Idi na sadržaj

Příbor

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Příbor
Příbor
Grad
Grad Příbor
Město Příbor
Pogled na grad
Pogled na grad
Zastava Příbor
Zastava
Grb Příbor
Grb
Příbor nalazi se u Češka
Příbor
Příbor
Příbor nalazi se u Evropa
Příbor
Příbor
Lokacija unutar Češke i Evrope
Koordinate: 49°38′27″N 18°8′42″E / 49.64083°N 18.14500°E / 49.64083; 18.14500
Država Češka
Prvi spomen1251.
Vlada
 • GradonačelnikJan Malík
Površina
 • Ukupno22,15 km2
Najveća nadmorska visina278 m
Stanovništvo (1. januar 2025.)[1]
 • Ukupno8.298
 • Gustoća374,63 /km2
Vremenska zonaCET (UTC+1)
 • Ljeti (DST)CEST (UTC+2)
Poštanski broj742 58
Veb-sajtpribor.eu

Příbor (njemački: Freiberg in Mähren) je grad u okrugu Nový Jičín u Moravskošleskom kraju na sjeveroistoku Češke. Grad ima oko 8.300 stanovnika.

Grad je poznat po dobro očuvanom historijskom jezgru, koje je proglašeno urbanističkom spomeničkom rezervacijom, što mu daje poseban kulturno-historijski značaj u okviru regije.

Administrativna podjela

[uredi | uredi izvor]

Příbor se sastoji od tri administrativna dijela (u zagradama naveden broj stanovnika prema popisu stanovništva iz 2021):[2]

  • Příbor (7.464)
  • Hájov (494)
  • Prchalov (264)

Etimologija

[uredi | uredi izvor]

Iako naziv grada u savremenom češkom jeziku doslovno znači ″pribor za jelo″, riječ je o slučajnoj jezičkoj podudarnosti. Nije sa sigurnošću utvrđeno da li je češki naziv Příbor stariji od njemačkog naziva Freiberg i da li je njemački oblik nastao transliteracijom, ili je proces bio obrnut. Ukoliko je češki naziv starijeg porijekla, pretpostavlja se da potiče od izraza při boru ili při zboru, što znači ″kod borove šume″ odnosno ″kod ruševine″. Ako je, međutim, stariji njemački naziv, tada se smatra da je savremeni oblik Freiberg – ranije zabilježen kao Vriburch ili Freiburg – imao značenje ″slobodan grad″ ili ″grad sa slobodnim pristupom″.[3]

Na pojedinim njemačkim kartama iz 19. vijeka Příbor je označen kao Freyberg.[4][5]

Geografija

[uredi | uredi izvor]

Příbor se nalazi oko 10 km istočno od Novog Jičína i 20 km jugozapadno od Ostrave. Smješten je u Moravskošleskom podgorju. Najviša tačka na području grada nalazi se na 370 m nadmorske visine. Kroz grad protiče rijeka Lubina.

Historija

[uredi | uredi izvor]
Trg Sigmunda Freuda

Příbor je osnovao grof Frank von Hückeswagen 1251, što je potvrđeno i u povelji moravskog markgrofa Otokara II iz iste godine, u kojoj se grad spominje pod nazivom Vriburch. Gradski trg formiran je na trasi nekadašnjeg trgovačkog puta prema Poljskoj.[6]

Grof von Hückeswagen je na ovom mjestu sagradio utvrđeni dvorac. Njegovi potomci bili su vlasnici grada do 1359, kada je Příbor prešao u posjed olomoučkih biskupa. Biskupi su imali poseban odnos prema gradu, a među njima se isticao Franz von Dietrichstein, koji je Příboru dodijelio brojne povlastice. Tokom Tridesetogodišnjeg rata grad je tri puta bio zahvaćen požarima. Najveća razaranja prouzrokovala je invazija švedske vojske 1643. U drugoj polovini 17. vijeka grad se postepeno oporavio i obnovio.[3][6]

Godine 1694. osnovana je pijaristička gimnazija, čime je obrazovanje postalo dostupnije i stanovništvu slabijeg imovinskog stanja. Příbor se vremenom razvio u značajno obrazovno središte. Od 1875. do 1938. u gradu je djelovao Češki učiteljski institut, iz kojeg su potekli brojni istaknuti pedagozi te stručnjaci iz oblasti obrazovanja i kulture.[6]

Demografija

[uredi | uredi izvor]
Kretanje broja stanovnika i procentualne promjene kroz historiju
GodinaBroj stanovnikaPromjena (%)GodinaBroj stanovnikaPromjena (%)GodinaBroj stanovnikaPromjena (%)
1869.6.281—1921.7.811-6,50%1980.9.878+17,90%
1880.6.546+4,22%1930.7.701-1,41%1991.8.887-10,03%
1890.6.634+1,34%1950.6.149-20,15%2001.8.754-1,50%
1900.7.242+9,17%1961.7.409+20,49%2011.8.366-4,43%
1910.8.354+15,36%1970.8.378+13,08%2021.8.222-1,72%
Izvor: Popisi stanovništva[7][8]

Saobraćaj

[uredi | uredi izvor]

Příbor je povezan autoputem D48, koji čini dio evropskog puta E462 i vodi od Novog Jičína prema češko-poljskoj granici.

