Krvni test
Krvni test ili testiranje krvi jest analiza u medicinskoj laboratoriji koja se izvodi na uzorku krvi koji se obično uzima iz vene u ruci, pomoću hipodermijske igle ili ubodom u prst. Višestruki testovi za specifične komponente krvi, kao što su test glukoze ili holesterola, često se grupiraju u jedan test panel koji se naziva krvni panel ili analiza krvi. Krvni testovi koriste se često u zdravstvenoj zaštiti. kako bi se utvrdila fiziološka i biohemijska stanja, kao što su bolest, sadržaj minerala, efikasnost farmaceutskih lijekova i funkcija organa. Tipični krvni paneli uključuju osnovni metabolički panel ili kompletnu krvnu sliku. Krvni testovi se također koriste u testovima na droge kako bi se otkrila zloupotreba droga.
Ekstrakcija
[uredi | uredi izvor]
Venepunkcija je korisna jer je minimalno invazivan način dobijanja ćelija i vančelijskke tečnosti (plazme) iz tijela za analizu. Krv teče kroz tijelo, djelujući kao medij koji obezbjeđuje kisik i hranjive tvari tkivima i prenosi otpadne proizvode nazad u ekskretorne sisteme radi odlaganja. Posljedično, stanje krvotoka utiče ili je pod uticajem mnogih medicinskih stanja. Iz tih razloga, krvne pretrage su najčešće izvođeni medicinski testovi.[1]
Ako je potrebno samo nekoliko kapi krvi, umjesto venepunkcije se uzima ubod prsta.[2]
Za vađenje krvi mogu se koristiti i trajne arterijske, centralne venske i periferne venske linije.[3]
Flebotomisti, laboranti i medicinske sestre su oni koji su zaduženi za vađenje krvi od pacijenta. To se može obaviti u klinici, ordinaciji ili putem mobilnih (kućnih) flebotomista. Međutim, u posebnim okolnostima i/ili hitnim situacijama, bolničari i ljekari vade krv. Također, respiratorni terapeuti obučeni su za vađenje arterijske krvi radi ispitivanja gasova u arterijskoj krvi.[4][5]
Tipovi testova
[uredi | uredi izvor]
Biohemijska analiza
[uredi | uredi izvor]Osnovni metabolički panel mjeri natrij, kalij, klorid, bikarbonat, ureu u krvi (BUN), magnezij, kreatinin, glukoza i ponekad kalcij. Testovi koji se fokusiraju na nivo holesterola mogu odrediti nivoe LDL i HDL holesterola, kao i nivoe triglicerida..[6]
Neki testovi, poput onih koji mjere glukozu ili lipidni profil, zahtijevaju post (ili nekonzumiranje hrane) osam do dvanaest sati prije vađenja uzorka krvi.[7]
Za većinu testova, krv se obično uzima iz pacijentove vene. Drugi specijalizovani testovi, kao što je test arterijski plinovi u krvi, zahtijevaju krv uzetu iz arterije. Analiza gasova u krvi arterijske krvi prvenstveno se koristi za praćenje nivoa ugljik-dioksida i kisika povezanih sa plućnom funkcijom, ali se također koristi za mjerenje nivoa pH i bikarbonata u krvi za određena metabolička stanja.[8]
Dok se redovni test glukoze radi u određenom trenutku,a test tolerancije glukoze uključuje ponovljeno testiranje kako bi se utvrdila brzina kojom tijelo obrađuje glukozu.[9]
Krvne pretrage se također koriste za identifikaciju autoimunskih bolesti i alergija na hranu uzrokovanih imunoglobulinom E (vidi također Radioalergosorbentni test).[10](p1118)
Normalni rasponi
[uredi | uredi izvor]Rezultate krvnih pretraga uvijek treba tumačiti koristeći raspone koje je dala laboratorija koja je izvršila test. Primjeri raspona prikazani su u nastavku..
| Test[11][12] | Nizak | Visok | Jedinica | Komentari |
|---|---|---|---|---|
| Natrij (Na) | 134 | 145 | mmol/L | |
| Kalij (K) | 3,5 | 5,0 | mmol/L | |
| Urea | 2,5 | 6,4 | mmol/L | Dušik ureje u krvi (BUN) |
| Urea | 15 | 40 | mg/dL | |
| Kreatinin – muškarci | 62 | 115 | μmol/L | |
| Kreatinin – žene | 53 | 97 | μmol/L | |
| Kreatinin – muškarci | 0,7 | 1,3 | mg/dL | |
| Kreatinin – žene | 0,6 | 1,2 | mg/dL | |
| Glukoza (natašte) | 3,9 | 5,8 | mmol/L | Vidi također glikirani hemoglobin |
| Glukoza (natašte) | 70 | 120 | mg/dL | |
Uobičajene skraćenice
[uredi | uredi izvor]Nakon završetka analize krvi, pacijenti mogu dobiti izvještaj sa skraćenicama za krvne pretrage. Primjeri uobičajenih skraćenica za krvne pretrage prikazani su u nastavku.
