Idi na sadržaj

Referendum o nezavisnosti Crne Gore 1992.

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Referendum o suverenitetu Crne Gore
1. mart 1992.
Da li ste za to da Crna Gora, kao suverena republika, nastavi da živi u zajedničkoj državi − Jugoslaviji, potpuno ravnopravno sa drugim republikama koje to budu željele?
Rezultati
Izbor
 Glasovi %
Da 266.273 96,82%
Ne 8.755 3,18%
Važeći glasovi 275.028 98,80%
Nevažeći ili prazni glasovi 3.354 1,20%
Ukupno glasova 278.382 100,00%
Registrovani glasači 421.549 66,04%
Izlaznost na referendumu po općinama.
Izlaznost na referendumu po općinama.

Referendum o nezavisnosti Crne Gore 1992. bio je prvi referendum o suverentitetu (državnosti) Crne Gore, održan u Socijalističkoj Republici Crnoj Gori (tada u sastavu SFR Jugoslavije) 1. marta 1992, istovremeno kao i u SR Bosni i Hercegovini.[1] Referendumsko pitanje glasilo je: "Da li ste za to da Crna Gora, kao suverena republika, nastavi da živi u zajedničkoj državi − Jugoslaviji, potpuno ravnopravno sa drugim republikama koje to budu željele?" (ćirilica: Да ли сте за то да Црна Гора, као суверена република, настави да живи у заједничкој држави − Југославији, потпуно равноправно са другим републикама које то буду жељеле?).[2]

Referendum je bio rezultat odluke crnogorskog predsjednika Momira Bulatovića da pristane na uslove koje je postavio Lord Carrington, a koji su trebali transformirati Jugoslaviju u krnju zajednicu nezavisnih država koje bi imale status subjekata prema međunarodnom pravu. Bulatovićeva odluka razljutila je njegovog saveznika, srbijanskog predsjednika Slobodana Miloševića i srpsko rukovodstvo, koji su dodali amandman Carringtonovom planu koji bi državama koje nisu željele otcjepljenje od Jugoslavije omogućio da osnuju državu nasljednicu.[3] Ukupno 421.549 građana imalo je pravo glasa.[4]

Biračko tijelo se odlučilo za ostanak u Jugoslaviji. Ukupno 96,82% birača, što je 63,17% ukupnog biračkog tijela, glasalo je za, uz izlaznost od 66,04%.[4] Pristalice stranaka koje su se zalagale za nezavisnost bojkotovale su glasanje.

Kao rezultat ovog referenduma, 27. aprila 1992. osnovana je Savezna Republika Jugoslavija, koja se sastoji od dvije bivše konstitutivne republike Jugoslavije, Srbije i Crne Gore.[5][3]

Pozadina

[uredi | uredi izvor]

Početkom oktobra 1991, crnogorske snage i Jugoslavenska narodna armija (JNA) započele su opsadu Dubrovnika. Bombardovanje Dubrovnika od strane JNA, uključujući i bombardovanje Starog grada - koji je na UNESCO-vom spisku svjetske baštine - izazvalo je međunarodnu osudu i postalo je katastrofa u odnosima s javnošću za Srbiju i Crnu Goru, doprinijevši njihovoj diplomatskoj i ekonomskoj izolaciji, a pokazalo se i štetnim za unutrašnju stabilnost Crne Gore i međuetničke odnose unutar republike.[3]

Tražeći izlaz iz krize, crnogorski predsjednik Momir Bulatović preduzeo je značajan politički rizik, što ga je dovelo u sukob i sa svojim političkim mentorima u Beogradu, srpskim nacionalistima u Crnoj Gori, kao i sa mnogim ljudima u vlastitoj stranci. Kako se rat u Hrvatskoj intenzivirao, Evropska zajednica je organizovala mirovnu konferenciju o Jugoslaviji u Haagu, kojom je predsjedavao Lord Carrington, bivši britanski ministar vanjskih poslova koji je služio u prvom kabinetu Margaret Thatcher. Carringtonov plan je predviđao labavo udruženje nezavisnih država koje bi imale status subjekata prema međunarodnom pravu.[3]

Iako se od crnogorske strane očekivalo ujednačavanje stavova sa srpskom linijom, Bulatović je neočekivano pristao na uslove Carringtonovog plana tokom noćnog zasjedanja crnogorske skupštine 17. oktobra 1991. Pristao je potpisati nacrt plana, a Borisav Jović je o tome obaviješten sljedećeg dana. Prema Joviću, Bulatović je imao podršku tadašnjeg italijanskog ministra vanjskih poslova Giannija De Michelisa.[3]

