Idi na sadržaj

Matriksna metalolproteinaza

Nepregledano
S Wikipedije, slobodne enciklopedije

Šablon:Proten Matriksne metaloproteinaze (MMP), također poznate kao matriksne metalopeptidaze ili matriksini, su metaloproteinaze koje su kalcij-zavisne i sadrže cinkne endopeptidaze;[1] ostali članovi porodice su adamalizin, seralizin i astacin. MMP pripadaju većoj porodici proteaza poznatoj kao metzincinska superfamilija.[2]

Zajedno, ovi enzimi su sposobni razgraditi sve vrste proteina vanćelijskog matriksa, ali također mogu obraditi brojne bioaktivne molekule. Poznato je da su uključeni u cijepanje receptora na površini ćelija, oslobađanje liganada (kao što je ligand FAS) i inaktivaciju hemokina/citokina.[3] Smatra se da MMP-i također igraju glavnu ulogu u ponašanju ćelija kao što su proliferacija ćelija, migracija (adhezija/disperzija), diferencijacija, angiogeneza, apoptoza i odbrana domaćina.

Prvi put su opisani kod kičmenjaka u 1962,[4] uključujući ljude, ali su od tada pronađeni kod beskičmenjaka i biljaka. Razlikuju se od drugih endopeptidaza po svojoj zavisnosti od metalnih iona kao kofaktora, po svojoj sposobnosti da razgrade vanćelijski matriks i po svojoj specifičnoj evolucijskoj sekvenci DNK.

Historija

[uredi | uredi izvor]

MMP-ove su prvi opisali Jerome Gross i Charles Lapiere 1962. godine, koji su posmatrali enzimsku aktivnost (degradaciju kolagena trostruke spirale) tokom metamorfoze repa punoglavca (stavljanjem repa punoglavca u ploču kolagene matrice)).[5] Stoga je enzim nazvan intersticijska kolagenaza (MMP-1).

Kasnije je pročišćen iz ljudske kože (1968.),[6] i prepoznato je da je sintetiziran kao zimogen.[7]

"Cisteinski prekidač" je opisan 1990. godine.[8]

Struktura

[uredi | uredi izvor]

MMP-ovi imaju zajedničku domenu struktura. Tri zajednička domena su pro-peptid, katalitički domen i hemopeksinu-sličan C-terminalni domen, koji je povezan s katalitskom domenom fleksibilnom šarnirskom regijom.[2]

Pro-peptid

[uredi | uredi izvor]

MMP-ovi se inicijalno sintetiziraju kao neaktivni zimogeni s pro-peptidnim domenom koji se mora ukloniti prije nego što enzim postane aktivan. Pro-peptidni domen je dio "cisteinskog prekidača". On sadrži konzervirani cisteinski ostatak koji interaguje sa cinkom u aktivnom mjestu i sprječava vezivanje i cijepanje supstrata, održavajući enzim u neaktivnom obliku. U većini MMP-ova, cisteinski ostatak se nalazi u konzerviranoj sekvenci PRCGxPD. Neki MMP-ovi imaju mjesto cijepanja prohormon konvertaze (slično furinu) kao dio ove domene, koje, kada se cijepa, aktivira enzim. MMP-23A i MMP-23B uključuju segment transmembranski u ovom domenu.[9]

Katalitski domen

[uredi | uredi izvor]

Rendgenska kristalografija strukture nekoliko MMP katalitskih domena pokazale su da je ovaj domen spljoštena sfera dimenzija 35 x 30 x 30 Å (3,5 × 3 x 3 nm). aktivno mjesto je žlijeb od 20 Å (2 nm) koji se proteže preko katalitskog doma. U dijelu katalitskog doma koji formira aktivno mjesto nalazi se katalitski važan Zn2+ ion, koji je vezan s tri histidinska ostatka koja se nalaze u konzerviranoj sekvenci HExxHxxGxxH. Dakle, ova sekvenca je motiv koji veže cink. Želatinaze, kao što je MMP2, uključuju module fibronektina tipa II umetnute neposredno prije u motiv vezivanja cinka u katalitskom domenu.[10]

Zglobna regija

[uredi | uredi izvor]

Katalitski domen je povezan sa C-terminalnim domenom fleksibilnim zglobnim ili linkerskim regionom. Dug je do 75 aminokiselina i nema odredivu strukturu.

