Rimska vila u Paniku

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Rimska vila u Paniku, izgradnjom brane Grančarevo na Trebišnjici i stvaranjem Bilećkog jezera je potopljena.

Villa urbana na lokaliteu Crkvina-Parežani bila je smještena na najljepšem položaju uz rijeku Trebišnjicu, izgrađena u obliku tzv. „U vile“. Dva kompleksa prostorija koja su ležala naspramno, i obuhvatala banju i reprezentativne prostorije, bile su na jednom kraju vezane trijemovima i tako zatvarali veliki četverougaoni prostor, vjerovatno vrt. Gabariti objekta, sitni nalazi, luksuznost u opremanju, posebno stambenih dijelova, blizina manjih vila rustika koje su ulazile u domen ovih velikih zdanja ukazuju da je ova vila bila sjedište jednog velikog posjeda.[1]

U jednoj od prostorija nađeni su najraniji tragovi kršćanstva u BiH. Prostorija je u obliku krsta i predstavlja najvjerovatnije prostor namjenjen za tajne krišćanske aktivnosti u vremenu kada je krišćanstvo bilo van zakona i proganjano. U njoj se u određenoj mjeri sačuvao mozaik izuzetnih umjetničkih vrijednosti i simbolične sadržine. Mozaik se sastojao iz dva dijela – kvadratnog polja sa centralnom figurom Orfeja i duguljastog polja ispod njega sa bistom Muze. Oba mozaika vezana su u jednu cijelinu dvostrukim okvirom. Orfej je prikazan u zelenoj tunici sa crvenim opasačem i ogrnut crvenim plaštom. Na desnoj ruci su tri znaka krsta, jedan ispod drugog. Orfej je okružen životinjama, desno od njega je bik, a iznad njega zmija. Vidljive su i noge neke životinje i dio drveta ispod koga sjedi, panter koji goni divokozu i ptice na granama. Muza je prikazana u zelenoj tunici sa perjem na glavi.[2]

Vlasnici ovog fundusa bile su pristalice kršćanstva prije nego što je ono prihvaćeno od države. To su, prema istraživanjima, najraniji tragovi kršćanstva do sada ustanovljeni na teritoriji Bosne i Hercegovine.

Ostaci mozaika konstatovani su još u sedam prostorija. Riječ je o geometrijskim mozaicima od kojih većina nije polihromna, nego samo u bijelo-plavoj boji. Motivi su jednostavni i siromašni, te se dosta ističe bijela pozadina, a omiljeni su pelta, čvor, krugovi, rombovi, pletenice. Na osnovu analogija sa sličnim mozaicima uklapaju se u period III vijeka.

Vila rustika na Dračevoj strani, je posjedovala pomoćne prostorije u funkciji radionica, ostava, staja i slično. U neposrednoj blizini ove vile može se nazrijeti stan villicusa, nadzornika ovog imanja.

Utvrđeno je postojanje i tri grupe zgrada koje se sastoje od uskih i dugih krakova jednakih širina i u njima se nalaze jedan red velikih ili dva reda manjih prostorija. Po nalazima poljoprivrednog oruđa i velikih kamenih sudova za preradu poljoprivrednih proizvoda (mlinovi za mljevenje žita) može se zaključiti da su ove gospodarske prostorije služile, prije svega, za radove u vezi sa poljoprivredom. Kompleks zgrada na Dračevoj strani nastao je najvjerovatnije krajem I i u II vijeku n.e.

U vilama rustikama na Dračevoj strani nađeni su samo pojedinični fragmenti mozaika crveno ili bijelo obojeni. Većina nađenih motiva predstavlja motive arhitekture, ali je uočeno i prisustvo biljnih motiva, dok su likovni prikazi malobrojni. Pokretni nalazi i reprezentativni mozaici preneseni su u prostorije muzeja.

Iznad rimskog građevinskog kompleksa datiranog u doba Galijena, pronađena je mala starohrišćanska crkva koja je izgrađena još u VI vijeku, a kasnije je iznad nje sagrađena mala ranokršćanska crkva oko koje se sahranjivalo stanovništvo. [3]

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 - BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA
  • Adnan Busuladžić, Umjetnost antičkih mozaika na tlu BiH. Sarajevo: 2008

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Ivo Bojanovski: BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA". Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988. Pristupljeno 9. 2. 2016. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  2. ^ "ADNAN BUSULADŽIĆ -UMJETNOST ANTIČKIH MOZAIKA NA TLU BOSNE I HERCEGOVINE". Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 2008. Pristupljeno 9. 2. 2016. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  3. ^ Ljiljana Parežanin, arheolog u Zavodu za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog naslijeđa RS. -2016 -Rimske vile u bilećkom selu Panik – tajna pod vodom