Uzvinska rijeka
| Uzvinska rijeka | |
|---|---|
 | |
 | |
| Lokacija | Republika Srpska, Bosna i Hercegovina |
| Dužina | 11 km |
| Izvor | spajanje Ravne i Borjašnice |
| Ušće | Velika Usora 44°28′42″N 17°46′43″E / 44.47837°N 17.7786°E |
| Progresija | Velika Usora → Usora → Bosna → Sava → Dunav → Crno more |
| Sliv | crnomorski |
| Riječni sistem | Bosna |
Uzvinska rijeka jest rijeka u sjevernom dijelu Bosne i Hercegovine, u slivu Velike Usore i Usore. Lijeva je pritoka Velike Usore, a hidrografski pripada slivu Bosne, odnosno crnomorskom slivu. Nastaje spajanjem Ravne i Borjašnice u području Teslića.[1][2]
Tok
[uredi | uredi izvor]Nastaje u brdsko-planinskom prostoru sjeverno od Borje. Od izvorišnog sastavka tok je usmjeren uglavnom od zapada prema istoku, s manjim odstupanjima koja prate reljef doline. Ušće u Veliku Usoru nalazi se kod Lukića.[1][2]
U gornjem toku rijeka ima planinski karakter. Od lokaliteta Vekslo ulazi u klisurasti dio, gdje se javljaju virovi, bukovi i kamenito korito. Nakon izlaska u dolinski prostor kod Todića i Bagića tok postaje mirniji, a u srednjem dijelu doline, naročito do izlaska iz lokaliteta Vidare, rijeka meandrira. Donji tok ponovo je brži i na lokalitetu Skok, kod Stojkinog mlina, oblikuje niz manjih kaskada i kamenih udubljenja.[1]
Sliv
[uredi | uredi izvor]Sliv Uzvinske rijeke prostire se na približno 30 km². S desne strane omeđen je Borjom do platoa Milakovac, visovima Veliki i Mali Zbjeg, brdom Kobiljaš, Stjepanovića brdom i Šašikama, dok ga s lijeve strane zatvaraju Trivunovića brdo, Borici, Raskršće, Maričko brdo i Dukića brdo.[1]
Rijeka je dio hidrografskog sistema Velike Usore, jedne od sastavnica Usore. Velika Usora i Mala Usora formiraju Usoru, koja se ulijeva u Bosnu kod Doboja, a preko Save i Dunava pripada crnomorskom slivu.[3]
Hidrologija i prirodne odlike
[uredi | uredi izvor]Uzvinska rijeka duga je oko 11 km, računajući tok od izvora glavne sastavnice Ravne. Najmanji protok ima ljeti i u ranu jesen, kada se korito znatno sužava, ali rijeka ne presušuje. Za proljetnih i jesenjih visokih voda može naglo nabujati i poplaviti dolinu, a kao najveća poplava u lokalnim zapisima navodi se ona iz 1976, kada se korito u pojedinim dijelovima proširilo i do 100 m.[1]
Prosječan protok na ušću iznosi između 2 i 3 m³/s, dok se za jakih suša spušta ispod 1 m³/s. Sliv je bogat izvorima, naročito na desnoj obali, gdje se u Uzvinsku rijeku ulijeva više manjih potoka. Dio tih izvora kaptiran je za potrebe domaćinstava, pa pojedini bočni tokovi nemaju stalnu vodu tokom cijele godine.[1]
Korito je pretežno šljunkovito i kamenito, s granitnim i krečnjačkim materijalom. Obale su obrasle vrbom, johom i topolom, a u gornjem i srednjem dijelu sliva rasprostranjene su crnogorične, bukove i hrastove šume. U rijeci su zabilježeni klijen, krkuša i potočna pastrmka, dok se rakovi i vidre spominju kao nekada češći elementi riječnog ekosistema.[1]
Korištenje
[uredi | uredi izvor]Dolina Uzvinske rijeke historijski je bila vezana za poljoprivredu, voćarstvo, vodenice i eksploataciju šuma i rude. Na rijeci je ranije radilo više vodenica, od kojih su do novijeg vremena ostale samo dvije povremeno aktivne. Uz pojedine dijelove toka sačuvani su jazovi kojima se voda nekada odvodila prema mlinovima.[1]
Lokalitet Skok, nekoliko stotina metara prije ušća, izdvaja se kao prirodno kupalište i izletište. Čine ga manje kaskade i kameni kazani koje je voda oblikovala u koritu, a uz njih se nalazi Stojkin mlin, izgrađen 1903.[1]