C-terminalni domen sličan hemopeksinu

[uredi | uredi izvor]
C-terminalni domen sličan hemopeksinu u MMP9 PDB 1itv

C-terminalni domen ima strukturne sličnosti sa serumom proteinom hemopeksinom. Ima strukturu β-propelera sa četiri lopatice. β-propelerske strukture pružaju veliku ravnu površinu za koju se smatra da je uključena u interakcije protein-protein. Ovo određuje specifičnost supstrata i mjesto je interakcije sa TIMP-ovima (tkivni inhibitor metaloproteinaza). Domen sličan hemopeksinu je odsutan u MMP-7, MMP-23, MMP-26, te biljkama i nematodama. MMP-ovi vezani za membranu (MT-MMP) su usidreni za plazmamembranu putem transmembrane ili GPI-usidrenog domena.

Katalitski mehanizam

[uredi | uredi izvor]

Objavljena su tri katalitska mehanizma.

  • U prvom mehanizmu, Browner M.F. i kolege[11] predložili su mehanizam bazne katalize, koji se provodi konzerviranim ostatkom glutamata i Zn2+ ionom.
  • U drugom mehanizmu, Matthewsovom mehanizmu, Kester i Matthews [12] sugerirali su interakciju između molekule vode i Zn2+ iona tokom kiselo-bazne katalize.
  • U trećem mehanizmu, Manzettijevom mehanizmu, Manzetti Sergio i kolege[13] pružili su dokaze da je koordinacija između vode i cinka tokom katalize malo vjerovatna i predložio treći mehanizam u kojem histidin iz HExxHxxGxxH-motiva učestvuje u katalizi tako što omogućava Zn2+ ionu da preuzme kvazi-penta koordinirano stanje, putem disocijacije od njega. U ovom stanju, Zn2+ ion je koordiniran sa dva atoma kisika iz katalitske glutaminske kiseline, karbonilnim atomom kisika supstrata i dva histidinska ostatka, te može polarizovati atom kisika glutaminske kiseline, približiti se cijepljivoj vezi i indukovati je da djeluje kao reverzibilni donor elektrona. Ovo formira oksianion prelazno stanje. U ovoj fazi, molekula vode djeluje na disociranu cijepljivu vezu i dovršava hidrolizu supstrata.

Klasifikacija

[uredi | uredi izvor]
Funkcionalna klasifikacija matričnih metaloproteinaza.

MMP-ovi se mogu podijeliti na različite načine.

Evolucijski

[uredi | uredi izvor]

Korištenje bioinformatičkih metoda za poređenje primarnih sekvenci MMP-ova sugerira sljedeće evolucijske grupe MMP-ova:

  • MMP-19
  • MMP-ovi 11, 14, 15, 16 i 17
  • MMP-2 i MMP-9
  • Svi ostali MMP-ovi

Analiza katalitičkih domena u izolaciji sugerira da su se katalitički domeni dalje razvijali nakon što su se glavne grupe diferencirale, što je također naznačeno specifičnosti supstrata enzima.

Funkcionalno

[uredi | uredi izvor]

Najčešće korištene grupe (od strane istraživača u biologiji MMP) zasnivaju se dijelom na historijskoj procjeni specifičnosti supstrata MMP-a, a dijelom na ćelijskoj lokalizaciji MMP-a. Ove grupe su kolagenaze, želatinaze, stromelizini i MMP-ovi membranskog tipa (MT-MMP).

