Idi na sadržaj

Univerzitet Wisconsina (Madison)

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Univerzitet Wisconsina (Madison)
Grb Univerziteta u Wisconsin–Madisonu
MotoNumen Lumen[1]
Moto bos."Božansko unutar univerzuma, kako god se manifestovalo, moje je svjetlo"
Osnovan26. juli 1848; prije 177 godina (1848-07-26)
VrstaJavni univerzitet / Istraživački univerzitet
Krovna institucijaSistem Univerziteta u Wisconsinu
Akademska pripadnost
Izdaci4,92 milijarde $ (2025)[2]
ChancellorJennifer Mnookin
ProrektorJohn Zumbrunnen (v.d.)
Akademsko osoblje2.220
Admin. osoblje24.232 (2024)[3]
Studenti48.557 (2024)[4]
Dodiplomci34.212
Diplomci14.345
LokacijaMadison, Wisconsin, Sjedinjene Američke Države
43°4′30″N 89°24′47″W / 43.07500°N 89.41306°W / 43.07500; -89.41306
KampusVeliki grad (3,8 km²)[5]
Prijašnja imenaUniverzitet u Wisconsinu (1848–1971)
AkreditacijaAkreditacija
BojeKardinal crvena i bijela[6]
AtletikaNCAA Sekcija I FBS – Konferencija Big Ten
NadimakWisconsin Badgers
MaskotaBucky Badger
Veb-sajtwisc.edu

Univerzitet Wisconsina u Madisonu (eng. University of Wisconsin–Madison; poznat i kao Univerzitet u Wisconsinu, Wisconsin, UW ili UW–Madison) javni je istraživački univerzitet sa sjedištem u Madisonu, u saveznoj državi Wisconsin, Sjedinjene Američke Države. Osnovan je 1848, kada je Wisconsin stekao status savezne države, i predstavlja vodeći kampus Sistema Univerziteta u Wisconsinu.

Glavni univerzitetski kampus prostire se na površini od 378 hektara i nalazi se uz obalu jezera Mendota. Univerzitet također posjeduje i upravlja arboretumom površine od 486 hektara, smještenim približno šest kilometara južno od glavnog kampusa.

Univerzitet je organizovan kroz 13 škola i fakulteta, na kojima je 2024. bilo upisano približno 34.200 dodiplomskih i 14.300 postdiplomskih i studenata stručnih studija.[4] Akademska ponuda obuhvata 136 dodiplomskih studijskih programa, 148 magistarskih programa i 120 doktorskih programa.

Wisconsin je jedan od osnivača Udruženja američkih univerziteta i svrstan je u kategoriju univerziteta s veoma visokim nivoom istraživačke aktivnosti (R1).[7] Prema podacima Nacionalne fondacije za nauku, 2023. zauzimao je šesto mjesto među univerzitetima u Sjedinjenim Američkim Državama prema izdvajanjima za istraživanje.

Zaključno s martom 2023, s Univerzitetom Wisconsina u Madisonu bilo je povezano 20 dobitnika Nobelove nagrade, 41 dobitnik Pulitzerove nagrade, dva dobitnika Fieldsove medalje i jedan dobitnik Turingove nagrade, bilo kao alumnisti, profesori ili istraživači. Univerzitet je također među vodećim institucijama po broju Fulbrightovih stipendista i dobitnika MacArthur stipendije.

Sportske ekipe univerziteta, poznate kao Wisconsin Badgers, takmiče se u 25 univerzitetskih sportova u okviru NCAA Sekcija I, pretežno u Konferenciji Big Ten i osvojile su 31 nacionalno prvenstvo. Studenti i alumnisti Univerziteta u Wisconsin–Madisonu osvojili su ukupno 50 olimpijskih medalja, uključujući 13 zlatnih.

Historija

[uredi | uredi izvor]

Osnivanje

[uredi | uredi izvor]
Rani prikaz univerzitetskog kampusa iz 1879.

