Sredozemno more
| Sredozemno more | |
|---|---|
 Sredozemno more | |
| Lokacija | |
| Koordinate | 35°N 18°E / 35°N 18°E |
| Vrsta | More |
| Primarni prilivi | Atlantski okean, Mramorno more, Nil, Ebro, Rona, Chelif, Po |
| Površina | 2.500.000 km2 km2 |
| Prosječna dubina | 1.500 m m |
| Maks. dubina | 5.109 m m |
| Zapremina vode | 3.750.000 km3 km3 |
| Vrijeme zadržavanja | 80-100 godina |
| Ostrva | 3.300+ |
 Interaktivna karta: Sredozemno more | |
Sredozemno more jeste more koje spaja obale Evrope na sjeveru, Azije na istoku i Afrike na jugu, povezano je s Atlantskim okeanom kroz Gibraltarski moreuz, s Indijskim okeanom preko Sueckog kanala i Crvenog mora, a sa Crnim morem preko Bosfora i gotovo potpuno ograđeno kopnom: na sjeveru Južnom Evropom i Anadolijom, na jugu sjevernom Afrikom, a na istoku Levantom u zapadnoj Aziji. Područje Sredozemnog mora sa obalnim pojasom zove se Mediteran ili Sredozemlje.
Geološki dokazi pokazuju da je prije oko 5,9 miliona godina Mediteran bio odsječen od Atlantika i da je djelomično ili potpuno isušen u periodu od nekih 600.000 godina tokom Mesinske krize slanosti prije nego što ga je ponovno napunila Zancleanska poplava prije oko 5,3 miliona godina.
Zauzima površinu od oko 2,5 miliona km2[1] što predstavlja 0,7% globalne površine okeana, iako je na zapadu kod Gibraltara, veza s Atlantskim okeanom široka svega 14 km. Sredozemno more obuhvata veliki broj ostrva, od kojih su neka vulkanskog porjiekla. Dva najveća ostrva, i po površini i po broju stanovnika, su Sicilija i Sardinija.
Sredozemno more ima prosječnu dubinu od 1.500 m, a najdublja zabilježena tačka je 5.109 m ±1 m u dubini Kalipso u Jonskom moru. Leži između geografske širine 30° i 46° N i geografske dužine 6° Z i 36° E. Njegova dužina od zapada do istoka, od Gibraltarskog moreuza do Aleksandretskog zaliva, na jugoistočnoj obali Turske, iznosi oko 4.000 kilometara. Dužina sjever-jug uveliko varira između različitih obala i da li se razmatraju samo ravne rute. Također uključujući longitudinalne promjene, najkraći brodski put između multinacionalnog Tršćanskog zaliva i libijske obale zaljeva Sidra iznosi oko 1.900 kilometara. Temperature vode su blage zimi i tople ljeti i daju naziv mediteranskom klimatskom tipu zbog većine padavina koje pada u hladnijim mjesecima. Njegova južna i istočna obala obrubljene su vrućim pustinjama nedaleko od unutrašnjosti, ali neposredna obala sa svih strana Mediterana ima tendenciju da ima jaku morsku umjerenost.
More je bilo važan put za trgovce i putnike u antičko doba, olakšavajući trgovinu i kulturnu razmjenu između naroda u regiji. Historija mediteranskog regiona je ključna za razumijevanje porijekla i razvoja mnogih modernih društava. Rimsko carstvo je stoljećima zadržalo nautičku hegemoniju nad morem i jedina je država koja je ikada kontrolirala cijelu svoju obalu.
Zemlje i područja, čije obale oplakuje Sredozemno more su Španija, Francuska, Monako, Italija, Malta, Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Albanija, Grčka, Turska, Kipar, Sirija, Libanon, Izrael, Palestina, Egipat, Libija, Tunis, Alžir i Maroko, a UNESCO u zemlje Mediterana uvrštava i Portugal, Srbiju, Makedoniju, San Marino, Vatikan i Andoru bez obzira što te zemlje nemaju direktan izlaz na Sredozemno more, nego gravitiraju tom području ili su kulturom, historijom i tradicijom vezani za to područje. Osim toga, Gibraltar i Ceuta, imaju obale na moru. Sliv obuhvata veliki broj drugih zemalja, a Nil je najduža rijeka koja završava u Sredozemnom moru.[2]
Geografija
[uredi | uredi izvor]Sredozemno more povezuje:
- sa Atlantskim okeanom preko Gibraltarskog moreuza (poznatog u Homerovim spisima kao "Herkulovi stubovi") na zapadu
- do Mramornog i Crnog mora, preko Dardanela i Bosfora, na istoku
163 km dug vještački Sueski kanal na jugoistoku povezuje Sredozemno more sa Crvenim morem bez brodske brave, jer je nivo vode u suštini isti.[3][4]
Najzapadnija tačka Mediterana nalazi se na prelazu iz Alboranskog mora u Gibraltarski moreuz, najistočnija tačka je na obali Iskenderunskog zaliva u jugoistočnoj Turskoj. Najsjevernija tačka Mediterana nalazi se na obali Tršćanskog zaliva u blizini Monfalconea u sjevernoj Italiji, dok je najjužnija na obali zaljeva Sidra u blizini libijskog grada El Agheila.
Velika ostrva na Mediteranu uključuju:
- Kipar, Kreta, Eubeja, Rodos, Lezbos, Hios, Kefalonija, Krf, Limnos, Samos, Naksos i Andros u istočnom Mediteranu
- Sicilija, Cres, Krk, Brač, Hvar, Pag, Korčula i Malta u srednjem Mediteranu
- Sardinija, Korzika i Balearska ostrva: Ibica, Majorka i Menorka u zapadnom Mediteranu
Alpski luk, koji takođe ima veliki meteorološki uticaj na područje Mediterana, dodiruje Mediteran na zapadu u području oko Nice.
Tipična mediteranska klima ima vruća, suha ljeta i blage, kišne zime. Usjevi regije uključuju masline, grožđe, naranče, mandarine, rogače i pluto.
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ Boxer, Baruch. "Mediterranean Sea". Encyclopædia Britannica (jezik: engleski). Pristupljeno 23. 10. 2015.
- ↑ "Nile River". education.nationalgeographic.org (jezik: engleski). Pristupljeno 12. 3. 2023.
- ↑ Vella, Andrew P. (1985). "Mediterranean Malta" (PDF). Hyphen. 4 (5): 469–472. Arhivirano s originala (PDF), 29. 3. 2017.
- ↑ Harald Krachler "Alois Negrelli, der Suezkanalplaner" In: Wiener Zeitung 18 January 1999.