  • Kolagenaze su sposobne da razgrade trostruko-spiralni fibrilarni kolagen u karakteristične 3/4 i 1/4 fragmente. Ovi kolageni su glavne komponente kostiju, hrskavice i dentina, a MMP-ovi su jedini poznati enzimi kod sisara koji ih mogu razgraditi. Kolagenaze su br. 1, br. 8, br. 13 i br. 18. Osim toga, pokazano je da br. 14 također cijepa fibrilarni kolagen, a postoje dokazi da je br. 2 sposoban za kolagenolizu. U MeSH, trenutna lista kolagenaza uključuje br. 1, br. 2, br. 8, br. 9 i br. 13. Kolagenaza br. 14 je prisutna u MeSH, ali nije navedena kao kolagenaza, dok br. 18 nije navedena u MeSH.
  • Glavni supstrati želatinaza su kolagen tipa IV i želatin, a ovi enzimi se razlikuju po prisustvu dodatnog domena umetnutog u katalitičku domenu. Ova regija koja veže želatin nalazi se neposredno prije motiva koji veže cink i formira zasebnu jedinicu savijanja koja ne remeti strukturu katalitičke domene. Želatinaze su br. 2 i br. 9.
  • Stromelizini pokazuju široku sposobnost cijepanja proteina vanćelijskog matriksa, ali nisu u stanju cijepati trostruko-spiralne fibrilarne kolagene. Tri kanonska člana ove grupe su br. 3, br. 10 i br. 11.
  • Svih šest MMP membranskog tipa (br. 14, br. 15, br. 16, br. 17, br. 24 i br. 25) imaju mjesto cijepanja furin u propeptidu, što je karakteristika koju dijeli i br. 11.

Međutim, sve je jasnije da su ove podjele donekle vještačke jer postoji niz MMP-ova koji se ne uklapaju ni u jednu od tradicionalnih grupa.

Geni

[uredi | uredi izvor]
GenNazivAliasiLokacijaOpis
MMP1Intersticijska kolagenazaCLG, CLGNizlučuje seSupstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, želatin
MMP2Želatinaza-A, 72 kDa želatinazaizlučuje seSupstrati uključuju želatin, Col I, II, III, IV, Vii, X
MMP3Stromelizin 1CHDS6, MMP-3, SL-1, STMY, STMY1, STR1izlučuje seSupstrati uključuju Col II, IV, IX, X, XI, želatin
MMP7Matrilizin, PUMP 1MMP-7, MPSL1, PUMP-1izlučuje semembrana povezana vezivanjem za holesterol sulfat u ćelijskim membranama, supstrati uključuju: fibronektin, laminin, Col IV, želatin
MMP8Neutrofilna kolagenazaCLG1, HNC, MMP-8, PMNL-CLizlučuje seSupstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, agrekan, želatin
MMP9Želatinaza-B, 92 kDa želatinazaCLG4B, GELB, MANDP2, MMP-9izlučuje seSupstrati uključuju želatin, Col IV, V
MMP10Stromelizin 2SL-2, STMY2izlučuje seSupstrati uključuju Col IV, laminin, fibronektin, elastin
MMP11Stromelizin 3SL-3, ST3, STMY3sekretujeMMP-11 pokazuje veću sličnost sa MT-MMP-ovima, aktivira se konvertazom i sekretuje se, stoga se obično povezuje sa MMP-ovima koji se aktiviraju konvertazom. Supstrati uključuju Col IV, fibronektin, laminin, agrekan
MMP12Makrofagna metaloelastazaHME, ME, MME, MMP-12sekretujeSupstrati uključuju elastin, fibronektin, Col IV
MMP13Kolagenaza 3CLG3, MANDP1, MMP-13sekretujeSupstrati uključuju Col I, II, III, IV, IX, X, XIV, želatin
MMP14MT1-MMPMMP-14, MMP-X1, MT-MMP, MT-MMP 1, MT1-MMP, MT1MMP, MTMMP1, WNCHRSmembranski povezantransmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin
MMP15MT2-MMPMT2-MMP, MTMMP2, SMCP-2, MMP-15, MT2MMPmembranski povezantransmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin
MMP16MT3-MMPC8orf57, MMP-X2, MT-MMP2, MT-MMP3, MT3-MMPmembranski povezantransmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin
MMP17MT4-MMPMT4-MMP, MMP-17, MT4MMP, MTMMP4membranski povezaniglikozil fosfatidilinozitol-vezani; supstrati uključuju fibrinogen, fibrin
MMP18Kolagenaza 4, xcol4, xenopus kolagenaza–Nema poznatog ljudskog ortologa
MMP19RASI-1, povremeno nazivan stromelizin-4MMP18, RASI-1, CODA–
MMP20EnamelizinAI2A2, MMP-20izlučuje se
MMP21X-MMPMMP-21, HTX7izlučuje se
MMP23ACA-MMPmembranski povezantransmembranski cisteinski niz tipa II
MMP23B–MIFR, MIFR-1, MMP22, MMP23Amembranski povezantransmembranski cisteinski niz tipa II
MMP24MT5-MMPMMP-24, MMP25, MT-MMP 5, MT-MMP5, MT5-MMP, MT5MMP, MTMMP5membranski povezantransmembranski MMP tipa I
MMP25MT6-MMPMMP-25, MMP20, MMP20A, MMPL1, MT-MMP 6, MT-MMP6, MT6-MMP, MT6MMP, MTMMP6membranski povezanglikozil fosfatidilinozitol-vezan
MMP26Matrilizin-2, endometaza–
MMP27MMP-22, C-MMPMMP-27–
MMP28]]EpilizinEPILIZIN, MM28, MMP-25, MMP-28, MMP25izlučuje seOtkriven 2001. godine i dobio ime zbog otkrića u ljudskim keratinocitima. Za razliku od drugih MMP-a, ovaj enzim se konstitutivno eksprimira u mnogim tkivima (visoko eksprimiran u testisima, a na nižim nivoima u plućima, srcu, mozgu, debelom crijevu, crijevima, posteljici, pljuvačnim žlijezdama, maternici i koži). Treonin zamjenjuje prolin u svom cisteinskom prekidaču (PRCGVTD).[14]

