Idi na sadržaj

Univerzitet u Iowi

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Univerzitet u Iowi
Osnovan25. februar 1847; prije 179 godina (1847-02-25)
VrstaJavni univerzitet / Istraživački univerzitet
Krovna institucijaOdbor regenta države Iowe
Akademska pripadnost
Izdaci3,77 milijardi $ (2025)[1]
PredsjednikBarbara J. Wilson[2]
ProrektorKevin Kregel[2]
Admin. osoblje2.296
Studenti31.563 (jesen 2025)[3]
Dodiplomci23.407
Diplomci6.269
Ostali studenti1.877
LokacijaIowa City, Iowa, Sjedinjene Američke Države
41°39′42″N 91°32′11″W / 41.66167°N 91.53639°W / 41.66167; -91.53639
KampusManji grad (7,6 km²)[4]
Prijašnja imenaDržavni univerzitet u Iowi (State University of Iowa)
BojeCrna i "zlatna"[5]    
AtletikaNCAA Sekcija I FBS – Konferencija Big Ten
NadimakIowa Hawkeyes
MaskotaHerky the Hawk
Veb-sajtuiowa.edu

Univerzitet u Iowi (engleski: University of Iowa; skraćeno UIowa ili Iowa) javni je istraživački univerzitet sa sjedištem u Iowa Cityju, u saveznoj državi Iowa, Sjedinjene Američke Države. Osnovan je 1847. i najstarija je i najveća visokoškolska ustanova u saveznoj državi Iowa. U njegovom sastavu nalazi se 12 fakulteta i visokih škola, u okviru kojih se izvodi više od 200 studijskih programa i sedam programa stručnog usmjerenja.[6]

Univerzitetski kampus prostire se na površini od 761 hektar uz obale rijeke Iowe. Prema Carnegiejevoj klasifikaciji visokoškolskih ustanova, svrstan je u kategoriju istraživačkih univerziteta sa veoma visokim nivoom istraživačke aktivnosti (R1).[7]

Univerzitet Iowa poznat je i po tome što je prvi razvio akademski stepen Master of Fine Arts, a u njegovom sastavu djeluje i Iowa Writers' Workshop, jedan od najuglednijih programa kreativnog pisanja u Sjedinjenim Američkim Državama. Među bivšim studentima ovog programa nalazi se više od 40 dobitnika Pulitzerove nagrade.[8][9]

Univerzitet je član Udruženja američkih univerziteta i Udruženja istraživačkih univerziteta.

Među javnim univerzitetima u Sjedinjenim Američkim Državama, Univerzitet Iowa bio je prvi koji je uveo zajedničko obrazovanje muškaraca i žena (koedukaciju) i osnovao odsjek za religijske studije, kao i prvi koji je otvorio medicinski fakultet dostupan studentima oba spola.[10]

Na univerzitetu studira oko 32.000 studenata, koji učestvuju u radu gotovo 500 studentskih organizacija.[11]

Sportske ekipe univerziteta, poznate kao Iowa Hawkeyes, okupljaju 22 univerzitetska tima koji se takmiče u u okviru NCAA Sekcija I i članovi su konferencije Konferencija Big Ten.

Mreža bivših studenata Univerziteta Iowa broji više od 250.000 diplomiranih studenata.

Historija

[uredi | uredi izvor]

Osnivanje i rani razvoj

[uredi | uredi izvor]
Stara zgrada Kapitola savezne države Iowa, Iowa City, 1855.

Univerzitet u Iowi osnovan je 25. februara 1847, svega 59 dana nakon prijema savezne države Iowa u sastav Sjedinjenih Američkih Država. Ustav savezne države Iowa predvidio je osnivanje državnog univerziteta u Iowa Cityju, uz odredbu da se ne osnivaju podružnice na drugim lokacijama.[12][13]

Zvanični pravni naziv ustanove je Državni univerzitet u Iowi (engleski: State University of Iowa), dok je naziv Univerzitet u Iowi uveden u službenu upotrebu 1964. odlukom Upravnog odbora regentskog sistema savezne države Iowa.[14]

Nastava je započela u martu 1855. u zgradi Old Mechanics Building.[15] Već u septembru iste godine univerzitet je imao 124 studenta, uključujući 41 studenticu. Nastavni program u tom periodu obuhvatao je devet oblasti, među kojima su bili antički i moderni jezici, filozofija, historija, prirodne nauke, matematika i hemija.

Prvi predsjednik univerziteta bio je Amos Dean.[16]

Godine 1855. Univerzitet u Iowi postao je prvi javni univerzitet u Sjedinjenim Američkim Državama koji je omogućio ravnopravan upis muškaraca i žena.[17] Također, među prvim je visokoškolskim institucijama u Sjedinjenim Američkim Državama koje su umjetničko stvaralaštvo u oblastima pozorišta, književnosti, muzike i likovnih umjetnosti vrednovale ravnopravno s akademskim istraživanjem.[18]

Univerzitet je među prvim institucijama u Sjedinjenim Američkim Državama koje su dodijelile diplomu pravnih nauka ženi (Mary B. Hickey Wilkinson, 1873) i Afroamerikancu (Alexander G. Clark Jr., 1879), kao i među prvima koje su uključile Afroamerikanca u univerzitetski sportski tim (Frank Holbrook, 1895).

