Istanbul

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Koordinate: 41°00′49″N 28°57′18″E / 41.01361°N 28.95500°E / 41.01361; 28.95500
Istanbul
Carigrad, Konstatinopolj
grad
Istanbul collage 5f.jpg
Službeni naziv: İstanbul
Država  Turska
Regija Marmara
Provincija Istanbul (39)
Nadmorska visina 40 m
Koordinate 41°00′49″N 28°57′18″E / 41.01361°N 28.95500°E / 41.01361; 28.95500
Površina
 - Metro 5.343 km2
Stanovništvo
 - Metro 13.854.740[1] (2012)
Gustoća
 - Metro 2.523 /km2 
Gradonačelnik Kadir Topbaş (AKP)
Vremenska zona EET (UTC+2)
 - ljeto EEST (UTC+3)
Poštanski broj 34000 do 34850 i 80000 do 81800
Pozivni broj (+90) 212 (Evropski dio)
(+90) 216 (Azijski dio)
Istanbul

Istanbul (tur: İstanbul), kroz historiju također poznat i kao Carigrad, Konstantinopolj ili Bizantium, je najveći grad u Turskoj, privredni, kulturni i historijski centar i jedan od najvažnijih gradova ove transkontinentalne države. Transkontinentalni je grad Evroazije, što je jedna od njegovih posebnosti. Nalazi se na obe strane Bosforskog moreuza, između Crnog i Mramornog mora, obuhvatajući prirodnu luku Zlatni rog (Haliç). Iako se prostire na dva kontinenta, smatra se evropskim gradom, sa privrednom i historijskom jezgrom koja se nalazi na evropskoj strani. Grad je također administrativni centar Istanbulske provincije, ali ne i glavni grad Turske. Sa oko 14,7 miliona stanovnika,[2] jedan je od najmnogoljudnijih gradova svijeta, 7. najmnogoljudniji grad na svijetu i prvi takav u Evropi.

Osnovan pod nazivom Bizantion na rtu Sarayburnu, oko 660. godine p.n.e, grad se razvijao kako bi postao jedan od najvažnijih gradova kroz historiju. Nakon što je ponovno uspostavljen kao Carigrad 330. godine, služio je kao carski grad skoro 16 vijekova, za vrijeme rimskog i bizantijskog (330-1204. i 1261-1453), latinskog (1204-1261) i Osmanlijskog carstva (1453-1922).[3] Odigrao je važnu ulogu u unapređenju krišćanstva tokom rimskog i bizantijskog doba, prije nego što su kontrolu nad njime 1453. godine, preuzele Osmanlije i pretvorile ga u islamsko uporište i sjedište Osmanlijskog halifata.[4]

Smješten na strateški važnom mjestu, nekadašnjem Putu svile,[5] željezničkom čvorištu između Evrope i Bliskog istoka i na trasi jedinog morskog puta između Crnog mora i Sredozemlja, proizveli su od Istanbula kosmopolitski grad. Broj stanovnika grada se povećao za deset puta od 1950-ih, usljed migriranja stanovnika iz cijele Anadolije.

Naziv[uredi | uredi izvor]

Najstariji naziv za Istanbul je Bizantium (grčki: Βυζάντιον), naziv koji su mu dodijelili njegovi osnivači, tj. kolonisti iz Megare oko 660. godine p.n.e.[6] U početku se mislilo da naziv grada potiče od vlastitog imena Byzas. Starogrčka tradicija se veže za legendarnog kralja istog imana kao vođe kolonista. Međutim, moderni učenjaci pretpostavljaju da je ime Byzas lokalnog tračanskog ili ilirskog porijekla i da je prethodilo Megareanskom naselju.[7]

Nakon što je Konstantin Veliki od grada napravio novu istočnu prijestolnicu Rimskog carstva 330. godine, grad je postao poznat kao "Carigrad" što je latinizirana verzija grčkog naziva Konstantinoupolis što znači "Konstantinov grad".[6] Stoga je pokušao promovirati naziv "Novi Rim" ali se upotreba tog naziva nije rasprostranila.[8] Carigrad je ostao najčešći naziv za Istanbul korišten na zapadu sve do osnivanja Republike Turske dok su Kostantiniyye i Istanbul Osmanlije koristili kao alternativna imena tokom svoje vladavine.[9]

Do 19. stoljeća, grad je stekao veliki broj drugih imena koje su koristili kako stranci tako i Turci. Evropljani su koristili naziv Carigrad koji se odnosio na cijeli grad, ali su koristili i naziv Stambol, kao i Turci, ali za dio grada na poluostrvu opasan zidom, između Zlatnog roga i Mramornog mora.[10]

