Sveto rimsko carstvo

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Sveto rimsko carstvo
Sacrum Romanum Imperium
962–1806.
Države prije:
Karl der Große 800.jpg Srednja Franačka
Ludwig der Deutsche.jpg Istočna Franačka
Države poslije:
Rajnska Konfederacija Flag of France.svg
Austrijsko carstvo Flag of the Habsburg Monarchy.svg
Stara švicarska konfederacija Early Swiss cross.svg
Kraljevina Pruska Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg
Kraljevina Saksonija State flag of Saxony before 1815.svg
Vojvodstvo Holstein Holstein Arms.svg
Zastava Grb
Položaj na karti
Državno uređenje izborna monarhija
  Car  
 -  962–973. Oton I. Veliki (prvi)
 -  1792–1835. Franjo II (zadnji)
Stanovništvo
 -  Ukupno (1786) 26 265 000[1] 

Sveto rimsko carstvo (lat. Sacrum Romanum Imperium; njem. Heiliges Römisches Reich) bilo je multietničko kompleksno carstvo koje se nalazilo u Srednjoj Evropi i trajalo je od ranog srednjeg vijeka do njegovog raspada 1806. godine. Carstvo se formalno od 962. godine sastojalo od Kraljevine Njemačke, Kraljevine Bohemije, Kraljevine Italije, Kraljevine Arelat i mnogih drugih teritorija.

Dana 25. decembra 800. godine papa Lav III je krunisao franačkog kralja Karla Velikog za cara, oživjevši tu titulu u zapadnoj Evropi prvi put nakon više od tri stoljeća. Tu titulu su nastavili koristiti pripadnici Karolinške dinastije od 888. do 899. godine, kada su je osporili vladari Italije u seriji građanskih ratova nakon smrti posljednjeg karolinškog nasljednika Berengara I 924. godine. Titula je oživljena 962. godine kada je Oton I krunisan za cara, čime započinje kontinuirano postojanje carstva više od osam stoljeća. Neki historičari smatraju da je carstvo počelo krunisanjem Karla Velikog, dok drugi smatraju da je počelo krunisanjem Otona I.

Precizan termin "Sveto rimsko carstvo" nije korišten sve do 13. stoljeća, ali je koncept "Translatio imperiie" od suštinske važnosti za prestiž cara i pojam da je vrhovna vlast naslijeđena od rimskih careva. Sjedište Svetog rimskog cara je tradicionalno bilo izborno, iako je često bilo pod kontrolom dinastije. Njemački izborni knez, najveći plemić carstva, je obično izabran za "Kralja Rimljana" i bio okrunjen za cara od strane pape; tradicija papskog krunisanja je prekinuta u 16. stoljeću. Carstvo nikada nije dostiglo stepen političkog ujedinjenja koje je formirano u Francuskoj i razvilo se, umjesto u decentraliziranu državu, u ograničenu izbornu monarhiju sastavljenu od stotinu podjedinica, kneževina, vojvodstava, grofovija, slobodnih carskih gradova i drugih domena. Moć cara je bila ograničena, a razni prinčevi, lordovi i kraljevi su bili njegovi vazali koji su dugovali caru svoju odanost i koji su posjedovali privilegije u de facto suverenom okviru svojih teritorija. Car Franjo II je raspustio carstvo 6. augusta 1806. godine nakon poraza od Napoleona u bici kod Austerlitza.

Historija[uredi | uredi izvor]

Rani srednji vijek[uredi | uredi izvor]

Karolinški prethodnici[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Karolinško carstvo

Nakon opadanja rimske vlasti u Galiji tokom 5. stoljeća, lokalna germanska plemena su preuzela kontrolu. Krajem 5. i početkom 6. stoljeća, Merovinzi su za vrijeme vladavine Klovisa I i njegovih nasljednika konsolidirali franačka plemena i proširili svoju hegemoniju preuzimajući kontrolu nad sjevernom Galijom i srednjim tokom rijeke Rajne. Međutim, do sredine 8. stoljeća, Merovinzi su smanjili svoju moć, a Karolinzi na čelu sa Karlosom Martelom, su postali de facto vladari. Martelov sin Pipin Mali 751. godine postaje Franački kralj i od tada njegovi nasljednici održavaju bliske odnose sa papom.

