Utvrđeni grad Počitelj
Utvrđeni grad Počitelj je srednjovjekovno jezgro historijskog sela Počitelj. Smješteno je u općini Čapljina, Bosna i Hercegovina. Zbog svoje značajne arhitektonske i urbanističke historijske vrijednosti, smatra se muzejom na otvorenom. Ovaj utvrđeni grad je ugniježden u prirodnom kraškom amfiteatru uz lijevu obalu rijeke Neretve, na magistralnom putu Mostar – Metković. Ozidano jezgro je zaštićeno i kao nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Arhitektura Počitelja je u cjelosti također predložena kao takva za upis na UNESCO-vu listu svjetske baštine. Ponuda za upis se trenutno nalazi na UNESCO-voj probnoj listi.
Prvi spomen Počitelja datira još iz 1444. i 1448, u poveljama kralja Alfonsa V i Fridriha III, cara Svetog Rimskog Carstva. Iako se tačan datum ne može precizno odrediti, vjerovatno je da je grad, sa svojim komplementarnim naseljima, podigao bosanski kralj Tvrtko I u toku 1383.
Geografija
[uredi | uredi izvor]Nalazi se u Čapljini, u Hercegovačko-neretvanskom kantonu Federacije Bosne i Hercegovine te je okrenut prema zapadu. To je oko 30 kilometara južno od Mostara i oko 3 kilometra sjeveroistočno od centra Čapljine.[1]
Citadela
[uredi | uredi izvor]
Citadela Počitelj sa kulom u obliku silosa, koja sa vrha strme litice iznad grada gleda na sami grad i okolinu, smještena je na sjevernom uglu gradskog zida. Nekada su u njoj bili stražari i vojska, čuvajući je od mogućih upada.[1]
Kuća Gavrankapetanovića
[uredi | uredi izvor]Kuća Gavrankapetanovića sagrađena je krajem 16. stoljeća, a dobila je ime po počiteljskim kapetanima koji su tu živjeli. Klasičan je primjer stambene arhitekture ovog sela. To je jedina kuća u gradu koja ima odvojene sobe za muškarce i žene. Između 1961. i 1975. je postala rezidencija umjetničke kolonije, od kojih je jedan od mještana bio talijanski slikar Vittorio Miele. Ovo je bila najdugotrajnija umjetnička kolonija u jugoistočnoj Evropi. Za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini, kuća je zapaljena. Renovirana je i vraćena u prvobitno stanje 2003.[1]
Šišman Ibrahim-pašina džamija
[uredi | uredi izvor]Najreprezentativniji objekat unutar zidina je Šišman Ibrahim-pašina džamija ili Hadži Alijina džamija, koju je 1563. sagradio hadži-Alija, sin Muse. Popravio je u 17. stoljeću Šišman Ibrahim-paša. Stanovnici su džamiji kasnije dali pašino ime. Potkupolna džamija se ističe posebnom akustikom. Obnovljena je 1970-ih godina, ali je ponovo bila teško oštećena u toku rata 1993. Renovirana je 2002.[1]
Sahat-Kula
[uredi | uredi izvor].jpg)
Sahat Kula nalazi se u blizini rijeke i prema južnim zidinama grada.[1]
Značaj
[uredi | uredi izvor]Počitelj predstavlja jednu od rijetkih urbanih cjelina u Bosni i Hercegovini koja je u svojoj cjelosti sačuvana sve do danas. Također se razvijao u nekoliko faza historije, počevši od srednjeg vijeka.[1] Njegova značajna strateška uloga od 13. do 17. stoljeća dala je njegovim stanovnicima moć da izgrade jednu od najvažnijih i najbolje očuvanih utvrda unutar gradskih zidina u regiji. Grad se može porediti sa nekim od poznatih mjesta svjetske baštine kao što su stari gradovi: Mostar (Bosna i Hercegovina), Ohrid (Sjeverna Makedonija), Safranbolu (Turska), Gjirokastër (Albanija). Raspored i korištenje građevinskog materijala Počitelj svrstava u grupu osmansko-mediteranskih tipova manjih naselja.
Historija
[uredi | uredi izvor]
Najraniji zabilježen spomen Počitelja nalazi se u poveljama kralja Alfonsa V i Fridriha III od 1444. do 1448. Selo najvjerovatnije datira prije ovih dokumenata. Tačan datum se ne može precizno odrediti, ali se smatra da je utvrđeni grad sa svojim komplementarnim naseljima podigao bosanski kralj Tvrtko I 1383.[1][2][3] Počitelj se smatrao administrativnim centrom Župe Dubrave (županije), dok je njegova najzapadnija tačka bila od velikog strateškog značaja. Tvrđava i njeno podgrađe su u to vrijeme bili pod kontrolom plemićke porodice Kosača, čiji je vojvoda bio Stjepan Vukčić i njegov nasljednik Vlatko Hercegović. U godinama nakon osmanskog osvajanja bosanskog carstva, između 1464. i 1471, grad je učvrstio Vladislav Hercegović uz podršku Dubrovnika, kralja Matije ugarskog Korvina i Pape. Od tog trenutka su se razvijale zidine Počitelja između 16. i 18. stoljeća. Građevinski, kameni dijelovi grada su utvrđeni kompleks, u kojem su evidentne dvije etape razvoja: srednjovjekovna i osmanska.[1][2][4]
U periodu između 1463. i 1471, u gradu je bio smješten mađarski garnizon koji je bio utvrđen kao strateško odbrambeno uporište. 1471, nakon kratkotrajne opsade, grad su osvojile Osmanlije. Samim tim, izgubio je svoj strateški značaj. Ostao je u sastavu Osmanskog Carstva sve do 1878. Od 1782. do 1879, Počitelj je bio sjedište kadiluka (područje pod jurisdikcijom kadije) i središte vojne oblasti grada do 1835.[1]
Izgled grada, kao i njegov značaj mijenjali su se kroz njegovu historiju. U razvoju Počitelja mogu se izdvojiti tri značajna razdoblja:
- Period ugarskog kralja Matije Korvina, tokom kojeg je grad imao veliki strateški značaj (1463-1471)
- Period razvoja naselja pod Osmanskim Carstvom kojim je usljedilo podizanje javnih objekata: džamija, imareta, mekteba, medrese, hamama, hana i sahat-kule (1471–1698).