| Skraćwnica[13][14] | Označava | Opis |
|---|---|---|
| HDL | Lipoprotein visoke gustoće | Nivo "dobrog holesterola" u krvi (odnos HDL:LDL je obično značajniji od stvarnih vrijednosti) |
| LDL | Lipoprotein niske gustoće | Nivo "lošeg holesterola" u krvi (odnos HDL:LDL je obično značajniji od stvarnih vrijednosti) |
| PV | Viskoznost plazme | Viskozimetrija plazme (PV) je mjerenje viskoznosti krvne plazme. Rezultat je broj dat u miliPascal sekundama (m.Pas.s) – poznat kao PV ili viskoznost plazme. |
| CRP | C-reaktivni protein | Nivo upale u tijelu. Ako se imunološki sistem bori protiv infekcije ili bolesti, CRP će biti viši. |
| KKS
(UK: FKS) |
Kompletna krvna slika
(UK: Kompletna krvna slika) |
Analiza 15 različitih očitanja krvnih testova kako bi se pružile informacije o općem zdravlju. |
| TSH | Tireoid-stumulirajući hormon | Štitnjača reguliše funkciju metabolizma. Niski nivoi mogu dovesti do gubitka težine, dok visoki nivoi dovode do debljanja. |
| PTH | Paratireoidni hormon | Reguliše serumski kalcij |
| ESR | Brzina sedimentacije eritrocita | Pokazuje vrijeme potrebno crvenim krvnim zrncima da se kreću niz cijev. Ovo pokazuje znakove upale u tijelu. |
| INR | Internacionalni normalizovani omjer | Ovo je test zgrušavanja krvi. |
| LFT | Test funkcije jetre | Ovaj test otkriva nivoe otpadnih produkata, enzima i proteina koje jetra obrađuje. |
| U+E | Urea i elektroliti | Ovaj test se izvodi za mjerenje funkcije bubrega. |
| CMP | Sveobuhvatni metabolički panel | Ova analiza pruža cjelokupnu sliku metabolizmai hemijske ravnoteže tijela. |
| WBC | Broj bijelih krvniha zrnca | Nivo bijelih krvnih zrnaca. |
| RBC | Broj cervenih krvnih zrnaca | Nivo crvenih krvnih zrnaca. |
| HBC | Hemoglobin | Nivo molekula hemoglobina. |
| HCT | Hematokrit | Slično RBC, ali u procentima. |
| PLT | Trombociti | Nivoi trombocita u krvi. |
Molekulski profili
[uredi | uredi izvor]- Elektroforeza proteina (opšta tehnika - nije specifičan test)
- Western blot (opšta tehnika - nije specifičan test)
- Testovi funkcije jetre
- Lančana polimerazna reakcija (DNK). Profiliranje DNK je danas moguće čak i s vrlo malim količinama krvi: ovo se često koristi u forenzičkoj nauci, ali je sada i dio dijagnostičkog procesa mnogih poremećaja.
- Northern blot (RNK)
- Spolno prenosive bolesti
Evaluacija ćelija
[uredi | uredi izvor]- Kompletna krvna slika
- Hematkrit
- Srednji volumen krvnih zrnaca
- Srednja koncentracija hemoglobina u krvnim zrncima (skraćeno=MCHC)
- Brzina sedimentacije eritrocit (skraćeno=ESR)
- Unakrsno podudaranje. Određivanje krvne grupe za transfuzijau ili transplantacije
- Krvne kulture se obično uzimaju ako se sumnja na infekciju. Pozitivne kulture i rezultirajući rezultati osjetljivosti često su korisni u vođenju medicinskog tretmana.
Buduće alternative
[uredi | uredi izvor]Testovi pljuvačke
[uredi | uredi izvor]U 2008., naučnici su objavili da bi isplativije testiranje pljuvačke na kraju moglo zamijeniti neke krvne pretrage, jer slina sadrži 20% proteina koji se nalaze u krvi.[15] Testiranje salive možda nije prikladno ili dostupno za sve markere. Naprimjer, nivoi lipida se ne mogu mjeriti testiranjem pljuvačke.
Mikroemulzija
[uredi | uredi izvor]U februaru 2011. godine, kanadski istraživači sa Schulich School of Engineering Univerziteta u Calgaryju najavili su mikročip za analizu krvi. Nazvan mikroemulzija, kapljica krvi uhvaćena unutar sloja druge supstance. Može kontrolirati tačnu veličinu i razmak kapljica. Novi test mogao bi poboljšati efikasnost, tačnost i brzinu laboratorijskih testova, a istovremeno ih učiniti jeftinim.[16]
SIMBAS
[uredi | uredi izvor]U martu 2011., tim istraživača sa Univerziteta Kalifornije, Berkeley, Univerziteta grada Dublina(DCU) i Univerziteta Valparaíso razvio je laboratorij na čipu koji može dijagnosticirati bolesti u roku od 10 minuta bez upotrebe vanjskih cijevi i dodatnih komponenti. Nazvan je Samonapajani integrirani mikrofluidni sistem za analizu krvi (SIMBAS). Koristi sitne kanale za odvajanje krvnih zrnaca od plazme (99 % krvnih zrnaca je uhvaćeno tokom eksperimenata). Istraživači su koristili plastične komponente kako bi smanjili troškove proizvodnje.[17][18]
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]- Barbro Hjalmarsson
- Biomarker , protein ili druga biomolekula koja se mjeri u analizi krvi
- Krvni film, način pregleda krvnih ćelija pod mikroskopom
- Test plinova u krvi
- Nivo olova u krvi
- Hematologija
- Luminol, vizualni test za krv preostalu na mjestima zločina.