Zvanični počeci univerziteta vezuju se za zasjedanje zakonodavnog tijela Teritorije Wisconsin iz 1838., kada je usvojen zakon o osnivanju ″Univerziteta Teritorije Wisconsin″ i imenovan Nadzorni odbor Univerziteta. Međutim, ovo tijelo, koje se smatra pretečom današnjeg Upravnog odbora Univerziteta, nije ostvarilo značajnije aktivnosti prije nego što je Wisconsin 1848. stekao status savezne države.[8]

Ustav Wisconsina predvidio je ″osnivanje državnog univerziteta, u sjedištu ili u neposrednoj blizini sjedišta državne vlasti″, uz upravljanje putem odbora regenata i administrativno vođenje od strane kancelara. Dana 26. jula 1848., Nelson Dewey, prvi guverner Wisconsina, potpisao je zakon kojim je formalno osnovan Univerzitet u Wisconsinu.[9]

Prvi kancelar univerziteta postao je John H. Lathrop u jesen 1849. Uz Johna W. Sterlinga kao prvog univerzitetskog profesora (matematika), prva generacija od 17 studenata počela je nastavu 5. februara 1849. u zgradi Ženske akademije u Madisonu (eng. Madison Female Academy).

Ubrzo je odabrana i stalna lokacija kampusa: područje od 20 hektara, omeđeno na sjeveru jezerom Mendota, na istoku ulicom koja će kasnije postati State Street, na jugu cestom Mineral Point (danas University Avenue), te na zapadu kolskim putem koji je povezivao cestu s jezerom.

Prvobitni planovi odbora regenta predviđali su izgradnju glavne univerzitetske zgrade okrenute prema državnom Kapitolu, visoke tri sprata, sa opservatorijom za astronomska posmatranja.[10] Ova zgrada, prvobitno nazvana University Hall, danas poznata kao Bascom Hall, završena je 1859. Dana 10. oktobra 1916. požar je uništio kupolu zgrade, koja nikada nije obnovljena.

Iako je Bascom Hall postao centralna zgrada univerziteta, North Hall, izgrađen 1851., bio je prva završena građevina na kampusu.

Godine 1854. Levi Booth i Charles T. Wakeley postali su prvi diplomanti univerziteta, dok je 1892. godine univerzitet dodijelio prvi doktorat budućem predsjedniku univerziteta Charlesu R. Van Hiseu.[11]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ Wisconsin Alumni Association. "Numen Lumen: The UW's Not-So Secret Seal". uwalumni.com (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  2. ↑ National Association of College and University Business Officers (NACUBO). "U.S. and Canadian 2025 NCSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2025 Endowment Market Value" (XLSX) (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  3. ↑ University of Wisconsin–Madison (2015). "Academics". wisc.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 12. septembar 2015. Pristupljeno 30. 4. 2026.
  4. 1 2 University of Wisconsin–Madison (2024). "Facts: University of Wisconsin–Madison Enrollment Data". wisc.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  5. ↑ National Center for Education Statistics. "IPEDS-University of Wisconsin-Madison". nces.ed.gov (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  6. ↑ University of Wisconsin–Madison (2022). "Colors for Web". brand.wisc.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  7. ↑ Gilman, Todd (2017). Academic Librarianship Today (jezik: engleski). Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-1-4422-7874-5. LCCN 2016042132. OCLC 1016135390. Pristupljeno 28. 4. 2026.
  8. ↑ Heg, J. E., ured. (1883). The Blue Book of the state of Wisconsin (PDF) (jezik: engleski) (1881 izd.). Madison: State of Wisconsin. Pristupljeno 30. 4. 2026.
  9. ↑ University of Wisconsin–Madison. "Historical Timeline". wisc.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  10. ↑ Reuben Gold Thwaites. "The Story of the University of Wisconsin: Chapter III". Wisconsin Electronic Reader (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.
  11. ↑ University of Wisconsin–Madison. "Past presidents and chancellors". chancellor.wisc.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 30. 4. 2026.

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Univerzitet_Wisconsina_(Madison)&oldid=3838497"