[[Matriksne metaloproteinaze se kombiniraju s proteinom koji veže metal, metalotioninom; na taj način pomažući u mehanizmu vezivanja metala.

Funkcija

[uredi | uredi izvor]

MMP-ovi igraju važnu ulogu u remodeliranju tkiva povezanom s različitim fiziološkim ili patološkim procesima kao što su morfogeneza, angiogeneza, popravak tkiva, ciroza, artritis i metastaze. Smatra se da su MMP-2 i MMP-9 važni u metastazama. Vjeruje se i da je MMP-1 važan kod reumatoidnog artritisa i osteoartritisa. Nedavni podaci ukazuju na aktivnu ulogu MMP-ova u patogenezi aortnih aneurizmi; višak MMP-ova degradira strukturne proteine zida aorte. Disregulacija ravnoteže između MMP-ova i TIMP-ova također je karakteristična za akutne i kronične kardiovaskularne bolesti.[15]

MMP-ovi u zacjeljivanju rana

[uredi | uredi izvor]

Tokom zacjeljivanja rana, matriksne metaloproteinaze služe kao tim za čišćenje, razgrađujući stara tkiva kako bi napravile mjesta za nova. MMP-8 iz neutrofila se rano uključuje kako bi uklonio ostatke i ubrzao cjelokupno zacjeljivanje kože, dok MMP-1 iz kolagenaza poboljšava kretanje keratinocita kroz kolagenska vlakna, pomažući u početku popravka nakon povrede. MMP-13 zatim preuzima funkciju smanjenja veličine rane i pokretanja reepitelizacije. Brže zatvaranje se postiže spajanjem rubova rane. U međuvremenu, aktiviranjem MMP-9 i usmjeravanjem keratinocita da migriraju u prazninu, želatinaze MMP-2 ubrzavaju proces zacjeljivanja, dok sam MMP-9 potiče migraciju ćelija svugdje unutar rane.[16][17][18]

Na osnovu toga, stromelizini i drugi MMP-ovi fino podešavaju završne faze. đMMP-3 dodatno aktivira MMP-9 i pomaže u kontrakciji rane, sprječavajući ožiljke ili deformaciju tkiva, dok MMP-10 luče keratinociti na rubovima rane kako bi podržali remodeliranje. Glavna uloga MMP-7 je reepitelizacija, prolazak kroz barijere poput elastina i laminina omogućavajući novim ćelijama kože da se šire, a MMP-12 upravlja angiogenezom stvaranjem angiostatina, koji kontroliše rast novih krvnih sudova sprečavajući njihov prekomjerni rast. Ovi MMP-ovi rade zajedno kako bi uravnotežili razgradnju i obnovu, transformišući oštećeno tkivo u zdravo tkivo.[18][19][20]

Uloga MMP-a u bolestima

[uredi | uredi izvor]

