatno doba pripada dramaturgu Jost van den Vondel .

Poznati holandski umjetnici u 19 . i 20. stoljeću bili su slikar Vincent van Gogh , slikar i dizajner Pete Mondrian i slikar Morris Esher .

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ CIA – The World Factbook – Netherlands. Central Intelligence Agency. Pristupljeno 16. marta 2017.
  2. ^ a b "Netherlands". International Monetary Fund. Pristupljeno 20 April 2012. 
  3. ^ "Human Development Report 2011". United Nations. 2011. Pristupljeno 2 November 2011. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.


Noia 64 apps locale.png Nedovršeni članak Holandija koji govori o državama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.