Latvijci
latvijski: latvieši | |
|---|---|
 | |
| Ukupno stanovništva | |
| oko 1,9 miliona[1] | |
| Regije sa značajnim stanovništvom | |
| Latvija | 1.172.338 (2024) |
| Ujedinjeno Kraljevstvo | 85.862 (2021) |
| Irska | 20.593 (2022) |
| Sjedinjene Američke Države | 14.511 (2019) |
| Brazil | 20.000 |
| Rusija | 14.222 (2021) |
| Njemačka | 13.745 (2023) |
| Kanada | 7.640 (2021) |
| Australija | 5.403 (2021) |
| Litvanija | 4.418 (2021) |
| Estonija | 4.216 (2021) |
| Švedska | 3.904 (2023) |
| Norveška | 3.533 (2024) |
| Španija | 3.106 (2024) |
| Bjelorusija | 2.648 (2019) |
| Ukrajina | 2.090 (2001) |
| Novi Zeland | 1.863 (2018) |
| Nizozemska | 1.576 (2023) |
| Finska | 1.306 (2023) |
| Kazahstan | 1.123 (2009) |
| Jezici | |
| latvijski latvijski znakovni jezik | |
| Religija | |
| pretežno luterani također katolici i pravoslavci[2] | |
| Vezane etničke grupe | |
| drugi Balti posebno Kuršenieki | |
Latvijci (latvijski: latvieši) jesu indoevropski narod baltičke jezičke i kulturne tradicije te većinski narod Latvije. Govore latvijski jezik, jedan od dvaju živih baltičkih jezika.[3] Prema službenim podacima Latvije, Latvijci su početkom 2025. činili 63,7% stanovništva zemlje; iz službeno objavljenog ukupnog broja stanovnika proizlazi da ih je bilo oko 1,183 miliona.[1]
Kratka historija
[uredi | uredi izvor]Latvijci pripadaju staroj skupini Balta, a njihova rana historija povezana je s plemenima koja su naseljavala istočni Baltik i učestvovala u trgovačkim vezama sjeverne Evrope, uključujući i poznatu trgovinu ćilibarom.[4] U doba krstaških pohoda i njemačke ekspanzije na Baltik prostor današnje Latvije postupno je uključen u Livoniju, što je ostavilo snažan trag u društvenom poretku, gradskoj kulturi i vjeri.[4]
Tokom 19. stoljeća razvija se latvijski nacionalni preporod, s jačanjem školstva, književnosti, štampe i ideje o posebnom latvijskom identitetu.[4] Latvija je 18. novembra 1918. proglasila nezavisnost, ali ju je 1940. okupirao i anektirao SSSR. Nakon toga uslijedile su sovjetska i nacistička okupacija, deportacije i velike demografske promjene.[2]
Obnova nezavisnosti započela je krajem 1980-ih djelovanjem Narodnog fronta Latvije. Latvijski parlament 4. maja 1990. usvojio je deklaraciju o obnovi nezavisnosti, a potpunu nezavisnost proglasio je 21. augusta 1991; SSSR ju je priznao 6. septembra iste godine.[2][5]
Genetika
[uredi | uredi izvor]Savremena istraživanja genoma stanovništva Latvije opisuju latvijsku populaciju kao dio šireg genetičkog prostora sjeveroistočne Evrope, oblikovanog nizom velikih migracijskih procesa od prahistorije do kasnijih razdoblja..[6]
Komparativne analize Latvijaca i Litvanaca pokazuju da obje populacije tvore blizak baltički genetički sklop, s izraženim naslijeđem evropskih lovaca-sakupljača, neolitskih populacija i kasnijih stepskih komponenti. U takvim istraživanjima Latvijci i Litvanci pokazuju i vrlo skoru međusobnu divergenciju u odnosu na druge upoređene populacije.[7]
Kultura i običaji
[uredi | uredi izvor]Latvijska kultura snažno je obilježena narodnom pjesmom, horskim pjevanjem, plesom i regionalnim nošnjama. Jedna od najprepoznatljivijih kulturnih institucija među Latvijcima jest nacionalna tradicija festivala pjesme i plesa, koja se smatra jednim od središnjih izraza latvijskog identiteta, a zajedno s odgovarajućim estonskim i litvanskim tradicijama upisana je na UNESCO-vu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.[8][9]
Najvažniji godišnji praznik među Latvijcima jeste Jāņi odnosno Līgo, proslava ljetnog suncostaja koja se održava u noći s 23. na 24. juni. S praznikom su povezani krijesovi, pjevanje narodnih pjesama s refrenom „Līgo”, vijenci od hrastova lišća i poljskog cvijeća, boravak u prirodi te tradicionalna hrana i piće.[10][11]
Latvijska narodna kultura njeguje i snažnu regionalnu raznolikost, pa se u odijevanju, ornamentici, muzici i običajima razlikuju tradicije Kurzeme, Vidzeme, Latgale i drugih historijskih krajeva. Uz luteranstvo, katolicizam i pravoslavlje, među Latvijcima je i znatan udio sekularnog stanovništva, ali su folklorni i sezonski običaji ostali važan dio kulturnog identiteta.[2][11]
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 "Latvia has a population of almost 1.86 million". Official Statistics Portal of Latvia. Central Statistical Bureau of Latvia. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 3 4 "Latvia". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Latvian". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 3 "Latvia: History". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Latvia: The Soviet occupation and incorporation". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ Reščenko, Raivis; Krūmiņa, Anda; Klovins, Jānis (2023). "Whole-Genome Sequencing of 502 Individuals from Latvia: The First Step towards a Population-Specific Reference of Genetic Variation". International Journal of Molecular Sciences. 24 (20). doi:10.3390/ijms242015345.
- ↑ Daniūtė, Gabrielė; Urnikytė, Asta; Kučinskas, Vaidutis (2024). "Populations of Latvia and Lithuania in the context of some Indo-European and non-Indo-European speaking populations of Europe and India: insights from genetic structure analysis". Frontiers in Genetics. 15. doi:10.3389/fgene.2024.1493270.
- ↑ "Latvia - Intangible Cultural Heritage". UNESCO. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "History — The Song and Dance Celebration". The Song and Dance Celebration. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Summer solstice celebrations". Latvia Travel. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 "Latvia: Political process". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
