Lockheed SR-71

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Lockheed SR-71
Lockheed SR-71 Blackbird.jpg
SR-71 u letu iznad planinskog masiva Sierra Nevada (California/USA), vidljiva je druga malo uzvišena kabina za instruktora ovog školskog tipa
Model SR-71 Blackbird
Proizvođač Lockheed
Prvi let 22. decembar 1964.[1]
Glavni korisnik SAD
Broj napravljenih 50
Varijante A-12, A-12B, M-21/D-21, YF-12A, F-12B, YF-12C, SR-71A-C

Lockheed SR-71 Blackbird je jedan od izviđačkih aviona genijalca Clarencea "Kelly"-a Johnsona. Njegovi projekti A-12 i YF-12 su direktni prethodnici ove crne ptice. Napravljen za potrebe SAC (Strategic Air Command) USAF-a (Američkih zračnih snaga), dvosjedna SR-71 je u najvećoj mjeri pravljena od titanija da bi se pri maksimalnoj brzini i pri tome nastajućim temperaturama, doslovno, onemogućilo raspadanje aviona. Pri brzini od Mach 3, temperature na vanjskim dijelovima krila dostižu 3000 °C. Pošto aeorodinamički otpor sa brzinom raste, konstruktori ovog aviona su se odlučili za trup, koji je pljosnat i tako daje malo površine za otpor. Prvi prototip SR-71 je počeo sa svojom upotrebom u januaru 1966, u 4200 Strategic Reconnaissance Wing u Beale (California). Uzima se, jer nema tačnih izvora, da je od ovog tipa napravljeno između 32 i 50 aviona. Poznato je da su dva aviona ovog tipa preuređena u SR-71B (za potrebe školovanja na ovom tipu) i jedan u SR-71C. 1988 je korišteno još 6 aviona ovog tipa a 1989 su izbačeni iz upotrebe. Nasljednik ovog tipa pod nazivom Aurora se nalazi kao projekt na papiru.

Razvoj[uredi | uredi izvor]

Radovi su počeli 1959. u odjeljenju Lockheeda "Skunk Works" kod Burbanka. Prvi uspješan let obavljen je 22. decembra 1964. Tokom testova dostignuta je brzina od 3219 km/h uz operativnu visinu od 21.500 m. 4200-ta eskadrila u Bealu (Kalifornija) dobila je kao prva primjerak aviona za obuku.[2] Prva upotreba počela je aprila 1986 tokom rata u Vijetnamu, koja su obavljana tri puta sedmično. Nadgledani su položaji sovjetske vojske na Arktiku i Sredozemnom moru. 15 i 16 aprila 1986. SR-71 nadletao je Libiju nakon napada sa F-111.[3]

Dizajn[uredi | uredi izvor]

U programu "Archangel" kod Skunk Worksa (odjeljenje Lockeeda za tajne projekte) počeo je razvoj 1957. CIA će 11. februara 1960. naručiti nekoliko primjeraka s budžetom od 96 miliona američkih dolara.SR-71 ima 90% manji radarski odraz, isti crni materijal koristi se kod nevidljivih aviona B-2 i F-117.[4]

Gubici[uredi | uredi izvor]

Jedan SR-71 se raspao prilikom probnog leta 25. januara 1966. Letjelica je usljed jakog ubrzanja kod brzine od 3,18 maha počela nekontrolisano rotirati. Pilot Bill Weaver spasio se je, pomoću katapulta, dok je njegov kolega tehničar Jim Zwajer nastradao.[4] [5]

Galerija[uredi | uredi izvor]

Poznati piloti[4][uredi | uredi izvor]

  • Patrick J. Halloran
  • Jim Shelton
  • Mori Rosenberg
  • Bill Weaver (katapultom se spasio 25. januara 1966.)
  • Jim Zwayer (nastradao 25. januara 1966. tokom probnog leta)

Tehnički podaci (SR-71A)[uredi | uredi izvor]

Podaci Jedinice
Godina produkcije 1960-1978
Firma Lockheed
Raspon krila 16,94 m[6]
Dužina 32,74 m[7]
Visina 5,64 m[8]
površina krila 167,22 m2
Težina (prazan) 27.216 kg
Mogući tovar
Težina (maksimalna pri startu) 78.017 kg[9]
Putnici -
Posada 2[10]
Brzina 3220 km/h[11]
Visina leta 24.385 m[12]
Dužina leta 4.800km[13]
Pogon 2x Pratt & Whitney JT11D-20B[14]
Snaga 2x 14.750 kg potiska[15]

Zanimljivosti[uredi | uredi izvor]

  • Originalni naziv glasio RS-71 je, predsjednik Lyndon B. Johnson je u jednom saopštenju zamjenio "RS" sa "SR" i od tada zvanično se koristi ovaj naziv.[16]
  • Iako je SR71 predviđen za izviđanje Socijalističkog saveza sovjetskih republika (SSSR) nikada nije, prema navodima dokumentarnog filma "SR-71 Blackbird - Der schnellste Jet der Welt", zvanično nadletao taj zračni prostor.[4]
  • Budući da je proizvodnja aviona zahtijevala metal titanij, isti je upravo nabavljen krijumčarenjem iz SSSR-a.[4]
  • U filmu X-Men SR-71 je služio kao uzor aviona X-Jet.[17]

Adaptacija[uredi | uredi izvor]

Film[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ (Jackson str. 314)
  2. ^ (Jackson str. 314)
  3. ^ (Jackson str. 315)
  4. ^ a b c d e "SR-71 Blackbird - Der schnellste Jet der Welt" (jezik: njemački). Arrow Media and Smithsonian Networks LLC. N-24. 2015. Pristupljeno 2. 10. 2018. 
  5. ^ "Pilot erzählt: So überlebte ich einen Blackbird-Absturz aus 24.000 Metern Höhe". Focus Online (jezik: njemački). 18. 3. 2015. Pristupljeno 2. 10. 2018. Sein Kompagnon, der Techniker Jim Zwayer, überlebte den Unfall nicht 
  6. ^ (Jackson str. 315)
  7. ^ (Jackson str. 315)
  8. ^ (Jackson str. 315)
  9. ^ (Jackson str. 315)
  10. ^ (Jackson str. 315)
  11. ^ (Jackson str. 315)
  12. ^ (Jackson str. 315)
  13. ^ (Jackson str. 315)
  14. ^ (Jackson str. 315)
  15. ^ (Jackson str. 315)
  16. ^ (Jackson str. 314)
  17. ^ "How the X-Men’s X-Jet Blackbird Compares to the Original SR-71" (jezik: engleski). Lockheed Martin. Pristupljeno 2. 10. 2018. Featured prominently in both comic books and on the big screen, the X-Men’s official mode of transportation is heavily inspired by our SR-71 Blackbird 
  18. ^ "Black Thunder". IMDb (jezik: engleski). Pristupljeno 2. 10. 2018. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]