Grad se također nalazi na željezničkoj pruzi lokalnog značaja između Veřovice i Studénke.[9]>

Znamenitosti

[uredi | uredi izvor]
Crkva Rođenja Blažene Djevice Marije
Rodna kuća Sigmunda Freuda, danas muzej

Příbor je jedan od najstarijih gradova u regiji. Historijsko jezgro grada čini pravilan gradski trg okružen građanskim kućama, koje su pretežno izgrađene u renesansnom stilu, uz kasnije barokne preinake.[10]

Pijaristički samostan osnovao je 1694. Karl II von Liechtenstein-Kastelkorn. Riječ je o jednokatnom baroknom zdanju s tri krila. U njemu se danas nalaze gradski muzej, biblioteka i osnovna umjetnička škola.[11]

U gradu se nalaze četiri crkve. Najznačajnija među njima je rimaničko-gotička župna Crkva Rođenja Blažene Djevice Marije, koja je tokom vremena dograđivana i preoblikovana u renesansnom i baroknom stilu. Crkva je osnovana istovremeno kada i grad, dok sadašnja zidana građevina potječe iz 14. vijeka. Odlikuje se masivnom arhitekturom i brojnim naknadno dograđenim elementima, a njenim izgledom dominira vitki visoki zvonik. U unutrašnjosti se nalazi vrijedan namještaj u rokoko stilu.[12] U historijskom jezgru nalaze se i Crkva Svetog Križa te nekadašnja pijaristička Crkva Svetog Valentina. Izvan historijskog centra smještena je Crkva Svetog Franje Asiškog.[10]

Rodna kuća Sigmunda Freuda danas je pretvorena u muzej s postavkom posvećenom njegovom životu i radu.[13]

Poznate ličnosti

[uredi | uredi izvor]
  • Jan Sarkander (1576–1620), poljsko-češki katolički svećenik i svetac; živio je i školovao se u Příboru od 1589. do 1597.
  • Antonín Cyril Stojan (1851–1923), nadbiskup Olomouca; školovao se u Příboru i djelovao kao kapelan
  • Sigmund Freud (1856–1939), austrijski neurolog i osnivač psihoanalize
  • Filip Panák (rođen 1995), češki nogometaš

Gradovi pobratimi

[uredi | uredi izvor]

Příbor je pobratimski povezan s gradom:[14]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ "Population of Municipalities – 1 January 2025". Czech Statistical Office. 16. 5. 2025. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  2. ↑ Češki statistički ured. "Public Database: SLD21043". vdb.czso.cz (jezik: engleski). Český statistický úřad. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  3. 1 2 "Od středověké kolonizace k moderní éře vzdělanosti - historie Příbora". pribor.cz (jezik: češki). Město Příbor. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  4. ↑ Reißer, Franz; et al. (Zbirka Karlovog univerziteta (CUNI)) (1809). Markgrafthum Maehren samt österreich Schlesien (Map). 1 : 475000 (jezik: njemački). Autor kartografije: Franz Reißer. Tranquillo Mollo. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  5. ↑ Müller, Reymund; et al. (Zbirka Karlovog univerziteta (CUNI)) (1844). Karte der Markgrafschaft Maehren mit Schlesien (Map). [oko 1 : 450000] (jezik: njemački). Autor kartografije: Reymund Müller. J. Engelmann. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  6. 1 2 3 "Historie". turista.pribor.eu (jezik: češki). Město Příbor. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  7. ↑ "Historický lexikon obcí České republiky - 1869 - 2011". csu.gov.cz (jezik: češki). Češki statistički ured. 21. 12. 2015. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  8. ↑ "Population Census 2021: Population by sex". Public Database (jezik: engleski). Češki statistički ured. 27. 3. 2021. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  9. ↑ "Železniční stanice Příbor". cd.cz (jezik: češki). Češke željeznice. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  10. 1 2 "Městská památková rezervace". pribor.cz (jezik: češki). Město Příbor. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  11. ↑ "Piaristický klášter - Historie kláštera". turista.pribor.eu (jezik: češki). Turistické informační centrum Příbor. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  12. ↑ "Farní kostel Narození Panny Marie". pribor.cz (jezik: češki). Město Příbor. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  13. ↑ "Příbor – Sigmund Freud Museum". visitczechia.com (jezik: engleski). CzechTourism. Pristupljeno 2. 6. 2026.
  14. ↑ "Měsíčník města Příbora srpen 2017" (PDF) (jezik: češki). Město Příbor. august 2017. Pristupljeno 2. 6. 2026.

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Příbor&oldid=3894440"