Makroevolucija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

Makroevolucija je evolucija na razini odvojenih genskih fondova. Makroevolucijske studije se fokusiraju na promjene koja se javljaju na ili iznad nivoa vrste, za razliku od mikroevolucije,[1] koja se odnosi na manje evolucijske promjene, koje se ispoljavaju u promjenama relativne frekvencije gena, odnosno genetičke strukture populacije u ukviru iste vrste organizama. Makroevolucija i mikroevolucija suštinski opisuju iste procese na različitim razinama.[2][3][4][5]

Proces specijacije može se odvijati različitom brzinom, u zavisnosti od snage djelovanja [[faktori evolucije|evolucijskih činilaca]. Paleontologija, evolucijska razvojna biologija, komparativna genomika i genomska filostratigrafija doprinose većini objašnjenja obrazaca i procesa koji mogu usmjeravati makroevoluciju. Primjer makroevolucije je pojava perja tokom evolucije ptica iz teropodnih dinosaurusa.

Evolucijski tok porodice Equidae (široke porodice, uključujući sve konje i srodne životinje) se često gleda kao tipičan primjer makroevolucije. Najraniji poznati rod, Hyracotherium (reklasificirani kao Palaeotherium), bio je biljojedna životinja nalik na psa, koja je živila u ranom Kenozoiku. Kako je svoje stanište, nakon prorjeđivanja šuma, nalazio u otvorenu sušnim travnjacima, selekcijski pritisak je djelovao u pravcu da životinja postane brzi trkač. Tako je istezanje nogu i glave, kao i smanjenje broja prstiju postupno proizvelo jedini postojeći takson konja, Equus.

Makroevolucija i „moderna sinteza“[uredi | uredi izvor]

U „modernoj naučnoj sintezi“, novoj školi mišljenja na kraju 1930-ih godina, makroevolucijom su se smatrali nagomilani efekti mikroevolucije. Dakle, jedine suštinske razlika između mikro- i makroevolucije su trajanje i razina. Kao što je primijećeno,
"transspecijska evolucija nije ništa drugo nego ekstrapolacija i uvećanje događaja koji se odvijaju unutar populacija i vrsta ... pa je pogrešno praviti razliku između uzroka mikro i makroevolucije".
[6][7] Međutim, vrijeme nije potrebno razlikovni faktor, jer se makroevolucija može dogoditi i bez postepenog nakupljanja malih promjene. Uvišestručavanje cijelog genoma može dovesti do pojave da se specijacija javlja u toku jedne generacije, što je relativno čest fenomen ko biljaka.

Promjene u genima koji regulišu razvoj također su predloženi kao važni u mogućoj specijaciji putem velikih i relativno naglih promjena u morfologiji životinja.

Tipovi makroevolucije[uredi | uredi izvor]

Postoji mnogo načina proučavanja makroevolucije, na primjer, posmatranjem promjena u genetici, morfologiji, taksonomiji, ekologiji i ponašanju organizama. Postoje dokazi da su svi ovi elementi u međusobnoj vezi sa makroevolucijom, tako da kada gledate evoluciju iz jedne od ovih perspektiva, mora se uzeti u obzir u kontekstu drugih.

  • Molekulska evolucija se javlja putem malih promjene na molekulskoj ili ćelijskoj razini. Tokom dugog vremenskog perioda, to može izazvati velike efekte u genomu organizama.
  • Taksonomska evolucija se odvija na osnovu malih promjena između populacije i njene vrste. U dugom razdoblju, to može izazvati velike efekte na taksonomiju organizama sa pojavom sasvim novih grana iznad razine vrste.
  • Morfološkia evolucija se javlja putem malih promjena u morfologiji organizama. Tokom dugog vremenskog perioda, to može izazvati velike efekte na morfologiju velikih filognetskih ogranaka. To se može jasno vidjeti u Cetacea (kitovi), koji su početkom evolucije, i dalje su bile prisutne zadnje noge. Međutim, milionima godina one su nazadovale i postale interne.
  • Ekološka evolucija se javlja uz male promjene ekoloških uloga organizama, koje zauzimaju u ekosistemu. U toku dugog vremenskog perioda, to može izazvati velike efekte na ekološki pejzaž. Na primjer, zauzimanje određene ekološke niše.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Dobzhansky T. (1937): Genetics and the origin of species. Columbia University Press, New York.
  2. ^ Mayr E. (1970): Populatiomns, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachussets and London, England, ISBN 0-674-69013-3.
  3. ^ Mayr E. (2000): The growth of biological thought – Diversity, evolution, and inheritance, 11th printing, first: Copyright © 1982. The Belknap Press of Harvard University Press Cambridge (Mass.), London (England) , ISBN 0-674-36445-7 ; ISBN 0-674-36446-5.
  4. ^ Dobzhansky T. (1970): Genetics of the evolutionary process. Columbia, New York, ISBN 0-231-02837-7.
  5. ^ Hadžiselimović R. (1986): Uvod u teoriju antropogeneze. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-9344-2-6.
  6. ^ Mayr E. (1970): Populatiomns, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachussets and London, England, ISBN 0-674-69013-3.
  7. ^ Mayr E. (2000): The growth of biological thought – Diversity, evolution, and inheritance, 11th printing, first: Copyright © 1982. The Belknap Press of Harvard University Press Cambridge (Mass.), London (England) , ISBN 0-674-36445-7 ; ISBN 0-674-36446-5.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]