Kada su MMP-i disregulisani, mogu učiniti bolesti agresivnijim i pogoršati ih umjesto da ih izliječe. Naprimjer, povišeni nivoi MMP-1 oslobađaju faktore rasta koji pojačavaju metastaze raka, a kod dijabetesnih čireva na stopalu usporava zacjeljivanje prekomjernom razgradnjom tkiva. Nivoi MMP-8 rastu kod astme, a kod dijabetesa povećavaju hroničnu upalu. MMP-13 uzrokuje oštećenje zglobova kod osteoartritisa, dok nivoi MMP-2 i MMP-9 rastu kod kolorektumskog karcinoma i srčanih bolesti, uzrokujući abnormalne promjene u zidovima krvnih sudova i uzrokujući fibrozu. MMP-3 pomaže kod reumatoidnog artritisa i problema s kičmom, MMP-10 utiče na rast kostiju, MMP-7 se povećava kod ateroskleroze koja začepljuje arterije, a MMP-12 uzrokuje pretjeranu reakciju imunskih ćelija, uzrokujući tešku upalu. U osnovi, nekontrolisana aktivnost MMP-a pretvara korisne alate u one koji stvaraju probleme.[21][22][23][24]

Aktivacija

[uredi | uredi izvor]
Međusobna aktivacija MMP-ova

Svi MMP-ovi se sintetiziraju u latentnom obliku (Zymogen). Izlučuju se kao proenzimi i zahtijevaju ekstracelularnu aktivaciju. Mogu se aktivirati in vitro mnogim mehanizmima, uključujući organomerkurije, haotropne agense i druge proteaze.

Inhibitori

[uredi | uredi izvor]

MMP-ove inhibiraju specifični endogeni tkivni inhibitor metaloproteinaza (TIMP-ovi), koji čine porodicu od četiri inhibitor proteaze: TIMP-1, TIMP-2, TIMP-3 i TIMP-4.

TIMP-ovi su mali proteini sastavljeni od dva dijela koji imaju N-terminalni domen (ovo je glavni inhibitorni dio) i C-terminalni domen. Osim zaustavljanja MMP-ova, TIMP-ovi mogu obavljati i druge poslove, poput direktnog vezivanja za receptore na površini ćelije, radi signalizacije.[25]

Postoje četiri glavna TIMP-a
  • TIMP-1 proizvodi gotovo svaka ćelija u tijelu. Ima veći afinitet prema MMP-9 i pro-MMP-9, ali ne inhibira neke od MMP-a membranskog tipa (kao što su MMP-14, MMP-16, MMP-18, MMP-19, MT1-MMP, MT2-MMP, MT3-MMP i MT5-MMP).
  • TIMP-2 je uvijek prisutan u većini tkiva; ćelije ga proizvode cijelo vrijeme, a faktori rasta ne mijenjaju mnogo njegove nivoe.
  • TIMP-3 ostaje u vanćelijskom matriksu i nalazi se posebno u bazalnim membranama očiju i bubrega.
  • TIMP-4 se uglavnom proizvodi u srcu jajnicima, bubrezima, pankreasu, debelom crijevu, testisima, mozgu i masnom tkivu.[26][27]

Sintetski inhibitori uglavnom sadrže helirajuću grupu koja čvrsto veže katalitički atom cinka na aktivnom mjestu MMP-a. Uobičajene helirajuće grupe uključuju hidroksamate, karboksilne kiseline, tiole i fosfinile. Hidroksimati su posebno potentni inhibitori MMP-a i drugih enzima zavisnih od cinka, zbog njihove bidentatne helacije atoma [[cink]a. ]Drugi supstituenti ovih inhibitora obično su dizajnirani da interaguju sa različitim džepovima za vezivanje na MMP-u od interesa, čineći inhibitor manje ili više specifičnim za date MMP-ove.[2]

Regulacija MMP-ova

[uredi | uredi izvor]

U fiziološkim uslovima, MMP-ovi su regulisani na pet nivoa: transkripcija; aktivacija prekursora zimogena; interakcija sa komponentama ECM-a; inhibicija pomoću TIMP-ova; i regulisana apsorpcija/eliminacija aktivnih proteaza iz vanćelijskog okruženja. Većina literature zasniva se na istraživanju modifikacija na transkripcijskom nivou (nivo 1), kojem nedostaju informacije o fiziološki relevantnim djelovanjima i kontroli sekretovanih i posttranslacijski aktiviranih proteaza.]Buduća istraživanja bi se mogla fokusirati na posttranskripcijsku regulaciju aktivnosti MMP, posebno in vivo.[28]

Farmakologija

[uredi | uredi izvor]

Doksiciklin, u subantimikrobnim dozama, inhibira aktivnost MMP-a i korišten je u raznim eksperimentalnim sistemima u tu svrhu, kao što je za rekalcitrantne rekurentne erozije rožnjača. Klinički se koristi za liječenje parodontalne bolesti i jedini je inhibitor MMP-a koji je široko dostupan klinički. Prodaje ga pod trgovačkim nazivom Periostat od strane kompanije CollaGenex. Pokazalo se da minociklin, još jedan tetraciklinski antibiotik, također inhibira aktivnost MMP-a.

