Ratne operacije i prilike u zaraćenim zemljama

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Nastavak rata obilovao je brojnim političkim i vojnim dešavanjima. Osim sukoba na fontovima, vođena je i živa diplomatska aktivnost zaraćenih strana. Sve su željele pridobiti za saveznike dotada neutralne zemlje. Tako je na stranu Centralnih sila tokom 1915. godine pristupila Bugarska, a na stranu Antante Italija te godinu dana kasnije i Rumunija. Ipak, događaj koji je odredio dalji tok rata je bio pristupanje Sjedinjenih Američkih Država silama Antante, u aprilu 1917. godine.

Ulazak Italije i Bugarske u rat[uredi | uredi izvor]

Teritorijalno proširenje Italije prema Londonskom ugovoru.

Velika Britanija nastojala je od samog početka rata pridobiti Italiju na stranu Antant. Tako je nakon brojnih pregovora 26. aprila 1915. godine u Londonu sklopljen tajni sporazum između predstavnika Velike Britanije, Francuske i Rusije s jedne, te Italije s druge strane. Prema tom sporazumu Italiji je nakon eventualne pobjede Antante obećano teritorijalno proširenje u istočnu obalu Jadrana, odnosno na račun slovenačkih i hrvatskih teritorija koje su u tom trenutku bile u sastavu Austro-Ugarske. Tako je u maju 1915. godine otvoren Italijanski front koji se prostirao od švicarske granice do Trsta. S druge strane, Centralne sile u septembru 1915. godine na svoju straniu privukle Bugarsku obećanjima da če joj poslije pobjede dodijeliti Makedoniju i dijelove istočne Srbije. Tim činom omogućeno je geografsko povezivanje Centralnih sila od obala Atlantika do Perzijskog zaljeva.

Stanje na glavnim fontovima[uredi | uredi izvor]

Britanci su konstruirali prvi upotrebljivi tenk iz 1916. godine. Zahvaljujuči gusjenicama mogli su prelaziti baltnjave rovove i prolaziti kroz bodljikavu žicu. Vojnici koji su se nalazili u tenkovima pucali su iz topova teških kalibara.

Tokom 1915. godiine na Zapadnom frontu nije bilo nekih značajnih dešavanja. Zaraćene strane su, uglavnom, uspjele sačuvati svoje dotadašnje položaje. Na drugom kraju Evrope, pokušaj Engleza i Francuza da osvoje Bosfor i Dardanele kako bi se povezale s ruskom vojskom doživio je neuspjeh. Ostaci njihovih snaga formirali su kasnije, u augustu 1916. godine, Solunski front. U težnji da pomognu Osmanskom carstvu i spriječe zauzimanje važnih moreuza, udruženom ofanzivom na Balkanskim frontovima. Centralne sile su krajem 1915. godine okupirale Srbiju, a u januaru 1916. i Crnu Goru. Na Istočnom frontu njemačke snage zauzele su ruski dio Poljske i Litvu. Tako je ratna 1915. protekla u znaku pobjeda Centralnih sila. Zaraćene strane su tokom 1916. godine pokušale i velikim bitkama uz primjenu artiljerije postići odlučujuće pobjede i tako riješiti rat u svoju korist. Krajem maja 1916. godine vođena je najveća pomorska bitka izmjeđu britanske i njemačke mornarice blizu Jitlanda, pred sjeverozapadnom obalom Danke. Nijemci su nastojali razbiti pomorsku blokadu i osigurati slobodan izlazi na more, ali im to nije uspjelo. Na zapadnom frontu vođene su žestoke borbe. U Bici kod Verdena Nijemci su puna tri mjeseca uzaludno pokušavali slomiti francuski otpor. Obje su strane imale velike gubitke - oko milion mrtvih i ranjenih. Druga velika bitka vodila se na riječi Somi, kada su udružene britansko-francuske trupe nastupile zajedno protiv Nijemaca. U toj su bici prvi put upotrijebljeni tenkovi i bojni otrovi. Na obje strane bilo je približno milion i trista hiljada mrtvih i ranjenih. Na istočnom frontu ruska vojska zauzela je južnu Galiciju i Bukovinu. Tada Rumunija ulazi u rat na strani Antante, ali je njena vojska već u prvim borbama doživjela neupsjeh.

Ulazak SAD-a u rat[uredi | uredi izvor]

Presjednik SAD-a Vudro Vilson(eng: Woodrow Wilson) 2. aprila 1918. godine traži od Kongresa da objavi rat Njemačkoj.[1]

Sjedinjene Američke Države od početka rata pružale su materijalnu pomoć silama Antante. Zbog toga su njmeačke podmornice početkom 1917. godine započele potapati i američke brodove. Njemačka smatrala je da će tako oslabiti Veliku Britaniju, jer neće moći primati pomoć potrebnu za vođenje rata. Bio je to povod da SAD u aprilu 1917. godine prekinu dotadašnju neutralnost i objave rat Njemačkoj. Sile Antante dobile su tako još jednog jakog saveznika, što predstavlja veoma bitnu prekretnicu u Prvom svjetskom ratu.

Prilike u zaraćenim zemljama[uredi | uredi izvor]

Žene su bile radna snaga u britanskoj tvornici oružja. U ratno doba žene su se ptihvatile poslova koje su ranije obavljali isključivo muškarci. Pri tome su pokazale velki nivo sposobnosti što im je pomoglo da nakon rata dobiju veća prava, ukljulujući i pravo glasa.

Što je vrijeme odmicalo i rat duže je trajao, život stanovnika u zaraćenim zemljama bivao je sve teži. Rat je poremetio cjelokupnu privrednu i društvenu svakodnevnicu. Zaraćene zemlje su kompletan privredni potencijal usmjerile u ratne svrhe. Poljopriveda je bila upropaštena a naročito stočarstvo. Zbog prekinute proizvodnje počela se osjećati oskudica osnovnih životnih potrepština. Zavladalo je siromaštvo, glad, razne bolesti (naprimjer, španska groznica) i mnoge druge nevolje. Nezadovoljstvo naroda ratom bilo je sve izraženije. Demonstracije i štrajkovi postajali su svakodnevnica. Stanovništvo u pozadini pratilo je gotovo jednako kao i vojnici na fontovima. Stanje je bilo posebno teško u gradovima čiji su stanovnici ginuli od četih bombardiranja iz zraka ili s mora. Kako je rat odmicao, broj mobiliziranih vojnika konstantno se povećavao. Zbog toga je vrlo malo muškaraca ostajalo da radi na svojim svakodnevnim poslovima. To je dovelo do masovnog zapošljavanja žena u tvornicama i u poljoprivedi, ali i u javim službama kao što su pošta, prijevoz ili administracija. Bio je to početak emancipacije žena, koje su nakon 1918. godine u većini evropskih zemalja dobile mnoga prava, a najznačajnije je pravo glasa.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "U.S. Entry into World War I". History.