Tokom skupštinskih zasjedanja održanih 24. i 25. oktobra, sporazum je u suštini ratificiran. Međutim, Narodna stranka je pozvala na hitnu sjednicu skupštine, tokom koje su reakcije na plan bile pretežno negativne. Bulatovića i premijera Mila Đukanovića, koji su ga podržali tokom sjednice, niz govornika, među kojima su bili i Branko Kostić, kao i srpski državni mediji i Slobodan Milošević, okarakterisao je kao izdajnike. Unionističke stranke su održale demonstracije ispred zgrade skupštine.[3]

Bulatović i Đukanović su pozvani u Beograd da prisustvuju nizu sastanaka sa srpskim rukovodstvom. Milošević je pokušao zaobići navodnu izdaju crnogorskog rukovodstva umetanjem klauzule u Carringtonov plan koja bi omogućila svakoj republici koja želi ostati dio Jugoslavije da to učini. Suočeno s nedostatkom konsenzusa u Crnoj Gori, crnogorsko rukovodstvo je odustalo i pristalo na Miloševićev prijedlog. Dana 30. oktobra 1991, Srbija i Crna Gora predložile su amandman na Carringtonov plan koji bi omogućio državama koje nisu željele da se otcijepe od Jugoslavije da uspostave državu nasljednicu. Referendum o uspostavljanju Savezne Republike Jugoslavije, kojim se tvrdio legitimni kontinuitet SFRJ, održao se u Crnoj Gori u martu 1992.[3]

Kampanja i reakcije

[uredi | uredi izvor]

U periodu prije referenduma, dvije vladajuće stranke u Srbiji i Crnoj Gori pregovarale su o formiranju i raspodjeli vlasti u novoj Jugoslaviji, kojoj je ostalo oko 40% teritorije i stanovništva prethodne države. Crnogorski predsjednik Momir Bulatović zamislio je konfederalni model sa zajedničkom državom koja bi imala jedinstveno tržište, jedinstvenu valutu, unitarnu monetarnu politiku, zajedničku vanjsku politiku, iako onu koja bi dozvoljavala odvojena konzularna predstavništva, i zajednički odbrambeni sistem koji bi omogućavao određeni stepen autonomije.[3]

Predloženi princip pariteta koji je Bulatović zagovarao postepeno je narušavan nakon kasnijih sastanaka između Bulatovića i srbijanskog predsjednika Slobodana Miloševića. Srpska politička elita se dosljedno protivila ideji o ravnopravnom statusu Crne Gore unutar federacije. Zbog svog utjecaja na vladajuću elitu u Crnoj Gori, njen stav je na kraju prevagnuo.[3]

Crnogorska vladajuća elita, željeći olakšati brzo prihvatanje nove države, usvojila je Zakon o referendumu, ograničavajući javnu raspravu na period od samo sedam dana. Crnogorska opozicija se protivila nedemokratskom karakteru referenduma, organizujući demonstracije u crnogorskim gradovima i pokušavajući uvjeriti birače da postoje alternative bliskoj federaciji sa Srbijom. Širom Crne Gore, vladajuća Demokratska partija socijalista vodila je kampanju pod sloganom "Jugoslavija bez alternative", a istovremeno je radila na ograničavanju obima javne debate, ometanju aktivnosti opozicije i implicitnoj prijetnji pojedincima potencijalnim gubitkom sredstava za život.[3]

Referendum su bojkotovale opozicione stranke poput Liberalnog saveza Crne Gore,[3] Socijaldemokratske i Socijalističke partije,[3] kao i manjinske stranke poput Demokratskog saveza Crne Gore,[3] što je dovelo do relativno niske izlaznosti od 66%.[3]

Blokovi

[uredi | uredi izvor]

Federacija

Podrška:

Nezavisnost (bojkot)

Podrška:

Rezultati

[uredi | uredi izvor]

Ukupno

[uredi | uredi izvor]
Glasova Nevažeći

glasova

 Ukupno

glasova

 Registrovanih

glasača

 Izlaznost Rezultat
Za % Protiv %
266.273 96,82 8.755 3,18 3.354 278.382 421.549 66,04% bez okvira

