Vojka Smiljanić-Đikić

Vojka Smiljanić-Đikić
Rođenje	(1932-09-29) 29. septembar 1932. Mrkonjić Grad, Kraljevina Jugoslavija
Smrt	21. august 2016(2016-08-21) (83 godine) Sarajevo, Bosna i Hercegovina
Zanimanje	Novinarka, pjesnikinja i prevoditeljica
Obrazovanje	Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu
Poznata djela Pesme, Tkači vetrova, Antologija savremene alžirske književnosti, Pepelnica, Druga zemlja, Prevođenje mora, Knjiga mrtvih Smiljanića u Sarajevu
Suprug(a)	Osman Đikić

Vojka Smiljanić-Đikić (Mrkonjić Grad, 1932 – Sarajevo, 2016) bila je radijska novinarka, pjesnikinja i prevoditeljka. Objavila je šest knjiga poezije: „Pesme“, „Tkači vetrova“, „Pepelnica“, „Druga zemlja“, „Prevođenje mora“ i posthumno „Knjiga mrtvih Smiljanića u Sarajevu“. Između ostalih, prevodila je Marguerite Yourcenar i Seamusa Heaneya.

Njeni radovi su objavljivani u brojnim međunarodnim časopisima i antologijama, uključujući „Scar on the Stone“ i „Anthology of Women’s Worldwide Poetry“. Njena zbirka „Tradiure la mer“ objavljena je u Francuskoj. Objavila je i „Antologiju savremene alžirske poezije“ 1975. u izdanju sarajevske Svjetlosti. 

Biografija

Porodica i školovanje

Rođena je septembra 1932. godine u Mrkonjić Gradu, gdje je njen otac radio kao učitelj u javnoj školi. S očeve strane je iz porodice Smiljanića iz Sarajeva, a sa majčine iz porodice Kneževića, također iz Sarajeva. Obje porodice nastradale su tokom Prvog i Drugog svjetskog rata, o čemu je Vojka kasnije pisala u svoje dvije pjesme: " Knjiga mrtvih Smiljanića u Sarajevu" i "Sarajevo je najlepši grad na svetu“.

Porodica se ubrzo vraća u Sarajevo, gdje Vojka završava osnovnu i srednju školu, te upisuje i završava prvi semestar na Filozofskom fakultetu. Studij nastavlja na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gdje je i diplomirala.

Novinarski i prevoditeljski počeci i rast na Radio Beogradu

U Beogradu se udaje za Rudija Kolaka, političara i službenika u različitim institucijama u poslijeratnoj Jugoslaviji, kasnije predsjednika Vlade SR Bosne i Hercegovine, sa kojim će dobiti kćerku Irenu.

Nakon studija, 1956. godine, počinje raditi kao novinarka na Radio Beogradu. Tu započinje svoj novinarski ali i prevodilački put. U to vrijeme redakciju Radio Beograda čine, između ostalih, Stevo Majstorović, Nada Marinković, Moča Milankov, Milorad Cici Pavić, Duško Radović i Mića Danojlić.

Izvještavala je o dešavanjima iz kulturnog života Beograda, te prevodila pjesme sa engleskog jezika. Vodila je više radijskih emisija, među kojima i poetske. Između ostalih, vodila je poetsku emisiju „Hiljadu godina poezije“ na Prvom, te putopisnu emisiju „Veliki, zanimljivi svet“ na Drugom programu Radio Beograda. Za svoj rad na Radio Beogradu nagrađivana je više puta, te je stekla status jedne od najboljih beogradskih novinarki.

Intenzivno je prevodila sa engleskog jezika. Svake sedmice prevodila je po jednu pripovjetku pisaca iz država Pokreta nesvrstanih, poput alžirskih i marokanskih pisaca.

Engleski jezik, kao jezik sa kojeg prevodila, a na kojem je nekad i pisala, pratit će je kroz cijeli život. Kasnije je Vojka izjavila kako je uvijek smatrala da je njen jezik „ne voli“, odnosno kako je uvijek bila više priznata van granica Jugoslavije i sa pjesmama na engleskom jeziku:

„Ja ovde u Sarajevu nikada nisam priznata kao pesnik. Pa ni u Jugoslaviji. Pre nekoliko godina bila sam u gradu Galway. To je najveći književni festival u Evropi. I u njihovim novinama nekoliko puta je objavljena moja pesma iz jedne antologije. Kad sam pre par godina bila u Francuskoj, na književnom festivalu, desilo se isto. Stavljaju parole između kuća na ulicama. I sve odlomci iz mojih pesama. Znači kad izađem iz ovog kruga, to stalno govorim, mene moj jezik ne voli. Pogledaj engleski. Znate li koliko sam tamo objavljena. Desetinu puta. U njihovoj najprestižnijoj antologiji sam objavljena. Jedina, ne iz Bosne nego iz cele Jugoslavije. Ahmatova, Cvetajeva, ja, Šimborska...“

U ovom periodu, uz direktnu dozvolu književnika Ive Andrića, dramatizovala je i napravila TV film po njegovoj priči „Zlostavljanje“.

