Idi na sadržaj

Referendum o autonomiji Sandžaka

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Referendum o autonomiji Sandžaka
(1991-10-25) (1991-10-27)

25–27. oktobar 1991.
Da li ste za potpunu političku i teritorijalnu autonomiju Sandžaka sa pravom priključenja jednoj od suverenih republika?
Zamišljena teritorija autonomne regije Sandžak
Zamišljena teritorija autonomne regije Sandžak.
Veb-sajtbnv.org.rs/onama.php
Rezultati
Izbor
 Glasovi %
Da 183.302 98,93%
Ne 1.982 1,07%
Važeći glasovi 185.284 99,92%
Nevažeći ili prazni glasovi 153 0,08%
Ukupno glasova 185.437 100,00%
Registrovani glasači 264.156 70,2%

Referendum o autonomiji Sandžaka bio je referendum o političkoj i teritorijalnoj autonomiji regije održan između 25. i 27. oktobra 1991, na inicijativu Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka (MNVS).[1] Referendum je organizovan u 12 općina u kojima živi bošnjačko stanovništvo, a prostorno je obuhvatao kulturno-historijsku geopolitičku regiju Sandžak u SR Srbiji i SR Crnoj Gori. Cilj referenduma bio je ispitivanje volje naroda o uspostavljanju autonomije Sandžaka i potencijalnoj mogućnosti njegovog priključenja jednoj od suverenih republika tadašnje SFR Jugoslavije, vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini.[2][3]

Historija

[uredi | uredi izvor]

Osnivane Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka

[uredi | uredi izvor]

Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka (MNVS) osnovano je u Novom Pazaru 11. maja 1991.[4][5] Za prvog predsjednika izabran je bio Sulejman Ugljanin.[4] MNVS su činile Stranka demokratske akcije Sandžaka (SDA S) i druge bošnjačke političke stranke, kao i druga udruženja, islamska zajednica i nestranački pojedinci.[6]

Istog dana, MNVS je izjavio da vlade Srbije i Crne Gore promoviraju "velikosrpsku ideologiju" i traže "fizičko istrebljenje" sandžačkih muslimana kako bi kopnena granica između Srba u Srbiji i Crnoj Gori bila potpuno nesmetana. Također, tvrdio je da je MNVS jedini legitimni predstavnik sandžačkih muslimana. MNVS je tražio autonomiju za Sandžak u slučaju raspada Jugoslavije i pozvao muslimane da se naoružaju u slučaju građanskog rata. Najavio je formiranje skupštine, izvršnog vijeća, službi javne sigurnosti i uvođenje obavezne vojne službe, obećavajući suspenziju svih ostalih jugoslavenskih državnih organa u slučaju raspada Jugoslavije ili građanskog rata.[7]

Referendum

[uredi | uredi izvor]

Dana 10. jula 1991. SDA Sandžaka (tada SDA Novi Pazar), pod rukovodstvom Sulejmana Ugljanina, uputilo je pismo koje traži od saveznih organa raspisivanje referenduma o autonomiji Sandžaka rukovodstvu SFR Jugoslavije, Srbije i Crne Gore, kao i State Departmentu, Evropskom parlamentu itd. S obzirom da odgovor nije došao, 3 mjeseca kasnije, 11. oktobra 1991, MNVS donosi odluku o raspisivanju neobavezujućeg referenduma koji će se održati od 25. do 27. oktobra 1991. Centralnu komisiju za sprovođenje referenduma činili su: predsjednik Rasim Ljajić, zamjenik Fevzija Murić i članovi Azem Hajdarević, Hadija Jakupović i Kasim Zoranić.

Između 25. i 27. oktobra 1991,[4] MNVS je organizovao referendum za autonomiju Sandžaka, pitajući glasače da li su za "potpunu političku i teritorijalnu autonomiju" regije sa "pravom priključenja jednoj od suverenih republika?", vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini. Vlasti Srbije su proglasile referendum neustavnim.[8][9] Referendum je organizovan uz podršku Stranke demokratske akcije (SDA) u BiH, iako je to MNVS negirao.[10] MNVS je tvrdio da je 264.156 ljudi u Sandžaku, ostatku Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak.[11] Izlaznost je bila 70,2%, a 99% je glasalo za političku i teritorijalnu autonomiju Sandžaka s pravom pridruživanja nekoj od jugoslavenskih republika.[4] Ugljanin je tvrdio da je na referendumu učestvovalo 97% sandžačkih muslimana i 33% Albanaca, ali gotovo nijedan kršćanin. Također je rekao da će MNVS odlučiti kojoj će se jugoslavenskoj republici Sandžak pridružiti, ovisno o daljnjem razvoju događaja.[11]

Postreferendumski period

[uredi | uredi izvor]

Krajem novembra 1991, MNVS je izabrao novu administraciju za regiju koja je djelovala kao vlada u sjeni.[10] Sekretar Stranke demokratske akcije Sandžaka, Rasim Ljajić, imenovan je za premijera, dok je Ugljanin ostao predsjednik MNVS-a. SDA S je zadržala većinu mjesta u novoj vladi, koja je uključivala i Liberalnu bošnjačku organizaciju i Stranku nacionalne jednakosti.[12] Također u januaru 1992, MNVS je usvojio rezoluciju kojom poziva sandžačke muslimane da se usprotive regrutaciji za Jugoslavensku narodnu armiju (JNA).[13]