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Historija Istanbula
Panorama grada 1870. godine
Panorama grada 1870. godine
Panorama grada, 1890. godine
Panorama grada, 1890. godine

Rimski car Konstantin Veliki je osnovao grad na mjestu Grčke kolonije Bizanta te ga je nazvao po sebi - Konstantinopol. Nakon podjele Rimskog carstva grad postaje glavni grad Istočnorimskog carstva ili Bizantijskog Carstva. Nakon pada Bizantijskog carstva 1453. godine, Konstantinopolj postaje dijelom Osmanlijskog carstva te ubrzo postaje njegov glavni grad.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Klima[uredi | uredi izvor]

Gradska klima je umjerena kontinentalna. Ljeta su u gradu vruća i vlažna, dok su zime kišovite te ponekad snježne. Godišnja prosječna količina padavina iznosi 870 mm. Zbog vrlo visoke vlažnosti, temperature su mnogo izraženije. Prosječna maksimalna temperatura u zimskim mjesecima je između 7°C i 9°C. Tokom zime snijeg pada prosječno sedmicu ili dvije. Prosječna temperatura u ljetnim mjesecima je 28 °C.

Najtopliji mjesec u godini je juli sa prosječnom temperaturom od 23,2 °C, a najhladniji je januar sa 5,4 °C. Najviša zabilježena temperatura u gradu je bila 40,5 °C u augustu 2000. godine, a najniža –16,1 °C u februaru 1927. godine.[11] Vrijeme je obično osjetno hladnije u istočnom Istanbulu.

Grad je prilično vjetrovit, sa prosječnom brzinom vjetra od 17 kilometara na sat. Ljeto je najsuši dio godine, ali se ne događaju velike suše kao na zapadu, te se klima zato ne može smatrati sredozemnom.

Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec
Najviša prosječna temperatura (°C) 8,7 9,1 11,2 16,5 21,4 26,0 28,4 28,5 25,0 20,1 15,3 11,1 Ø 18.4
Najniža prosječna temperatura (°C) 2,9 2,8 3,9 7,7 12,0 16,0 18,5 18,7 15,5 12,0 8,5 5,3 Ø 10.3
Padavine (mm) 98,4 80,2 69,9 45,8 36,1 34,0 38,8 47,8 61,4 96,9 110,7 123,9 Σ 843.9
Temperatura u °C • padavine u mm Dijagram:
Temperatura
8,7
2,9
9,1
2,8
11,2
3,9
16,5
7,7
21,4
12,0
26,0
16,0
28,4
18,5
28,5
18,7
25,0
15,5
20,1
12,0
15,3
8,5
11,1
5,3
jan feb mar apr maj jun jul aug sep okt nov dec
Padavine
98.4
80.2
69.9
45.8
36.1
34
38.8
47.8
61.4
96.9
110.7
123.9
jan feb mar apr maj jun jul aug sep okt nov dec
Izvor: [12] [13] [14]

Geologija[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Administrativna podjela[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Okruzi Istanbula
Okruzi Istanbula
Pogled na Trg Taksim, sa Spomenikom republici, podignutim 1928. u spomen na osnivanje Republike

Od 2004. godine, općinske granice Istanbula se podudaraju sa granicom provincije Istanbul. Gradom, koji je i glavni grad istoimene provincije, upravlja Istanbulska metropolitanska općina, koji nadzire 39 okruga grada, odnosno provincije. Trenutna struktura grada može se pratiti unatrag do reforme iz perioda tanzimata, gdje su se islamske sudije i imami nalazili na čelu grada a pod pokroviteljstvom velikog vezira. Usvajajući model francuskih gradova, ovaj vjerski sistem je zamijenjen gradonačelnikom i gradskim vijećem.

Istanbul je teritorijalno podijeljen na 39 okruga (tur:Büyükşehir Belediyesi), od kojih se 25 nalazi u evropskom, a 14 u azijskom dijelu grada:

  • Evropski dio:

Arnavutköy, Avcılar, Bağcılar, Bahçelievler, Bakırköy, Başakşehir, Bayrampaşa, Beşiktaş, Beylikdüzü, Beyoğlu, Büyükçekmece, Çatalca, Esenler, Esenyurt, Eyüp, Fatih, Gaziosmanpaşa, Güngören, Kağıthane, Küçükçekmece, Sarıyer, Silivri, Sultangazi, Şişli i Zeytinburnu

  • Azijski dio:

Adalar, Ataşehir, Beykoz, Çekmeköy, Kartal, Kadıköy, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Şile, Tuzla, Ümraniye i Üsküdar

Okruzi su, kao dijelovi Istanbula istovremeno i gradovi, koji pripadaju provinciji Istanbul.