Tokom rada u Beogradu počela je koristiti ekavski govor koji će zadržati cijeli život.

Povratak u Sarajevo

Početkom '60-ih, nakon što je njen suprug Rudi Kolak imenovan na poziciju zamjenika predsjednika Vlade SR BiH Hasana Brkića, a kasnije i predsjednika Vlade, vraća se u Sarajevo.

Dobija preporuku pisca Slobodana Džunića za zaposlenje na Radio Sarajevo, ali je tadašnja direktorica Danica Kurtović odbila primiti.

Na Radio Sarajevu počinje raditi kada mjesto direktora preuzima Vojo Savić. Zapošljava se u kulturnu redakciju Radija gdje je šefica bila Neda Erceg. Kulturnu redakciju Radio Sarajeva tada, između ostalih, čine Ćamil Sijarić, Šukrija Pandžo, Nasiha Kapidžić, Zoran Jovanović, Miodrag Žalica i Zaim Topčić.

Na Radio Sarajevu, uz dozvolu Meše Selimovića, počinje objavljivati odlomke iz njegovog djela „Četiri zlatne ptice“ koje će Selimović kasnije objaviti pod imenom „Derviš i smrt“ i koje će postati jedno od najvećih djela jugoslovenske književnosti. Vojka je pripremala odlomke, a čitao ih je spiker Rusmir Šahinpašić.

Kasnije prelazi u dramsku redakciju Radio Sarajeva. Pisala je pozorišnu kritiku. Jedna je od rijetkih koja je pisala pozitivnu kritiku za Living teatar koji u to vrijeme igra u Sarajevu sa, između ostalih, antiratnom predstavom Kenneth H. Browna „The Brig“.

Blisko sarađuje sa časopisom „Izraz“ čiju su redakciju činili, između ostalih, Husein Tahmiščić i Miodrag Bogićević, a koji je uređivao Midhat Begić.

Husein Tahmišćić uvrštava Vojkinu pjesmu u zbirku „Sarajevo, mjesto poezije“.

U ovom periodu objavljuje svoju prvu zbirku pod jednostavnim nazivom „Pesme“. Zbirku objavljuje sarajevska Svjetlost koju u to vrijeme uređuje Meša Selimović, a recenzirao je Muris Idrizović.

Diplomatski dani - Alžir i Finska

Nakon razvoda od Rudija Kolaka, Vojka se udaje za Osmana Đikića, političara i diplomatu, sa kojim ostaje u braku sve do njegovog ubistva tokom Opsade Sarajeva 1995. godine.

Vojka koristi boravak u Alžiru za intenzivnije prevođenje djela alžirskih pisaca. Prevela je, između ostalog, esej Maleka Haddada „Nule se vrte u krug“. Tokom boravka u Alžiru, 1975. godine u izdanju sarajevske Svjetlosti objavljuje „Antologiju savremene alžirske književnosti“ koju i sama Vojka naziva „jednom od mojih najzanimljivijih knjiga“.

Te, 1975. godine, dobila je i nagradu Udruženje prevodilaca Bosne i Hercegovine.

Prema vlastitom svjedočenju, alžirski period jedan je od najljepših perioda njenog života tokom kojih je drugovala sa alžirskim pjesnicima poput Mezona Sela i Jeana Senaca, i pisala.

Kasnije će o Alžiru reći:

„Ja sam kroz Alžir otkrila veličanstveni svet, arapski. Arapskog doma, majke, žene, sinova. Sofisticiranog načina življenja. Divnog obrazovanja. Uvek imaju duplu kulturu. Arapsku, evropsku/francusku. Američku. Prilježni. Samo, kao i naša zemlja, to je prostor tragičnih istorija. To nisu zemlje koje su se kao Skandinavci razvijale normalno. Stalno su bile ubijane. Onda su ušli Francuzi, pokorili ih, nametnuli kulturu, svoj jezik pa su imali tu groznu revoluciju, pa su se oslobodili Francuza, pa onda unutrašnji sukobi, Ben Bela i ovi, pa svetovni nazori, pa religiozni nazori pa konačno ovaj Islamski front spasa koji je konačno razbucao zemlju. Sad je nešto malo konsolidovao Buteflika. Zemlja koja ima pretpostavke da bude bogata, prosperitetna, zemlja bogata prirodnim resursima, naftom, vinom, voćem, povrćem, grožđem, celu godinu uzgaja sve, izvorima, Saharom, turizmom... Grca. To je taj istorijski kontekst, kao Bosna, koji ti ne da napred.“

Nakon Alžira, par provodi nekoliko godina u Finskoj, gdje je Osman također bio imenovan za ambasadora. U Finskoj Vojka također piše i prevodi.