Brojni racionalno dizajnirani inhibitori MMP-a pokazali su obećanje u liječenju patologija za koje se sumnja da su uključeni MMP-i (vidi gore). Međutim, većina njih, kao što su marimastat (BB-2516), inhibitor MMP-a širokog spektra, i cipemastat (Ro 32-3555), selektivni inhibitor MMP-1, slabo su se pokazali u kliničkim ispitivanjima. Neuspjeh Marimastata bio je djelimično odgovoran za propast kompanije British Biotech, koja ga je razvila. Neuspjeh ovih lijekova uglavnom je posljedica toksičnosti (posebno mišićno-skeletne toksičnosti u slučaju inhibitora širokog spektra) i neuspjeha u pokazivanju očekivanih rezultata (u slučaju trocadea, obećavajući rezultati na modelima artritisa kod zečeva nisu ponovljeni u ispitivanjima na ljudima). Razlozi za uglavnom razočaravajuće kliničke rezultate MMP inhibitora nisu jasni, posebno s obzirom na njihovu aktivnost u životinjskim modelima.

Također pogledajte

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ Verma RP, Hansch C (mart 2007). "Matrix metalloproteinases (MMPs): chemical-biological functions and (Q)SARs" (PDF). Bioorg. Med. Chem. 15 (6): 2223–68. doi:10.1016/j.bmc.2007.01.011. PMID 17275314. Arhivirano s originala (PDF), 13. 5. 2015. Pristupljeno 21. 10. 2015.
  2. 1 2 3 Matrix Metalloproteinases: Its implications in cardiovascular disorders
  3. ↑ Van Lint P, Libert C (decembar 2007). "Chemokine and cytokine processing by matrix metalloproteinases and its effect on leukocyte migration and inflammation". J. Leukoc. Biol. 82 (6): 1375–81. doi:10.1189/jlb.0607338. PMID 17709402.
  4. ↑ Gross, J.; Lapiere, C. M. (juni 1962). "Collagenolytic activity in amphibian tissues: a tissue culture assay". Proceedings of the National Academy of Sciences. 48 (6): 1014–22. Bibcode:1962PNAS...48.1014G. doi:10.1073/pnas.48.6.1014. PMC 220898. PMID 13902219.
  5. ↑ Gross J, Lapiere C (1962). "Collagenolytic Activity in Amphibian Tissues: A Tissue Culture Assay". Proc Natl Acad Sci USA. 48 (6): 1014–22. Bibcode:1962PNAS...48.1014G. doi:10.1073/pnas.48.6.1014. PMC 220898. PMID 13902219.
  6. ↑ Eisen A, Jeffrey J, Gross J (1968). "Human skin collagenase. Isolation and mechanism of attack on the collagen molecule". Biochim Biophys Acta. 151 (3): 637–45. doi:10.1016/0005-2744(68)90010-7. PMID 4967132.
  7. ↑ Harper E, Bloch K, Gross J (1971). "The zymogen of tadpole collagenase". Biochemistry. 10 (16): 3035–41. doi:10.1021/bi00792a008. PMID 4331330.
  8. ↑ Van Wart H, Birkedal-Hansen H (1990). "The cysteine switch: a principle of regulation of metalloproteinase activity with potential applicability to the entire matrix metalloproteinase gene family". Proc Natl Acad Sci USA. 87 (14): 5578–82. Bibcode:1990PNAS...87.5578V. doi:10.1073/pnas.87.14.5578. PMC 54368. PMID 2164689.
  9. ↑ Pei D, Kang T, Qi H (2000). "Cysteine array matrix metalloproteinase (CA-MMP)/MMP-23 is a type II transmembrane matrix metalloproteinase regulated by a single cleavage for both secretion and activation". J Biol Chem. 275 (43): 33988–97. doi:10.1074/jbc.M006493200. PMID 10945999.