- Referentni rasponi za analize krvi
- [[Schummov test}}
- Popis medicinskih testova
Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Venepunkcija - vađenje krvi pomoću igle i šprica". Arhivirano s originala, 21. 6. 2012. Pristupljeno 21. 6. 2012.
- ↑ MacLennan CA, van Oosterhout JJ, White SA, Drayson MT, Zijlstra EE, Molyneux ME (juli 2007). "Finger-prick blood samples can be used interchangeably with venous samples for CD4 cell counting indicating their potential for use in CD4 rapid tests". AIDS. 21 (12): 1643–5. doi:10.1097/QAD.0b013e32823bcb03. PMC 2408852. PMID 17630562.
- ↑ Lesser, Finnian D; Lanham, David A; Davis, Daniel (6. 5. 2020). "Blood sampled from existing peripheral IV cannulae yields results equivalent to venepuncture: a systematic review". JRSM Open. 11 (5): 205427041989481. doi:10.1177/2054270419894817. PMC 7236571. PMID 32523703.
- ↑ Aaron SD, Vandemheen KL, Naftel SA, Lewis MJ, Rodger MA (2003). "Topical tetracaine prior to arterial puncture: a randomized, placebo-controlled clinical trial". Respir. Med. 97 (11): 1195–1199. doi:10.1016/S0954-6111(03)00226-9. PMID 14635973.
- ↑ "Michigan careers". Michigan.gov. 5. 1. 2010. Arhivirano s originala, 29. 6. 2011. Pristupljeno 9. 8. 2011.
- ↑ Belargo, Kevin. "Cholesterol Levels". Manic EP. Arhivirano s originala, 18. 1. 2012. Pristupljeno 17. 1. 2012.
- ↑ "Fasting blood samples". NHS UK. Arhivirano s originala, 21. 6. 2012. Pristupljeno 21. 6. 2012.
- ↑ "Blood gases". NHS UK. Arhivirano s originala, 6. 5. 2012. Pristupljeno 21. 6. 2012.
- ↑ "Glucose tolerance test". Medline. Arhivirano s originala, 9. 6. 2012. Pristupljeno 21. 6. 2012.
- ↑ Handbook of nutrition and food. Carolyn D. Berdanier, Johanna T. Dwyer, Elaine B. Feldman (2 izd.). Boca Raton: Taylor & Francis. 2008. ISBN 978-0-8493-9218-4. OCLC 77830546.CS1 održavanje: others (link)
- ↑ C. A. Burtis and E. R. Ashwood, Tietz Textbook of Clinical Chemistry (1994) 2nd edition, ISBN 0-7216-4472-4
- ↑ "Blood tests normal ranges". Monthly Prescribing Reference. Arhivirano s originala, 21. 6. 2018. Pristupljeno 21. 6. 2012.
- ↑ "Appendix B: Some Common Abbreviations". MedlinePlus. U.S. National Library of Medicine. Arhivirano s originala, 25. 4. 2016. Pristupljeno 16. 4. 2016.
- ↑ "Understanding Blood Tests Online". Lab Tests Portal. Arhivirano s originala, 9. 4. 2016. Pristupljeno 16. 4. 2016.
- ↑ Denny P, Hagen FK, Hardt M, et al. (maj 2008). "The proteomes of human parotid and submandibular/sublingual gland salivas collected as the ductal secretions". J. Proteome Res. 7 (5): 1994–2006. doi:10.1021/pr700764j. PMC 2839126. PMID 18361515.
- ↑ "Microchip offers faster and cheaper way to test blood". CTV News. Bell Media. 2. 2. 2011. Arhivirano s originala, 3. 10. 2016. Pristupljeno 2. 10. 2016.
- ↑ Taylor, Kate (18. 3. 2011). "Blood analysis chip detects diseases in minutes". Arhivirano s originala, 25. 3. 2011. Pristupljeno 26. 3. 2011.
- ↑ Dailey, Jessica (22. 3. 2011). "New SIMBAS Blood Analysis Biochip Can Diagnose Diseases In Minutes". Inhabitat.com. Arhivirano s originala, 26. 3. 2011. Pristupljeno 26. 3. 2011.
Vanjki linkovi
[uredi | uredi izvor]Šablon:Kliničko-biohemijske analize krvi Šablon:Mijeloidne analize krvi Šablon:Infektivne i upalne analize krvi