Grb[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Poznat je također po tim što u njemu živi dosta Bošnjaka koji su emigrirali u Tursku za vrijeme austro-ugarske okupacije. Isto tako je opjevan u mnogim bosanskim sevdalinkama. Jedna od njih je "U Stambolu na Bosforu."

Tokom većeg dijela svoje historije, Istanbul je svrstavan među najveće gradove u svijetu. Do 500. godine, Istanbul je imao negdje između 400.000 i 500.000 stanovnika, istisnuvši svog prethodnika, grad Rim sa mjesta najvećeg grada na svijetu. Zajedno sa iračkim Bagdadom i kineskim Chang'anom bio je jedan od najvećih gradova na svijetu sve do 13. stoljeća. Iako poslije toga nikada više nije postao najmnogoljudniji grad svijeta, ostao je najveći grad u Evropi nedugo nakon pada Carigrada pa sve do početka 19. stoljeća, kada ga je u tome nadmašio London. Danas je Istanbul uz Moskvu jedna od najvećih urbanih aglomeracija u Evropi.

Prema procjenama turskog Zavoda za statistiku, u Istanbulu je krajem 2013. godine živjelo 14.160.467 stanovnika, što ga čini najmnogoljudnijim gradom u Turskoj i čini 18,5 posto ukupnog stanovništva Turske. [15]

Politika[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Kultura i znamenitosti[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Privreda i infrastruktura[uredi | uredi izvor]

Privreda[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Promet[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Obrazovanje i nauka[uredi | uredi izvor]

Univerziteta u Istanbulu]], najstarije tuske institucije, osnovan 1453.

Univerzitet u Istanbulu, osnovan 1453. godine, najstarija je turska obrazovna institucija u gradu. Iako je prvobitno osnovan kao Medresa, tokom 19. vijeka osnovani su odjeli prava, medicine i nauke a i sekularizovan je nakon uspostave Turske Republike.[16]Tehnički univerzitet u Istanbulu, osnovan 1773. godine, treći je takav univerzitet, posvećen isključivo proučavanju inženjerskih nauka na svijetu.[17][18] Oba ova univerziteta ujavni univerziteti od ukupno 8 univerziteta koji egzistiraju u Istanbulu.[19] Drugi važniji javni univerziteta u Istanbulu su: Univerzitet likovnih umjetnosti ''Mimar Sinan'' likovnih umjetnosti Univerziteta, koji je do 1970-ih godina služio kao primarna turska institucija umjetnosti i Univerziteta Marmara, koji je treći najveći univerzitet u državi.[20]


Poznate osobe[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ [1]
  2. ^ "Turkey: Provinces and Major Cities". www.citytpopulation.de. Citypopulation. 31 December 2014. Pristupljeno 26 June 2015. The population of the Turkish cities and provinces according to census results and latest register-based tabulations 
  3. ^ Çelik 1993, str. xv
  4. ^ Masters & Ágoston 2009, str. 114–5
  5. ^ Dumper & Stanley 2007, str. 320
  6. ^ a b Room 2006, str. 177
  7. ^ Georgacas 1947, p. 352ff.
  8. ^ Gregory 2010, pp. 62–3
  9. ^ Necipoğlu 2010, p. 262
  10. ^ Masters & Ágoston 2009, p. 286
  11. ^ Extreme Temperature Records Worldwide - Istanbul
  12. ^ Svjetska meteorološka organizacija (UN)
  13. ^ BBC Weather Centre - Istanbul
  14. ^ Yıllık Toplam Yağış Verileri - İstanbul (Data of the total annual precipitacion of Istanbul)
  15. ^ http://www.turkstat.gov.tr/jsp/hata/body/hata.jsp;jsessionid=l4tnVQxNrHlYfkzP1bhyn7LfWJMFvH1TFWQNk7FZG2Txyp40NXwq!-391806017
  16. ^ "History". Istanbul University. 11 August 2011. Arhivirano s originala, 13 November 2012. Pristupljeno 20 August 2012. 
  17. ^ "History". Istanbul Technical University. Pristupljeno 4 July 2012. 
  18. ^ "University Profile: Istanbul Technical University, Turkey". Board of European Students of Technology. Arhivirano s originala, 16 November 2011. Pristupljeno 30 March 2012. 
  19. ^ "State Universities". The Turkish Council of Higher Education. Arhivirano s originala, 30 November 2011. Pristupljeno 30 March 2012. 
  20. ^ "About Marmara". Marmara University. Arhivirano s originala, 30 June 2012. Pristupljeno 4 July 2012. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]