  10. ↑ Trexler M, Briknarová K, Gehrmann M, Llinás M, Patthy L (2003). "Peptide ligands for the fibronectin type II modules of matrix metalloproteinase 2 (MMP-2)". J Biol Chem. 278 (14): 12241–6. doi:10.1074/jbc.M210116200. PMID 12486137.
  11. ↑ Browner MF, Smith WW, Castelhano AL (1995). "Matrilysin-inhibitor complexes: common themes among metalloproteases". Biochemistry. 34 (20): 6602–10. doi:10.1021/bi00020a004. PMID 7756291.
  12. ↑ Kester WR, Matthews BW (1977). "Crystallographic study of the binding of dipeptide inhibitors to thermolysin: implications for the mechanism of catalysis". Biochemistry. 16 (11): 2506–16. doi:10.1021/bi00630a030. PMID 861218.
  13. ↑ Manzetti S, McCulloch DR, Herington AC, van der Spoel D (2003). "Modeling of enzyme-substrate complexes for the metalloproteases MMP-3, ADAM-9 and ADAM-10". J. Comput.-Aided Mol. Des. 17 (9): 551–65. Bibcode:2003JCAMD..17..551M. doi:10.1023/B:JCAM.0000005765.13637.38. PMID 14713188. S2CID 17453639.
  14. ↑ Lohi J, Wilson CL, Roby JD, Parks WC (2001). "Epilysin, a novel human matrix metalloproteinase (MMP-28) expressed in testis and keratinocytes and in response to injury". J Biol Chem. 276 (13): 10134–10144. doi:10.1074/jbc.M001599200. PMID 11121398.
  15. ↑ Snoek-van Beurden PAM; Von den Hoff JW (2005). "Zymographic techniques for the analysis of matrix metalloproteinases and their inhibitors". BioTechniques. 38 (1): 73–83. doi:10.2144/05381RV01. hdl:2066/47379. PMID 15679089.
  16. ↑ Pilcher, Brian K.; Dumin, Jo Ann; Sudbeck, Barry D.; Krane, Stephen M.; Welgus, Howard G.; Parks, William C. (16. 6. 1997). "The Activity of Collagenase-1 Is Required for Keratinocyte Migration on a Type I Collagen Matrix". The Journal of Cell Biology (jezik: engleski). 137 (6): 1445–1457. doi:10.1083/jcb.137.6.1445. ISSN 0021-9525. PMID 9182674.
  17. ↑ Lobmann, R.; Ambrosch, A.; Schultz, G.; Waldmann, K.; Schiweck, S.; Lehnert, H. (juni 2002). "Expression of matrix-metalloproteinases and their inhibitors in the wounds of diabetic and non-diabetic patients". Diabetologia (jezik: engleski). 45 (7): 1011–1016. doi:10.1007/s00125-002-0868-8. ISSN 0012-186X. PMID 12136400.
  18. 1 2 Toriseva, Mervi J.; Ala-aho, Risto; Karvinen, Jarkko; Baker, Andrew H.; Marjomäki, Varpu S.; Heino, Jyrki; Kähäri, Veli-Matti (januar 2007). "Collagenase-3 (MMP-13) Enhances Remodeling of Three-Dimensional Collagen and Promotes Survival of Human Skin Fibroblasts". Journal of Investigative Dermatology (jezik: engleski). 127 (1): 49–59. doi:10.1038/sj.jid.5700500. PMID 16917496.
  19. ↑ Bullard, Kelli M.; Lund, Leif; Mudgett, John S.; Mellin, Theodore N.; Hunt, Thomas K.; Murphy, Beth; Ronan, John; Werb, Zena; Banda, Michael J. (august 1999). "Impaired Wound Contraction in Stromelysin-1–Deficient Mice". Annals of Surgery (jezik: engleski). 230 (2): 260–265. doi:10.1097/00000658-199908000-00017. ISSN 0003-4932. PMC 1420869. PMID 10450741.
  20. ↑ Chen, Peter; McGuire, John K.; Hackman, Robert C.; Kim, Kyoung-Hee; Black, Roy A.; Poindexter, Kurt; Yan, Wei; Liu, Phillip; Chen, Ann J.; Parks, William C.; Madtes, David K. (maj 2008). "Tissue Inhibitor of Metalloproteinase-1 Moderates Airway Re-Epithelialization by Regulating Matrilysin Activity". The American Journal of Pathology (jezik: engleski). 172 (5): 1256–1270. doi:10.2353/ajpath.2008.070891. PMC 2329835. PMID 18385523.
