Hrast plutnjak

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa Quercus suber)
Jump to navigation Jump to search
Šablon:TaksokvirVodič za izradu taksokvira
Hrast plutnjak
(Quercus suber)
Plutnjak u Tuscanyji, sa prirodnim habitusom
Plutnjak u Tuscanyji, sa prirodnim habitusom
Sistematika
Rod

Quercus
L.
Sinonimi:

  • Quercus cintrana Welw. ex Nyman
  • Quercus corticosa Raf.
  • Quercus mitis Banks ex Lowe
  • Quercus occidentalis Gay
  • Quercus sardoa Gand.
  • Quercus subera St.-Lag.
  • Quercus suberosa Salisb.
Rasprostranjenje Hrasta plutnjaka

Hrast plutnjak (lat. Quercus suber), je srednje veliko, zimzeleno hrastovo stablo iz sekcije Quercus sekc. 'Cerris'. To je primarni izvor pluta za čepove boca vina i druge namjene, poput plutanih podova i jezgri loptica za kriket . Potiče iz jugozapadne Europe i sjeverozapadne Afrike. U mediteranskom bazenu ovo je drevnasta vrsta s ostacima fosila koji potiču iz tercijarnog perioda..[1]

Plutnjak može narasti u visinu do oko 20 m, iako je u rodnoj sredini tipičnije usamljen. Listovi su dugi 4 - 7 cm, slabo režnjevitii ili grubo nazubljeni, gore tamnozeleni, blijedi odozdo, s rubovima listova koji su često oboreni. Žirevi su dugački 2 do 3 cm, u dubokoj čašici obrubljenoj izduženim ljuskama.

Ekologija[uredi | uredi izvor]

Šume hrasta plutnjaka su jedna od glavnih biljnih zajednica ekoregije mediteranskih šuma.[2]

Prirodne sastojine ovog hrasta mogu podržati raznolike ekosisteme. Naprimjer, u dijelovima sjeverozapadne Sjeverne Afrike, neke šume hrasta plutnjaka su stanište za ugroženu vrstu berberskog majmuna, Macaca sylvanus, vrstu čije stanište je fragmentirano i čiji je raspon bio pretpovijesno mnogo širi.[3] U zapadnoj Europi, posebno u Portugalu i Španiji, šume ovog hrasta su dom ugroženih vrsta kao što je iberijski ris, najugroženija mačka na svijetu.[4]

Kao pirofit, ovo drvo ima gustu, izolacijsku koru što ga čini dobro prilagođenim šumskim požarima. Nakon požara, mnoge vrste drveća regeneriraju se iz sjemena (kao što je, naprimjer, primorski bor) ili ponovno razmnožavaju iz tla kao ostrvski hrast. Kora plutastog hrasta omogućava mu da preživi požare, a zatim jednostavno ponovno razmnoži grane koje popune košnju. Brza regeneracija ovog hrasta čini ga uspješnim u ekosistemima koji su prilagođeni požarima mediteranskog bioma.[4]

Kultivacija i upotreba[uredi | uredi izvor]

Dobroformirano pluto na stablu hrasta plutnjaka
Poprečni presjek plutnjakovog stabla
Zreli žir hrasta plutnjaka, s karakterističnim ljuskicama i ostatkom zelene nijanse na vrhovima

.

Stablo plutnjaka tvori gusta, hrapava kora koja sadrži visoke razine suberina. S vremenom, sloj kore plutni kambij može razviti znatnu debljinu i može se brati svakih 7 do 10 godina da bi se napravilo pluto. Skupljanje pluta ne šteti stablu (iako takva aktivnost ima tendenciju da smanji njegov životni vijek), u stvari, nijedno drvo nije sječeno tokom postupka branja. Samo se kora odstrani, a novi sloj pluta ponovno uzima, što ga čini obnovljivim resursom. Stabla se uzgajaju u Španiji, Portugalu, Alžiru, Maroku, Francuskoj, Italiji i Tunisu. Ovi hrastovi smatraju se tvorcima tla, a dokazano je da njihovi plodovi imaju korisna insekticidna svojstva. Šume od hrasta plutnjaka pokrivaju otprilike 25.000 km2 u tim zemljama. Portugal ubere oko 50% svjetske žetve pluta. Plutni hrastovi se ne mogu legalno posjećivati u Portugalu, osim gospodarenja šumama, sječe starih, neproduktivnih stabala, pa čak i u tim slučajevima poljoprivrednici trebaju posebno odobrenje Ministarstva poljoprivrede.

