Novakova pećina

Novakova pećina, ulaz u stijeni

Novakova pećina je pećina koja se nalazi iznad lokaliteta Careve Vode, u općini Pale, u gradu Istočno Sarajevo. Pećina se nalazi na strmim liticama Romanije, na nadmorskoj visini od 1515 metara. Ispod Novakove pećine nalazi se selo Ćemanovići, i zaselak Careve Vode. U davna vremena, za vrijeme osmanske okupacije Bosne i Hercegovine, pored Careve Vode prolazio je Carigradski put, koji je nekada bio jedan od najvažnijih puteva Osmanskog carstva u Bosni.

Pećina je dobila ime po starom narodnom junaku Starini Novaku. Starina Novak je historijska ličnost iz druge polovine 16. vijeka. Ratovao je kao hajduk u Srbiji i Hercegovini, a njegov kult ličnosti je možda najviše raširen danas u Rumuniji, gdje je ratovao protiv Turaka u vojsci vlaškog vojvode Mihajla Hrabrog. Ostavio dubok trag u narodu. Narodno vjerovanje ga vezuje i za boravak na Romaniji, te se po njemu izvodi i naziv ove pećine.

Izgled i istraživanja

Speleomorfološki, sama pećina se sastoji od dva kanala, horizontalnog i vertikalnog kanala ili dimnjaka, koji pećinu povezuje sa romanijskom visoravni. Ukupna dužina svih pećinskih kanala je 60 metara. U gornjem dijelu ulaza u pećinu nalazi se kameni zid koji, prema narodnim predanjima, datira iz vremena hajduka Starine Novaka.

Novakova pećina, prije rekonstrukcije gornjeg dijela zida

Tokom novembra 1958. godine, dogodilo se prvo značajnije istraživanje Novakove pećine, kada su planinari iz Planinarskog društva "Željezničar" iz Sarajeva prokrčili put do same pećine, istražili njenu unutrašnjost, odnosno horizontalni kanal, te se vertikalnim kanalom popeli do platoa na vrhu stijene. Put do same pećine je prilično strm i težak, pa dugi niz godina nisu vršena istraživanja, sve do 11. novembra 1962. godine, kada su istraživanja ponovo pokrenuta. Tokom ovih istraživanja, odlučeno je da se na prelazu iz prvog u drugi dio pećine postave željezna vrata, što je i realizovano u narednih nekoliko godina.

Danas postoji dobro održavana i uredno označena staza do Novakove pećine, jedne od najvažnijih turističkih destinacija u Sarajevsko-romanijskoj regiji. Uspon do Novakove pećine počinje od lovačkog doma u Majdanima ili planinarskog doma u Stajni, koji se nalazi u neposrednoj blizini Pala, a udaljen je 4-5 kilometara od samog grada. Staza prvo vodi do Novakove Vrle, velikog planinskog potoka. Pješačenje kroz gustu crnogoričnu šumu vodi do Novakove Njive, mjesta pogodnog za kampovanje i odmor. Staza do pećine je ojačana užadima, jer je prilično strma i teška.