  21. ↑ Sunami, Eiji; Tsuno, Nelson; Osada, Takuya; Saito, Shinsuke; Kitayama, Joji; Tomozawa, Shigeru; Tsuruo, Takashi; Shibata, Yoichi; Muto, Tetsuichiro; Nagawa, Hirokazu (1. 4. 2000). "MMP-1 is a Prognostic Marker for Hematogenous Metastasis of Colorectal Cancer". The Oncologist (jezik: engleski). 5 (2): 108–114. doi:10.1634/theoncologist.5-2-108. ISSN 1083-7159. PMID 10794801.
  22. ↑ Prikk, Kaiu; Maisi, Päivi; Pirilä, Emma; Reintam, Mari-Ann; Salo, Tuula; Sorsa, Timo; Sepper, Ruth (novembar 2002). "Airway Obstruction Correlates with Collagenase-2 (MMP-8) Expression and Activation in Bronchial Asthma". Laboratory Investigation (jezik: engleski). 82 (11): 1535–1545. doi:10.1097/01.LAB.0000035023.53893.B6. PMID 12429813.
  23. ↑ "Human Verification". www.eurekaselect.com. doi:10.2174/092986711794940905. Pristupljeno 8. 12. 2025.
  24. ↑ Krstic, Jelena; Santibanez, Juan F. (2014). "Transforming Growth Factor-Beta and Matrix Metalloproteinases: Functional Interactions in Tumor Stroma-Infiltrating Myeloid Cells". The Scientific World Journal (jezik: engleski). 2014: 1–14. doi:10.1155/2014/521754. ISSN 2356-6140. PMC 3918721. PMID 24578639.
  25. ↑ Vandenbroucke, Roosmarijn E.; Libert, Claude (decembar 2014). "Is there new hope for therapeutic matrix metalloproteinase inhibition?". Nature Reviews Drug Discovery (jezik: engleski). 13 (12): 904–927. doi:10.1038/nrd4390. ISSN 1474-1784. PMID 25376097.
  26. ↑ Brew, Keith; Nagase, Hideaki (1. 1. 2010). "The tissue inhibitors of metalloproteinases (TIMPs): An ancient family with structural and functional diversity". Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Cell Research. Matrix Metalloproteinases. 1803 (1): 55–71. doi:10.1016/j.bbamcr.2010.01.003. ISSN 0167-4889. PMC 2853873. PMID 20080133.
  27. ↑ Rivera, Santiago; Khrestchatisky, Michel; Kaczmarek, Leszek; Rosenberg, Gary A.; Jaworski, Diane M. (17. 11. 2010). "Metzincin Proteases and Their Inhibitors: Foes or Friends in Nervous System Physiology?". Journal of Neuroscience (jezik: engleski). 30 (46): 15337–15357. doi:10.1523/JNEUROSCI.3467-10.2010. ISSN 0270-6474. PMC 3072038. PMID 21084591.
  28. ↑ Cabral-Pacheco, Griselda A; Garza-Veloz, Idalia; Castruita-De la Rosa, Claudia; Ramirez-Acuña, Jesús M; Perez-Romero, Braulio A; Guerrero-Rodriguez, Jesús F; Martinez-Avila, Nadia; Martinez-Fierro, Margarita L (20. 12. 2020). "The Roles of Matrix Metalloproteinases and Their Inhibitors in Human Diseases". International Journal of Molecular Sciences (jezik: engleski). 21 (24): 9739. Bibcode:2020IJMSc..21.9739C. doi:10.3390/ijms21249739. ISSN 1422-0067. PMC 7767220. PMID 33419373.

Synergistic effect of stromelysin-1 (matrix metalloproteinase-3) promoter (-1171 5A->6A) polymorphism in oral submucous fibrosis and head and neck lesions.Chaudhary AK, Singh M, Bharti AC, Singh M, Shukla S, Singh AK, Mehrotra R. BMC Cancer. 2010 Jul 14;10:369.

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Matriksna_metalolproteinaza&oldid=3914399"