Quercus suber se obično uzgaja u agrošumarskim sistemima, u Portugalu montado, a u Španiji dehesa . To su otvorene šume niske gustine drveća (50–300 stabala/ha). U tim sistemima, obično se uzgajaju krmne pod drvećem, a obavlja ispaša stoke tokom ljeta.[5]

Ovi hrastovi obično žive više od 200 godina[4]. Djevičansko pluto (ili 'muško' pluto) je prva plutovina, sječena obično sa stabala starijih od 25 godina. Za drugu berbu potrebno je još 9 do 12 godina, a stablo se može guliti oko dvanaest puta u njegovom životnom vijeku. Berba pluta obavlja se u potpunosti bez mašinerije, a zavisi isključivo od ljudskog rada. Obično je potrebno pet ljudi da pokupe koru drveta pomoću malene sjekire. Proces zahtijeva obuku zbog vještine potrebne za žetvu kore bez nanošenja prevelike štete stablu. Evropska industrija pluta proizvodi 300.000 tona pluta godišnje, s vrijednošću od 1,5 milijardi eura i zapošljava 30.000 ljudi. Pluto za čepove vinskihboca predstavlja 15% upotrebe pluta po masi, ali 66% prihoda.

Pluto koja je ostalo nakon što su napravljeni čepovi koriste se za izradu širokog asortimana proizvoda, uključujući izolacijske ploče, podne i zidne pločice i zvučnu izolaciju u automobilskoj industriji, kao i za rukotvorine i umjetnički materijal. Ovo uključuje plutni papir koji se koristi u štampanju, prekrivanju knjiga, proizvodnji odjeće, pluta i posebne kože. Pluto se također koristi i u izradi [kriket|loptica za kriket]], loptica za bacanje, drški za badminton, ručki za štapove i posebnih uređaja za svemirsku industriju.[5]

Plutni hrastovi se ponekad sade kao pojedinačno drveće, što vlasnicima daje manji prihod. Stablo se ponekad kultivira i za ukras. Hibridi hrastom cerom (Quercus cerris) su redoviti, kako u divljini na jugozapadu Europe, tako i u uzgoju; hibrid je poznat kao hrast Quercus × hispanica Lucombe. Neki plutnjaci također se proizvoda i u istočnoj Aziji iz srodnog kineskog hrasta plutnjaka (Quercus variabilis)

Patogeni[uredi | uredi izvor]

Plutni hrast relativno je otporan na patogene, ali neke se bolesti javljaju u nekim vrstama. Pjegavost listova može biti uzrokovana gljivicom Apiognomonia errabunda . Ostale gljivice mogu uzrokovati puckanje lišća, praškastu plijesan, hrđu i tumore.[6]

Najvirulentniji patogen krasta plutnjaka može biti Diplodia corticola , gljiva Ascomycota koja uzrokuje curenje biljnog soka iz tumora , opadanje lišća i oštećenja na žirovima. Gljiva Biscogniauxia mediterraneana sve je češća u šumama hrasta plutnjaka. Njena plodna tijela izgledaju poput ugljena, crnih stabala. Obje ove gljive prenosi Platypus cylindrus, vrsta rogača. Uobičajena vodena plijesan Phytophthora cinnamomi raste u korijenju drveta i poznato je da pustoši šume hrasta plutnjaka.

Posebna stabla[uredi | uredi izvor]

U portugalskom gradu Águas de Moura nalazi se, u blizini Sobreiro Monumental (monumentalno stablo hrasta plutnjaka), staro 234 godine, visoko 16 m i sa deblom za koje je potrebno najmanje pet osoba da ga obgrli. Smatra se nacionalnim spomenikom od 1988. godine, a Guinnessova knjiga rekorda navodi ga kao najveće i najstarije na svijetu.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Eriksson, E.; Varela, M.C.; Lumaret, R. & Gil, L. (2017). Genetic conservation of Quercus suber. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN), Bioversity International. ISBN 978-92-9255-062-2. 
  2. ^ Mediterranean Woodland and Forest Ecoregion: Northern Africa: Morocco, Algeria, and Tunisia. World Wildlife Fund. 2017.
  3. ^ Hogan, C. M. Barbary Macaque, Macaca sylvanus. GlobalTwitcher.com, Ed. N. Stromberg.
  4. ^ a b c Santos Pereira, J., Bugalho, M.N., and Caldeira, M.D. (2008). From the Cork Oak to Cork: A Sustainable Ecosystem. APCOR: Portuguese Cork Association.
  5. ^ a b Gil, L. & Varela, M. (2008), Cork oak - Quercus suber: Technical guidelines for genetic conservation and use, European Forest Genetic Resources Programme, str. 6 
  6. ^ Moricca, Salvatore; Linaldeddu, Benedetto T.; Ginetti, Beatrice; Scanu, Bruno; Franceschini, Antonio; Ragazzi, Alessandro (2016). "Endemic and Emerging Pathogens Threatening Cork Oak Trees: Management Options for Conserving a Unique Forest Ecosystem". Plant Disease 100 (11): 2184–2193. doi:10.1094/PDIS-03-16-0408-FE. 

Preporučena literatura[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]