Pipinov sin Karlo Veliki postaje 768. godine franački kralj i započinje ekstenzivno širenje kraljevstva. Tokom njegove vladavine kraljevstvo se prostiralo na teritoriji današnje Francuske, Njemačke i sjeverne Italije, povezujući Franačko kraljevstvo sa Papinskim zemljama. Na Božić 800. godine, papa Lav III je krunisao Karla za cara, vraćajući ovu titulu na zapad prvi put nakon više od tri stoljeća. Nakon Karlove smrti 814. godine, carska kruna je postala osporena od karolinških vladara Zapadne Franačke (Karla Ćelavog) i Istočne Franačke (Karla Debelog). Nakon smrti Karla Debelog 888. godine, Karolinško carstvo se raspalo i više se nikad nije obnovilo. Nakon raspada Karolinškog carstva, posljednji Karolinški nasljednik Berengar I je krunisan za cara Italije od strane pape.

Osnivanje carstva[uredi | uredi izvor]

Oko 900. godine od Istočne Franačke su se odvojila autonomna vojvodstva Frankonija, Bavarska, Švabija, Saksonija i Lotaringija. Nakon smrti karolinškog kralja Ludviga Dijeteta 911. godine, Istočna Franačka nije izabrala karolinškog vladara Zapadne Franačke za njegovog nasljednika, već jednog od vojvoda Konrada, vojvodu Frankonije. Na samrti, Konrad daje titulu svom glavnom rivalu Henriku, vojvodi Saksonije, koji je izabran za kralja 919. godine. Henrik postiže primirje sa Ugarima nakon pobjede nad njima u bici kod Riade. Henrik umire 936. godine, a njegovi potomci su nastavili vladati istočnim kraljevstvom cijelo stoljeće.

Nakon Henrikove smrti, njegov sin i nasljednik Oton I je izabran za kralja u Ahenu 936. godine. On je pobjedio svog starijeg brata i nekoliko vojvoda koji su pokrenuli seriju pobuna protiv njega. Nakon toga, kralj je kontrolisao imenovanje vojvoda i biskupa. Uz pomoć Adelaide, udovice kralja Italije, preuzima kontrolu nad Italijom 951. godine. Oton pobjeđuje Ugare u odlučujućoj bici kod Lechfelda 955. godine. Oton je 962. godine krunisan za cara od strane pape Ivana XII te tako stvorio Sveto rimsko carstvo. Njegova krunidba za cara je označena kao nastavak carstva kojim su vladali nasljednici Karla Velikog a koji se kroz koncept "Translatio imperii" također smatra kao nasljednik antičkog Rima. Carstvo nije imalo stalni glavni grad. Carevi su putovali po rezidencijama (tzv. Kaiserpfalz) kako bi obavljali poslove. Međutim, svaki car je davao prednost određenim mjestima; u slučaju Otona I to je bio grad Magdeburg. Kralj je i dalje bio biran izborom, ali su kraljevi obično birali za života svoje sine za nasljednike, što im je omogućavalo da zadrže krunu u svojoj porodici. To se promijenilo za vrijeme dinastije Salian u 12. stoljeću.

Oton I je svrgnuo trenutnog papu Ivana XII i izabrao papu Lava VIII za njegovog nasljednika. To je obnovilo sukob sa bizantijskim carem, posebno nakon što se Otonov sin Oton II (967. - 983.) imenovao "imperator Romanorum". Kako bi izgladio ovaj sukob, Oton II se ženi bizantijskom princezom Teofanijom. Njihov sin Oton III je došao na prijestolje sa tri godine i bio je podvrgnut borbom za vlast i nizom regenata koji su vladali do njegovog punoljetstva 994. godine. Oton III je 996. godine imenovao svog rođaka Grgura V za prvog njemačkog papu. Oton III je umro mlad 1002. godine i naslijedio ga je njegov rođak Henrik II. On je umro 1024. godine i naslijedio ga je Konrad II, prvi car iz salijske dinastije, koji je izabran za kralja tek nakon rasprave između vojvoda i plemića.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Izvori[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Karte[uredi | uredi izvor]


History2.gif Nedovršeni članak Sveto rimsko carstvo koji govori o historiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.