Godine 1898. na Univerzitetu u Iowi prvi put je dodijeljen doktorski stepen.[18]

20. vijek – danas

[uredi | uredi izvor]
Schaeffer Hall, sjedište Koledža liberalnih umjetnosti i nauka Univerziteta u Iowi
Muzej starog Kapitola

Univerzitet u Iowi osnovao je prvu pravnu i stomatološku školu zapadno od Mississippi.[19] Također je 1932. postao prvi univerzitet koji je u obrazovne svrhe koristio radio, a kasnije i televiziju, te je bio među pionirima u razvoju standardiziranog testiranja.[20] U okviru Konferencije Big Ten, Univerzitet je 1966. postao prva institucija koja je imenovala Afroamerikanca na funkciju potpredsjednika za administraciju (Phillip Hubbard).

Godine 1922, pod vodstvom Carla Seashorea, Univerzitet u Iowi postao je prva visokoškolska ustanova u Sjedinjenim Američkim Državama koja je prihvatila kreativne radove kao završne radove za napredne akademske stepene, uključujući književne, muzičke i likovne radove. Ovim je uspostavljen model koji je doprinio razvoju postdiplomskog studija (Master of Fine Arts) i većem uključivanju umjetničkog stvaralaštva u akademski sistem.

Program kreativnog pisanja, poznat kao Iowa Writers' Workshop, osnovan je 1936. i smatra se prvim takvim programom u Sjedinjenim Američkim Državama. Tokom vremena postao je model za razvoj više od 300 sličnih programa širom svijeta, od kojih su mnoge osnovali njegovi bivši polaznici. Program je danas jedan od najuglednijih i najselektivnijih programa kreativnog pisanja u svijetu.

Tokom 1953. i 1963. godine, Američka komisija za atomsku energiju provodila je istraživanja o efektima primjene joda-131 kod trudnica (koje su bile upućene na abortus) i novorođenčadi, u okviru niza medicinskih eksperimenata nad ljudima koji su kasnije predmet etičkih rasprava.[21][22][23]

Univerzitet u Iowi bio je prva državna visokoškolska institucija u Sjedinjenim Američkim Državama koja je 1970. zvanično priznala studentsku organizaciju homoseksualnih, lezbijskih, biseksualnih i transrodnih osoba, tada poznatu pod nazivom Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender and Allied Union.[18]

Dana 1. novembra 1991. na kampusu Univerziteta u Iowi dogodila se pucnjava u kojoj je smrtno stradalo šest osoba, uključujući i počinioca, dok je jedna osoba ranjena. Ovaj događaj spada među najsmrtonosnije pucnjave na univerzitetskim kampusima u historiji Sjedinjenih Američkih Država.

Tokom ljeta 2008. došlo je do velikih poplava kada su vode iz rezervoara Coralville probile preljevni sistem i prouzrokovale štetu na više od 20 većih univerzitetskih zgrada.[24] Procjene su pokazale da je početna šteta iznosila oko 231,75 miliona američkih dolara, dok su kasnije procjene troškova sanacije povećane na približno 743 miliona dolara.[25]

Obnova i rekonstrukcija trajale su oko deset godina. Univerzitet je u tom periodu proveo i niz mjera zaštite i prevencije s ciljem smanjenja rizika od sličnih poplava u budućnosti.[26]

U januaru 2009. UNESCO je proglasio Iowa City trećim ″Gradom književnosti″ u svijetu, čime je ovaj grad postao dio mreže UNESCO-ovih kreativnih gradova (engleski: Creative Cities Network).[27][28]

Godine 2015. Odbor guvernera države Iowe (engleski: Iowa Board of Regents) imenovao je Brucea Harrelda za predsjednika Univerziteta u Iowi, kao nasljednika Sally Mason. Njegovo imenovanje izazvalo je kritike i kontroverze unutar univerzitetske zajednice, prvenstveno zbog njegovog iskustva u poslovnom sektoru i ograničenog iskustva u akademskoj administraciji, kao i zbog samog procesa izbora.[29][30][31][32] Uprkos kritikama, Odbor guvernera je naveo da je odluka donesena na osnovu očekivanja da će Harreld doprinijeti smanjenju troškova i pronalasku novih izvora finansiranja u uslovima smanjenog javnog finansiranja visokog obrazovanja.[31]

