Josip Broz Tito

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Maršal
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
2. predsjednik Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije
Vrijeme na vlasti
14. januar 19534. maj 1980
Prethodnik Ivan Ribar
Nasljednik Lazar Koliševski
Generalni sekretar Pokreta nesvrstanih
Vrijeme na vlasti
1. septembar 19615. oktobar 1964.
Nasljednik Gamal Abdel Nasser
1. premijer Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije
Vrijeme na vlasti
29. novembar 194329. juni 1963
Nasljednik Petar Stambolić
7. Predsjednik Saveza Komunista Jugoslavije
Vrijeme na vlasti
Novembar 1936 – 4. maj 1980.
Prethodnik Milan Gorkić
Nasljednik Branko Mikulić
Rođenje 7. ili 25. maj 1892.
Kumrovec
Smrt 4. maj 1980. (87 god.)
Ljubljana
Puno ime Josip Broz
Nacionalnost Jugoslaven
Politička stranka Savez komunista Jugoslavije
Supruga Pelagija Broz (1919-1939)
Herta Haas (1940-1943)
Jovanka Broz (1952-1980)
Djeca Zlatica Broz, Hinko Broz, Žarko Leon Broz, Aleksandar Broz
Vjera Ateizam
Potpis Tito signature.svg
Titova statua u Sarajevu, oktobar 2005.

Josip Broz Tito (7. maj 1892. - 4. maj 1980.) .) je bio jugoslavenski revolucionar i državnik, koji je bio na različitim funkcijama od 1943. godine do svoje smrti. Za vrijeme Drugog svjetskog rata bio je vođa jugoslavenskih partizana. Dok je bio predsjednik Jugoslavije Tito je bio viđen od strane većine kao "benevolentni diktator"[potreban citat] zbog njegove ekonomske i diplomatske politike. Bio je popularna javna ličnost u zemlji i inostranstvu. Prikazan kao simbol ujedinjenja, njegova unutrašnja politika je održavala miran[potreban citat] suživot naroda u Jugoslaviji. Stekao je dodatnu međunarodnu pažnju kao glavni lider Pokreta nesvrstanih, zajedno sa Džavaharlalom Nehruom iz Indije, Gamalom Abdelom Naserom iz Egipta i Sukarnom iz Indonezije. Orson Welles ga je jednom nazvao "najvećim čovjekom na svijetu".[potreban citat]

Bio je generalni sekretar (kasnije predsjednik predsjedništva) Saveza komunista Jugoslavije (1939. - 1980.), a tokom Drugog svjetskog rata vodio je jugoslavenski pokret otpora partizane (1941. - 1945.). Nakon rata bio je premijer (1944. - 1953.) i predsjednik (kasnije doživotni predsjednik) Socijalističke federativne republike Jugoslavije (1953. - 1980). Od 1943. godine do svoje smrti imao je čin maršala Jugoslavije (vrhovni komandant Jugoslavenske narodne armije). Zbog svog velikog ugleda u inostranstvu za vrijeme Hladnog rata, Josip Broz je dobio 98 stranih odlikovanja,[potreban citat] uključujući Legiju časti i Orden kupke.

Josip Broz je rođen u Kumrovcu kao sin Hrvata i Slovenke. Istakavši se u vojnoj službi, postao je najmlađi stariji vodnik u Austro-ugarskoj vojsci tog vremena. Nakon što je teško ranjen i zarobljen od strane Rusije za vrijeme Prvog svjetskog rata, Josip je poslan u radni logor na planini Ural. Učestvovao je u Oktobarskoj revoluciji, a kasnije se pridružio jedinici Crvene garde u Omsku. Po povratku kući, Broz se u novoosnovanoj Kraljevini Jugoslaviji pridružio Komunističkoj partiji Jugoslavije.