Drugi put na Radio Sarajevu

Početkom '80-ih par se vraća u Sarajevo, a Vojka se zapošljava na Treći program Radio Sarajeva. Ubrzo postaje glavna urednica časopisa Trećeg programa.

U intervjuu koji je dala Bori Kontiću za "Sarajevske sveske", Vojka govori i o cenzuri na Radiju u to vrijeme, i njenoj borbi protiv nje:

„Mislim da je uvek ta politička superstruktura vlasti nekako kroz povećala gledala u stvarnost, hvatala te 'neprijatelje'. Na kraju je napravila neprijatelja i od Meše Selimovića. Vrlo su bili rigidni i nefleksibilni Rato (op. a. Dugonjić) i Majo (op. a. Cvijetin Mijatović). Njih dvoje su mračne ličnosti bh. politike. Onda neki sateliti oko njih. Oni su udarili Bosni taj pečat krutosti. Posebno Majo. Onda negativna selekcija kadrova. Samo njima odani najuži krug. Da li su pametni, da li su stručni ništa, čak ni da li su odani partiji, njenom zovu, nego da li su odani njima lično. Ja sam ih sve znala“.

Sarajevske sveske

Tokom opsade Sarajeva 1992 – 1995 Vojka je nastavila sa pisanjem i prevođenjem. U opkoljenom gradu 1994-95 radi na prevodu knjige Alberta Camusa "Prvi čovjek". Prevedeno djelo dostavlja, putem Ambasade Francuske u Sarajevu, francuskom predsjedniku Jacquesu Chiracu kao simbol borbe protiv kulturne blokade Sarajeva.

U ovom periodu, Vojka, na inicijativu i zajedno sa profesorom Zdravkom Grebom, pokreće časopis „Zidne novine" iz kojih će kasnije nastati „Sarajevske sveske“.

Nakon opsade, uz podršku Ambasade Francuske, pokreću „Sarajevske sveske“ kao regionalni kulturni časopis sa saradnicima širom prostora bivše Jugoslavije. Redakciju „Sarajevskih sveski“ činili su Zdravko Grebo, Milica Nikolić, Velimir Visković, Boris Novak, Aleš Debeljak, Enver Kazaz, Marko Vešović, Nikola Kovač, Miljenko Jergović, Drinka Gojković, Mihailo Mika Pantić, Vavo Petković, Ljubica Arsić, Basri Capriqi, Mitja Čander, Ljiljana Dirjan, Daša Drndić, Zoran Hamović, Dževad Karahasan, Tvrtko Kulenović, Julijana Matanović, Senadin Musabegović, Andrej Nikolaidis, Sibila Petlevski, Elizabeta Šeleva, Slobodan Šnajder, Dragan Velikić, Radoslav Petković, Miško Šuvaković, Robert Alagjozovski, Tatjana Rosić, Alma Lazarevska i Ana Brnardić Oproiu.

U „Sarajevskim sveskama“ predstavljene su razne teme od regionalnog značaja sa obimnom interpretacijom iz raznih perspektiva. Najznačajnije objavljene teme su: „Žensko pismo“, „Pisci na granici“, „Pisci i nacionalistička ideologija“, „Ratno pismo“, „Neevropska Evropa“, „Nacionalni književni kanon“, „Savremena književnost i naši jezici“, „Savremena drama u regionu“, „Savremeni roman u regionu“, „Savremena pripovijetka u regionu“, „Savremena poezija u regionu od 1990. do naših dana“, „Savremena kritika u regionu“, „Best of Sarajevo Notebook“ kao englesko izdanje „Sarajevskih sveski“, „Savremeni film u regionu“, „Nomadiza“, „Mladi“, „Tranzicija i kultura“, „Melankolija i nostalgija“, „Interkulturno izučavanje književnosti“, „Bibliografija“, „Best of Sarajevo Notebooks 2“, „Anatomija psovke“, „Klasici drugih“, „Da li je Balkan muškog roda?“, „Iskušenje granica - Radomir Kostantinović“, „Odjeci 1914. godine u književnosti“, „Književnost u Egzilu, emigraciji i progonstvu“, „Bioetika i Čin(i) Tela“.

Vojka Smiljanić-Đikić obavljala je posao urednice „Sarajevskih sveski“ do svoje smrti. Umrla je 2016. godine u Sarajevu.

Djela

• "Pesme", Svjetlost, Sarajevo, 1966.
• "Tkači vetrova", Prva književna komuna, Моstar, 1987.
• "Antologija savremene alžirske književnosti", Svjetlost, Sarajevo, 1975.
• "Pepelnica", Zid, Sarajevo, 1997.
• "Druga zemlja", Zid, Sarajevo, 2000.
• "Prevođenje mora", Naklada Zoro, Zagreb-Sarajevo, 2004.
• "Knjiga mrtvih Smiljanića u Sarajevu", posthumno

Vanjski linkovi

• Prikaz knjige "Prevođenje mora"
• Knjiga mrtvih Smiljanića u Sarajevu
• Sarajevo je najlepši grad na svetu