Dana 19. aprila 2026. u blizini kampusa dogodila se pucnjava u kojoj je pet osoba ranjeno, a jedna osoba je bila u kritičnom stanju.[33]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ National Association of College and University Business Officers (NACUBO). "U.S. and Canadian 2025 NCSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2025 Endowment Market Value" (XLSX) (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  2. 1 2 University of Iowa. "Administration: The University of Iowa". uiowa.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 1. 8. 2019. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  3. ↑ "See 2025 enrollment for Iowa, ISU and UNI" (jezik: engleski). Des Moines Register. Arhivirano s originala, 5. 8. 2025. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  4. ↑ National Center for Education Statistics. "College Navigator - University of Iowa". nces.ed.gov (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  5. ↑ University of Iowa. "Hawkeye Traditions: Official Colors". oniowa.uiowa.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  6. ↑ University of Iowa. "University of Iowa". uiowa.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 29. 10. 2011. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  7. ↑ Gilman, Todd (2017). Academic Librarianship Today (jezik: engleski). Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-1-4422-7874-5. LCCN 2016042132. OCLC 1016135390. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  8. ↑ University of Iowa. "Pulitzer Prize Winners". writing.uiowa.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  9. ↑ Iowa Now (maj 2026). "Iowa alumni win 2026 Pulitzer Prizes for memoir, fiction" (jezik: engleski). University of Iowa. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  10. ↑ University of Iowa Libraries. "Resource Guide to University Firsts". University of Iowa Libraries Special Collections (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 29. 9. 2017. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  11. ↑ University of Iowa. "About OrgSync". OrgSync (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 20. 9. 2017. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  12. ↑ David McCartney (decembar 2010). "University Archivist: Old Gold". The University of Iowa Spectator (jezik: engleski). University of Iowa. Arhivirano s originala, 2. 6. 2012. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  13. ↑ Fogdall, Vergil S. (1947). History of the State University of Iowa: the governing boards, 1847-1947 (Doctoral dissertation) (jezik: engleski). University of Iowa. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  14. ↑ Board of Regents, State of Iowa. "Meeting Minutes". iowaregents.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  15. ↑ Grace Hamilton (18. 3. 2021). "Demolished Seashore Hall to be new green space by September". The Daily Iowan (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  16. ↑ University of Iowa Libraries. "Special Collections and Archives". lib.uiowa.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  17. ↑ May, A. J. "University of Rochester History". lib.rochester.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 14. 12. 2005. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  18. 1 2 3 University of Iowa. "University of Iowa Firsts". uiowa.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 15. 5. 2006. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  19. ↑ Editors of Encyclopaedia Britannica. "University of Iowa". Britannica (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.CS1 održavanje: dodatni tekst: authors list (link)
  20. ↑ University of Iowa. "About Iowa". uiowa.edu (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.
  21. ↑ Morrison, R. T.; Birkbeck, J. A.; Evans, T. C.; Routh, J. I. (1. 3. 1963). "Radioiodine uptake studies in newborn infants". Journal of Nuclear Medicine (jezik: engleski). 4. Arhivirano s originala, 16. 6. 2023. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  22. ↑ "Human Radiation Experiments Associated with the U.S. Energy Department of Energy and Its Predecessors". ehss.energy.gov (jezik: engleski). 1995. Arhivirano s originala, 30. 8. 2023. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  23. ↑ Goliszek, Andrew (2003). In the Name of Science: A History of Secret Programs, Medical Research, and Human Experimentation (jezik: engleski). St. Martin's Press. str. 132–134. ISBN 9780312303563.
  24. ↑ University of Iowa (12. 11. 2008). "Flood Mitigation Task Force forum to offer updates, seek input". news-releases.uiowa.edu (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 22. 7. 2012. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  25. ↑ "Still coming back from the flood". The Daily Iowan (jezik: engleski). 2009. Arhivirano s originala, 1. 7. 2010. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  26. ↑ Schwartz, John (10. 5. 2019). "How the University of Iowa Recovered From the 'Unfathomable' Flood That Ruined It". The New York Times (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 12. 5. 2019. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  27. ↑ UNESCO (2008). "Iowa City and Shenzhen, designated as UNESCO Creative Cities" (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 21. 7. 2012. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  28. ↑ "Iowa City Designated as UNESCO City of Literature" (jezik: engleski). University of Iowa. 2008. Arhivirano s originala, 25. 12. 2008. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  29. ↑ Kelderman, Eric; Mcintire, Mary Ellen (4. 9. 2015). "A Controversial Search Ends With a Controversial Chief for the U. of Iowa". The Chronicle of Higher Education (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 25. 6. 2016. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  30. ↑ "University of Iowa Liberal arts college faculty rebukes new president". The Gazette (jezik: engleski). 24. 9. 2015. Arhivirano s originala, 17. 6. 2016. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  31. 1 2 Vara, Vauhini (10. 9. 2015). "Do Businesspeople Make Good University Presidents?". The New Yorker (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 20. 5. 2016. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  32. ↑ "Regents acted 'in bad faith' in University of Iowa president search, AAUP concludes". The Gazette (jezik: engleski). 10. 12. 2015. Arhivirano s originala, 21. 4. 2016. Pristupljeno 9. 5. 2026.
  33. ↑ Gorman, Jessica; Foster, Matt; Hutchinson, Bill (22. 4. 2026). "5 injured, one critically, in shooting near University of Iowa campus, officials say". ABC News (jezik: engleski). Pristupljeno 9. 5. 2026.

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Univerzitet_u_Iowi&oldid=3894710"