Nedostatak glukozo-6-fosfat dehidrogenaze

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Nadostatak glukozo-6-fosfo-dehidrogenaze
G6PD - 3D structure - PDB1qki.png
Klasifikacija i vanjski resursi
ICD-10 D55.0
ICD-9 282.2
OMIM 305900
DiseasesDB 29676 Šablon:DiseasesDB2
MedlinePlus 000528 000528
eMedicine

med/5037 605814

603471
MeSH C10.228.140.163.100.175
GeneReviews D005955

Nedostatak glukozo-6-fosfat dehidrogenaze (eng. G6PD deficiency: G6PD), poznata i kao favizam (prema: Vicia faba = V. fava = bob) je spolno X-vezano recesivno svojstvo. Prati je predispozicija za hemolizu – spontanu destrukciju crvrnih krvnih zrnaca, što rezultira žutilom, kao odgovorom na niz okidača, kao što su određena hrana, bolesti, ili lijekovi. Posebno se često javlja kod ljudi mediteranskog i afričkog porijekla. Razlog tih simptoma je nenormalno nizak nivo glukozo-6-fosfat dehidrogenaze, enzima koji je uključen u put pentoznih fosfata, koji je posebno važan u eritrocitima. Nedostatak G6PD je najčešći defekt enzima čovjeka. Ne postoji poseban tretman, osim izbjegavanja poznatih okidača.[1]

Podjela[uredi | uredi izvor]

Svjetska zdravstvena organizacija (WHO), sve nasljedne varijante G6PD svrstava u pet klasa, od kojih prve tri imaju status nedostatka.[2]

  • Klasa I: Teški nedostatak (<10% aktivnosti) s hroničnom (nesferocitnom) hemolitskom anemijom;
  • Klasa II: Teški nedostatak (<10% aktivnosti), sa povremenom hemolizom;
  • Klasa III: Blagi nedostatak (10-60% aktivnosti), hemoliza samo sa stresorima;
  • Klasa IV: Nedeficitna varijanta, ali klinička sekvela;
  • Klasa V: Povećana aktivnost enzima, ali klinička sekvela.

Znaci i simptomi[uredi | uredi izvor]

Većina osoba sa nedostatkom G6PD ne ispoljava uočljive simptome. Pacijenti sa simptomima su gotovo isključivo muškarci, zbog X-vezanog obrasca nasljeđivanja, ali i ženski nositelji mogu biti klinički pogođeni zbog nepovoljne lionizacije, gdje je slučajna inaktivacija X hromosoma u pojedinim ćelijama omogućava da G6PD-deficitna crvena krvna zrnca koegzistiraju sa normalnim eritrocitima. Tipske žene sa jednim pogođeni X hromosomom će pokazati nedostatke u približno polovini svojih crvenih krvnih zrnaca. Međutim, u rijetkim slučajevima, uključujući nedostatak dvostrukog X hromosoma, omjer može biti mnogo više od polovine, čineći ih gotovo jednako osjetljivim kao i muškarce.

Abnormalnost crvenih krvnih zrnaca, u nedostatku G6PD, može se manifestirati kao brojni načini hemolize, uključujući slijedeće:

Favizam može biti formalno definiran kao hemolitski odgovor na potrošnju boba. Sve osobe sa favizmom pokazuju nedostatak G6PD. Međutim, sve osobe sa nedostatkom G6PD ne ispoljavaju favizam. Na primjer, u maloj studiji 757 muškaraca iz Saudijske Arabije, u više od 42% osoba nedostaje G6PD, ali nijedna ne ispoljava simptome bolesti i ne prikazuje simptome favizma. On se češće pojavljuje kod dojenčadi i djece, a G6PD nasljedne varijante mogu utjecati na osjtljivost na hemikalije. Osim toga, specifičnosti hemijskih odnosa između favizma i G6PD nisu još potpuno razjašnjene.[3]

Nedostatak 6-fosfoglukonat dehidrogenaza (6PGD) ima slične simptome i često se brka sa nedostatkom G6PD, jer je pogođeni enzim unutar istog puta. Međutim, ove bolesti nisu povezane i mogu se naći u istog pacijenta.

Genetika[uredi | uredi izvor]

Dvije varijante (G6PD A− i G6PD Mediteran) su najčešće u ljudskim populacijama. G6PD A- se javlja kod 10% američkih crnaca, dok je G6PD Mediteran rasprostranjena na Bliskom Istoku. Poznata rasprostranjenost bolesti je uglavnom ograničen na ljude mediteranskog porijekla: (Španci, Italijani, Grci, Armeni i Jevreji). Vjeruje se da ove varijante imaju zaštitni učinak protiv Plasmodium falciparum i Plasmodium vivax malarijâ.[4]

Sve mutacije koje uzrokuju nedostatak G6PD nalaze se na dugom kraku X hromosoma, na bendu: Xq28. G6PD gen zauzima nekih 18.5 kilobaza. Poznate su i opisane slijedeće varijante i mutacije.

Opis mutacija i varijanti
Varijanta ili mutacija Gen Protein
Oznaka Skraćenica Izoformni
G6PD-protein
OMIM-kod Tip Subtip Pozicija Pozicija Promjena strukture Promjena funkcije
G6PD-A(+) Gd-A(+) G6PD A +305900.0001 Polimorfizam nukleotida AG 376
(Egzon 5)
126 AsparaginAsparaginska kiselina (ASN126ASP) Bez enzimskog defekta (varijanta)
G6PD-A(-) Gd-A(-) G6PD A +305900.0002 Supstitucija nukleotida GA 376
(Egzon 5)
and
202
68
i
126
ValinMetionin (VAL68MET)
AsparaginAsparaginska kiselina (ASN126ASP)
G6PD-Mediterran Gd-Med G6PD B +305900.0006 Supstitucija nukleotida CT 563
(Egzon 6)
188 SerinFenilalanin (SER188PHE) Klasa II
G6PD-Canton Gd-Canton G6PD B +305900.0021 Supstitucija nukleotida GT 1376 459 ArgininLeucin (ARG459LEU) Klasa II
G6PD-Chatham Gd-Chatham G6PD +305900.0003 Supstitucija nukleotida GA 1003 335 AlaninTreonin (ALA335THR) Klasa II
G6PD-Cosenza Gd-Cosenza G6PD B +305900.0059 Supstitucija nukleotida GC 1376 459 ArgininProlin (ARG459PRO) G6PD-aktivnost <10%, tako visoki udio pacijenata.
G6PD-Mahidol Gd-Mahidol G6PD +305900.0005 Supstitucija nukleotida GA 487
(Egzon 6)
163 GlicinSerin (GLY163SER) Klasa III
G6PD-Orissa Gd-Orissa G6PD +305900.0047 Supstitucija nukleotida CG 131 44 AlaninGlicin (ALA44GLY) Pogođeno NADP-vezujuće mjesto. Veća stabilnost u odnosu na ostale varijante.
G6PD-Asahi Gd-Asahi G6PD A- +305900.0054 Supstitucija nukleotidae (nekoliko) AG
±
GA
376
(Egzon 5)
202
126
68
AsparaginAspartična kiselina (ASN126ASP)
ValinMetionin (VAL68MET)
Klasa III

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Lewis R. (1997): Human Genetics. Wm. C. Brown. Chicago, ISBN 0-697-24030-4.
  2. ^ WHO Working Group (1998): Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. Bulletin of the World Health Organization, 67 (6): 601–11.
  3. ^ [1]
  4. ^ [2]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]