Po općinama

[uredi | uredi izvor]
Općina Za Protiv Registrovanih

glasača

 Glasalo Izlaznost
Andrijevica 4.596 (99,61%) 5 (0,11%) 4.720 4.614 97,75%
Bar 11.523 (93,61%) 616 (5%) 25.550 12.309 48,18%
Berane 16.679 (95,37%) 697 (3,99%) 25.040 17.488 69,84%
Bijelo Polje 21.271 (96,75%) 363 (1,65%) 35.597 21.985 61,76%
Budva 6.124 (95,99%) 204 (3,20%) 8.696 6.380 73,37%
Cetinje 9.093 (95,24%) 326 (3,41%) 14.408 9.547 66,26%
Danilovgrad 8.092 (89,28%) 93 (1,03%) 11.319 9.064 80,08%
Herceg Novi 15.071 (95,79%) 486 (3,09%) 21.130 15.374 74,46%
Kolašin 6.455 (98,47%) 44 (0,67%) 8.103 6.555 80,90%
Kotor 10.937 (91,98%) 693 (5,83%) 16.560 11.981 71,81%
Mojkovac 6.677 (99,23%) 35 (0,52%) 7.508 6.729 89,62%
Nikšić 43.160 (97,83%) 775 (1,76%) 52.758 44.118 83,62%
Plav 2.730 (95,79%) 96 (3,37%) 10.314 2.850 27,63%
Pljevlja 21.543 (97,50%) 452 (2,05%) 28.573 22.095 77,33%
Plužine 3.353 (99,29%) 12 (0,36%) 3.763 3.377 89,74%
Podgorica 64.955 (95,21%) 2.746 (4,03%) 103.211 68.222 66,10%
Rožaje 1.360 (89,77%) 136 (8,98%) 13.962 1.515 10,85%
Šavnik 2.385 (98,68%) 16 (0,66%) 2.731 2.417 88,50%
Tivat 4.915 (84,44%) 720 (12,37%) 8.737 5.821 66,62%
Ulcinj 2.411 (89,50%) 215 (7,98%) 15.363 2.694 17,54%
Žabljak 2.943 (98,86%) 25 (0,84%) 3.506 2.977 84,91%

Posljedice

[uredi | uredi izvor]

Novi ustav, kojim je formirana Savezna Republika Jugoslavija, stupio je na snagu 27. aprila 1992.[5] Crnogorska opozicija je novi ustav podrugljivo nazivala "Žabljačkim ustavom", po planinskom ljetovalištu u Crnoj Gori, gdje su se dva rukovodstva sastala kako bi stvorila novu državu. Njihov osnovni argument bio je da je SRJ nejednaka tvorevina koja će jednostavno postati disfunkcionalna, zbog činjenice da je sastavljena od dvije federalne jedinice nesrazmjerne veličine, stanovništva i ekonomskih interesa. Takva situacija je navela čak i one unutar vladajuće DPS-a, poput tadašnjeg crnogorskog ministra vanjskih poslova Miodraga Lekića, da tvrde da unutar strukture SRJ crnogorski interesi nisu dovoljno zaštićeni.[3]

Razljućena namjerom Momira Bulatovića da pristane na plan Lorda Carringtona u oktobru 1991, kao i njegovim zahtjevom da se sazove posebna sjednica crnogorske skupštine kako bi se raspravljalo o mogućnosti još jednog referenduma, vladajuća Socijalistička partija Srbije (SPS) podržala je Bulatovićevog protivkandidata na predsjedničkim izborima 1992, Branka Kostića. Tokom izborne kampanje, Bulatović je nastojao da nastavi da balansira između crnogorskih političkih polova unionizma i nacionalizma, zalažući se za crnogorsku autonomiju i ravnopravnost sa Srbijom unutar okvira SRJ. Kostić se predstavljao kao "velikosrbin", direktno se svrstavajući uz Slobodana Miloševića i politiku SPS-a. DPS je trijumfovao na istovremenim parlamentarnim izborima, a Milo Đukanović je nastavio da obavlja funkciju premijera Crne Gore, na kraju se još više udaljavajući od politika koje je zagovaralo srpsko rukovodstvo.[3]

Također pogledajte

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ Lukic, Reneo. "THE WITHERING AWAY OF THE FEDERAL REPUBLIC OF YUGOSLAVIA" (PDF). NATO. Pristupljeno 19. 7. 2020.
  2. ↑ "Службени лист Републике Црне Горе, Број 10". Službeni List Crne Gore. Титоград: Новинска установа Службени лист Републике Црне Горе: 1. 6. 3. 1992. ISSN 0354-1541.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Morrison 2009.
  4. 1 2 "Zvanični rezultati referenduma 1992. godine". CEMI. Arhivirano s originala, 14. 2. 2009. Pristupljeno 21. 12. 2016.
  5. 1 2 Thomas, Robert (juli 2000). Serbia Under Milošević: Politics in the 1990s. London: C. Hurst & Co. Publishers. str. 120. ISBN 1-85065-341-0. Pristupljeno 12. 7. 2020.
  6. ↑ Morrison 2009, str. 105.
  7. ↑ Morrison 2009, str. 126.
  8. ↑ Morrison 2009, str. 108–110.

Literatura

[uredi | uredi izvor]
  • Morrison, Kenneth (2009). Montenegro: A Modern History. I.B. Tauris. ISBN 978-1845117108.

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Referendum_o_nezavisnosti_Crne_Gore_1992.&oldid=3747979"