Tito je bio glavni arhitekt druge Jugoslavije, socijalističke federacije koja je trajala od 1943. do 1991. godine. Uprkos tome što je bio jedan od osnivača Informbiroa, ubrzo je postao prvi član Informbiroa koji je prkosio sovjetskoj hegemoniji i jedini koji je uspio napustiti Informbiro i početi vlastiti socijalistički program. Tito je bio finansijer[potreban citat] nezavisnih puteva socijalizma (ponekad se naziva "nacionalni komunizam"). On je 1951. godine implementirao sistem samoupravljanja koji je razlikovao Jugoslaviju od drugih socijalističkih država. Zaokret prema modelu tržišnog socijalizma doveo je do ekonomske ekspanzije 1950ih i 1960ih i padom tokom 1970ih godina. Njegova unutrašnja politika uključuje suzbijanje nacionalnih osjećanja i promociju "bratstva i jedinstva" šest jugoslovenskih naroda. Nakon Titove smrti 1980. godine, pojavile su se tenzije između jugoslavenskih republika i raspad zemlje 1991. godine. Tada je došlo do niza ratova i nemira koji su trajali do kraja decenije. On je i dalje vrlo kontroverzna ličnost na Balkanu.

Djetinjstvo i obrazovanje

Rođen je kao jedno od sedmoro djece u braku Franje i Marije Broz. Otac mu je bio Hrvat a majka Slovenka. Osnovnu školu pohađao je u rodnom mjestu. Od 1907. u blizini Siska uči bravarski zanat koji 1910. uspješno završava. U potrazi za poslom radio je u Ljubljani, Zagrebu, Beču kao i Češkoj. 1911. pronalazi posao u Mannheimskoj (Njemačka) fabrici gasnih motora.[1]

Prvi svjetski rat

Glavni članak: Prvi svjetski rat

Od 1914. bori se na strani austrougarske vojske u Srbiji i na ruskom frontu u blizini Karpata. Bio je u sastavu artiljerijske baterije Honvédovog pješadijskog regimenta. Ruska carska vojska ga zarobljava 1915, nakon izbijanja ruske revolucije izlazi na slobodu. U Petrogradu pristupa Crvenoj gardi.[1]

Politička aktivnost

Od 1920. boravi u Zagrebu Kraljevini SHS i pristupa tada ilegalnoj Komunističkoj partiji Jugoslavije (KPJ). Radio je u luci i popravljao grijanja, pored toga provaljivao je u objekte da bi pribavio novac za KPJ. Mada nije sigurno, ali vjerovatno je u periodu 1923-25 pod kodnim imenom "Valter" obučavan u SSSR-u. Nakon otkrića veza s KPJ osuđen je na 5 godina zatvora. 1929-34 boravi u zatvorima Lepoglava, Maribor i Ogulin. 1934. izlazi na slobodu i pod kodnim imenom "Tito", čije porijeklo nije poznato, prelazi u ilegalu.[1][2]

Španski građanski rat

Kao potvrđeni staljinista obavljao je partijski rad 1936-38 u Španiji tokom građanskog rata. Nakon čistki u KPJ-u postaje glavni sekretar.[1]

Drugi svjetski rat

Glavni članak: Drugi svjetski rat

U aprilu 1941. Sile osovine (Bugarska, Njemačka, Italija i Mađarska) zauzimaju Kraljevinu Jugoslaviju. KPJ diže oružanu pobunu i prelazi u partizanski rat protiv agresora. Četnici (tzv. Ravnogorski pokret Draže Mihajlovića) odane kralju i ustaše pod vodstvom Ante Pavelića se bore također protiv partizana. 1942. Tito organizuje AVNOJ koji uvezuje sve grupe otpora. AVNOJ se je, budući da je kralj Petar II bio u londonskom egzilu, sam proglasio predstavnikom Jugoslavije. Pod vodstvom Tita Jugoslaviju su partizani uspješno odbranili, uz oružje koje je dostavila Velika Britanija. Vojna pomoć Crvene armije je gotovo bila beznačajna.[1]