- Razdoblje nakon što su Mlečani osvojili i razorili Gabelu (1698–1878), glavnu osmansku utvrdu okrenutu Dalmaciji, i povratak strateške važnosti Počitelja.
Nakon uspostavljanja Austro-Ugarske vlasti u Bosni i Hercegovini 1878, Počitelj ponovo gubi strateški značaj i počinje naglo propadati. Broj stanovnika je počeo znatno da opada. Gubitak strateške uloge pomogao je očuvanju prvobitne urbano-arhitektonske cjeline, tako da je grad ostao u svom izvornom obliku i izgledu sve do danas.[1] Cjelokupno historijsko urbano područje Počitelja i okolice pretrpjelo je veliku kolateralnu štetu u toku rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995). Oštećen je od strane hrvatskih snaga u istom periodu.[1][5][6][7] Nakon bombardovanja uništeni su građevinski dragulji islamske umjetnosti i arhitekture iz 16. stoljeća, a veliki dio gradskog stanovništva je raseljen.[6][7]
Kao što je predloženo od strane Univerziteta York, Ujedinjeno Kraljevstvo, i Univerziteta u Sarajevu, Počitelj je 1996. proglašen jednim od 100 najugroženijih područja kulturne baštine svijeta. Vlada Federacije Bosne i Hercegovine je 2000. pokrenula Program trajne zaštite Počitelja. On obuhvata zaštitu kulturnog naslijeđa od nestanka i propasti, sanaciju oštećenih i srušenih objekata, poticanje povratka izbjeglih i raseljenih lica svojim domovima te dugoročnu zaštitu i restauraciju historijskog grada Počitelja. Ovaj program i dalje traje.[1]
Od 2008, Međunarodni Savjet za Spomenike i Lokalitete (ICOMOS) izrazio je zabrinutost zbog predložene izgradnje obližnjeg autoputa, Koridora VV. Prvobitni plan uključuje 1000 metara dug i 100 metara visok most koji bi išao preko Neretve. Strahuje se da će izgradnja dovesti do "fizičke, vizuelne i ekološke degradacije i devastacije ovog kulturno-historijskog jedinstva i njegovog autentičnog okruženja”.[8] Dok se istražuje nova potencijalna lokacija za izgradnju spomenutog mosta, nekontroverzne dionice su u procesu izgradnje.[9]
Galerija
[uredi | uredi izvor]
Pogled na džamiju sa citadele, oktobar 2007
Ulice Počitelja
Hamam - kupatilo (tlocrt)
Ulaz u Han, danas multimedijalni centar
Tipične kuće sa vrtovima
Sahat-kula (kula sa satom)
počiteljska citadela
.jpg)
.jpg)
Također pogledaj
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "The historic urban site of Počitelj". old.kons.gov.ba (jezik: bosanski, hrvatski, srpski, i engleski). Commission to preserve national monuments. 5. 11. 2002. Arhivirano s originala, 26. 7. 2020. Pristupljeno 25. 3. 2019.
- 1 2 Čelić, Ing. arh. Džemal (20. 12. 2014). "Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja" (jezik: srpskohrvatski). Naše starine VII - 1959. Arhivirano s originala (pdf), 20. 12. 2014. Pristupljeno 25. 3. 2019.
- ↑ "Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja". katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba (jezik: srpskohrvatski). NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine. Arhivirano s originala, 23. 12. 2023. Pristupljeno 25. 3. 2019.
- ↑ "The historic urban site of Počitelj". whc.unesco.org. Pristupljeno 14. 4. 2025.
- ↑ Gort, Jerald (2002). Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities. Rodopi. str. 347. ISBN 90-420-1460-1.
- 1 2 Layton, Robert (2001). Destruction and Conservation of Cultural Property. Routledge. str. 171. ISBN 0-415-21695-8.
- 1 2 Sells, Michael (1998). The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia. University of California Press. str. 103. ISBN 0-520-21662-8.
- ↑ ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds), "Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger" (PDF).. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.
- ↑ Bankwatch Network (18. 7. 2010). "Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010" (PDF). Pristupljeno 27. 5. 2011.