Nakon što je Evropska zajednica priznala nezavisnost nekoliko bivših jugoslavenskih republika u decembru 1991, Ugljanin je poslao rezultate referenduma nizozemskom ministru vanjskih poslova Hansu van den Broeku tražeći "priznanje i puni međunarodni i pravni subjektivitet Sandžaka".[11] U januaru 1992, MNVS je proglasio stvaranje "posebnog statusa" za Sandžak koji bi regiji dao dalekosežnu autonomiju. Inicijativu nisu priznale ni jugoslavenska vlada ni vlada Srbije.[12] U naknadnom pismu upućenom Evropskom ministarskom vijeću od 5. aprila 1992, Ugljanin je, pod utjecajem skorog osnivanja Savezne Republike Jugoslavije (nakon što su Slovenija, Hrvatska, Republika Bosna i Hercegovina i Makedonija proglasile nezavisnost), a pozivajući se na rat u Bosni i Hercegovini, ponovo zatražio priznanje Sandžaka, kao i raspoređivanje vojnika Ujedinjenih nacija i uspostavljanje međunarodnog prisustva u regiji.[11]

Dana 18. aprila, Konferencija muslimanskih intelektualaca Sandžaka, Crne Gore i Srbije protestovala je protiv osnivanja Savezne Republike Jugoslavije, tvrdeći da se to dogodilo protiv volje muslimana u zemlji i pozivajući na njeno nepriznavanje.[11] MNVS je 28. aprila usvojio rezoluciju kojom se negira postojanje SR Jugoslavije i insistira da se muslimanima Sandžaka dozvoli da se pridruže republici po svom izboru, što je u ovom slučaju bila Republika Bosna i Hercegovina, sa većinskim muslimanskim stanovništvom.[14] Dana 16. augusta 1992, MNVS je otišao korak dalje. Pozivajući se na svoje skoro učešće na Londonskoj konferenciji u augustu 1992, MNVS je najavio potpuni bojkot Srbije i Crne Gore, uključujući i njihove republičke skupštine, sve dok Sandžak ne dobije zvanični status i ne prestane "državni terorizam". MNVS je pozvao na bojkot prijevremenih parlamentarnih izbora u maju 1992,[15] decembru 1992.[16] i decembru 1993.[15] Većina muslimana nije učestvovala na izborima, kao ni Albanci na Kosovu.[14]

Dana 6. juna 1993, MNVS je usvojio Memorandum o uspostavljanju posebnog statusa za Sandžak unutar SR Jugoslavije (Srbija i Crna Gora), kojim se težilo dalekosežnoj autonomiji. Memorandum, za koji je predviđeno da ga potpišu SR Jugoslavija, MNVS, Republika Bosna i Hercegovina i Badinterova komisija, ostao je mrtvo slovo na papiru.[17]

Godine 1996, stranke i udruženja sandžačkih muslimana usvojile su naziv "Bošnjaci" umjesto "Muslimani" nakon iste odluke Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca održanog u Sarajevu 1993.[17] Stoga je naziv MNVS promijenjen u Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (BNVS).[5] Nakon završetka rata u BiH 1995, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka usvojilo je Memorandum o autonomiji Sandžaka i posebnim odnosima s Bosnom i Hercegovinom 19. jula 1999.[4][15] Tokom predsjedničkih izbora 2000. održanih u septembru, BNVS je podržao Demokratsku opoziciju Srbije, pozivajući Bošnjake da glasaju za zajedničkog kandidata opozicije. Izbori su kulminirali svrgavanjem Slobodana Miloševića tokom takozvane Buldožer revolucije.[4]

Rezultati

[uredi | uredi izvor]

Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka je tvrdilo da je 264.156 ljudi iz Sandžaka, ostatku SFR Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak.[11] Tvrdilo je da je izlaznost bila 185.437 (70,19%), a da je 185.284 (99,92%) glasalo za autonomiju.[4]

Glasova Nevažeći

glasova

 Ukupno

glasova

 Registrovanih

glasača

 Izlaznost Rezultat
Za % Protiv %
183.302 98,93 1.982 1,07 153 185.437 264.156 70,19% bez okvira

Također pogledajte

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ "O nama - Bošnjačko nacionalno vijeće". bnv.org.rs. Bošnjačko nacionalno vijeće. Pristupljeno 27. 7. 2024.
  2. ↑ "Sandžak | The Princeton Encyclopedia of Self-Determination". pesd.princeton.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 19. 6. 2025.
  3. ↑ "SANDZAK – A REGION THAT IS CONNECTING OR DIVIDING SERBIA AND MONTENEGRO?". www.ifimes.org (jezik: engleski). Pristupljeno 19. 6. 2025.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 BNV.
  5. 1 2 Dimitrijević 2002, str. 392.
  6. ↑ Ahrens 2007, str. 225.
  7. ↑ Ahrens 2007, str. 225–226.
  8. ↑ Poulton, Hugh, ured. (1997). Muslim identity and the Balkan state. IMMA book series. London: Hurst. str. 175. ISBN 978-1-85065-276-2.
  9. ↑ Poulton i Taji-Farouki 1997, str. 175.
  10. 1 2 Poulton i Taji-Farouki 1997, str. 177.
  11. 1 2 3 4 5 6 Ahrens 2007, str. 226.
  12. 1 2 Bugajski 1994, str. 161.
  13. ↑ Ahrens 2007, str. 231.
  14. 1 2 Ahrens 2007, str. 214.
  15. 1 2 3 Sandžačke novine i 29 July 2011.
  16. ↑ Ahrens 2007, str. 226–227.
  17. 1 2 Ahrens 2007, str. 227.

Literatura

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Referendum_o_autonomiji_Sandžaka&oldid=3787172"