Poslijeratni period

29. marta 1945 proglašava se Federativna Republika Jugoslavija. Zbog zategnutih odnosa sa zapadnim saveznicima Tito traži podršku SSSR-a. Formira se Informbiro koji koordiniše rad socijalističkih država. Od 1948. odnosi sa SSSR-om su znatno pogoršani, Jugoslavija se isključuje iz Informbiroa. Zbog velike nezaposlenosti 1950. se uvodi radničko samoupravljanje kao srednji put između kapitalizma i socijalizma. Tito i Džavaharlal Nehru deklarišu 1954. Pokret nesvrstanih. Prva konferencija nesvrstanih održana je 1961. u Beogradu. Upad trupa Varšavskog pakta 1968. u Čehoslovačku Tito strogo osuđuje i kao reakciju se uvodi novi koncept odbrane Jugoslavije pod nazivom Opštenarodna odbrana i Društvena samozaštita (ONO i DSZ).[2] 1969. osniva se Teritorijalna odbrana (TO).[3] Od 1963. je Tito potvrđen kao doživotni predsjednik SFRJ i njegova uloga navedena je u Ustavu iz 1974.[2]Tito je tokom svog cijelog života održavao ravnotežu SFRJ. To je postigao putem dodjela političkih pozicija koje su spriječavale majorizaciju od strane srpskih predstavnika.[1]

Smrt

Nakon teškog operativnog zahvata i amputacije noge ostaje pod stalnim liječničkim nadzorom. Preminuo je u Kliničkom centru u Ljubljani, 4. maja 1980. godine.[2] Njegova sahrana je okupila mnoštvo političkih ličnosti, šefova država i vlada iz svih država svijeta. U to vrijeme pojavljuju se prve sumnje da li će njegovi nasljednici uspjeti da očuvaju Jugoslaviju u kojoj je on uspješno suzbijao nacionalizam i održavao jedinstvo. Nažalost, te sumnje se ostvaruju desetak godina nakon njegove smrti kada etničke podjele i konflikti dovode do krvavog raspada Jugoslavije.

Sahranjen je u Beogradu u mauzoleju nazvanom Kuća cvijeća. Njegova sahrana je bila jedna od najvećih u historiji čovječanstva. Lista priznatih državnika i ličnosti koji su se okupili da odaju posljednju počast Titu je bila impozantna: 4 kralja, 31 državni predsjednik, 22 premijera, 47 ministara vanjskih poslova,[4] uz to poznate ličnosti kao Indira Gandhi, Margaret Thatcher, Willy Brandt i mnogi drugi. Tito je bio jedina poznata osoba koja je pored pape Ivana Pavla II imala pogreb sa preko 100 svjetskih državnika, što predsjednika, premijera, monarha i ambasadora.

Privatni život

Tokom boravka u SSSR-u oženio je 1920. Pelageju "Polku" Belousovu.[2] Osim toga bio je u braku sa Hertom Haas, Davorjankom Paunović i Jovankom Broz.[5] Imao je 6 djece.[1]

Zanimljivosti

Tito je imao oko 15 automobila, koji su bili djelimično poklonjeni.[6]

Adaptacija

Filmovi

Muzika

Također pogledajte

Reference

  1. ^ a b c d e f g Biografie Josip Broz Tito Lebenslaufwas-war-wann.de. pristupljeno 2. 3.2015 (de)
  2. ^ a b c d e Biografija sadhm.de, pristupljeno 5. 3.2015 (de)
  3. ^ Richard Clinton Herrick,THE YUGOSLAVIAN PEOPLES ARMY: ITS MILITARY AND POLITICAL MISSION 1980. Post Naval Graduate School, Monteley, California, USA prsitupljeno 5. 3.2015 (en)
  4. ^ D.Vukotić,"Tito predvideo raspad Jugoslavije" sa politika.rs;objavljeno 25.2.2015, pristupljeno 14.3.2015 (sr)
  5. ^ Jovanka Broz otkrila: Tito i Draža Mihajlović dva su puta pregovarali. Ja sam to dogovorila!jutarnji.hr,objavljeno 5.9.2011, pristupljeno 14.3.2015 (hr)
  6. ^ Sporenja kome pripadaju Titovi automobilsa Aljazeera Balkans; objavljeno 31.10.2013, pristupljeno 14.3.2015
  7. ^ PRVI ZABRANJENI FILM JUGE Evo kako su Rusi prikazali Tita i Dražu Mihailovića i zašto ga je maršal ukinuo?! izavaz.ba objavljeno 15.3.2015, pristupljeno 16.3.2015
  8. ^ Druže Tito Mi Ti Se Kunemodiscogs.com

Vanjski linkovi