Dinosaurusi

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Šablon:TaksokvirVodič za izradu taksokvira
Dinosaurusi
Status zaštite: Fosili
Raspon fosila: TrijasKreda
Replika Tyrannosaurus rexa
Replika Tyrannosaurus rexa
Sistematika
Carstvo Animalia
Koljeno Chordata
Klasa Sauropsida
Nadred Dinosauria
Redovi i podredovi

Dinosaurusi su bili kičmenjaci slični reptilima, koji su dominirali zemaljskim ekosistemom više od 160 miliona godina, od otprilike prije 230 miliona do prije 65 miliona godina.

Naziv Dinosaurus potiče od grčke reči deinos što znači strašan i saurus što znači gušter, a dao ga je engleski zoolog, ser Richard Owen, 1841. Ljudski pogled na ova bića mijenjao se tokom vremena. Prvo su zamišljani kao veliki, letargični reptili i slikani su kao usamljene životinje koje lutaju po močvari, vukući za sobom svoje dugačke repove. Tek krajem šezdesetih godina ovog vjeka, sa otkrićem Deinonychus-a, bilo je jasno da to nije nikakav inferiorni, tromi gušter već visoko-specijalizovan predator, morfološki sličniji ptici nego gmizavcu. Tada mala grupa paleontologa na čelu sa John Ostromom iznosi viđenje dinosaurusa kao toplokrvnih, društvenih životinja, savršeno prilagođenih uslovima svoje sredine. Ostromovi istomišljenici bili su neprestano kritikovani od strane svojih kolega, mada se sve više činilo da su u pravu.

Evolucija dinosaurusa

Evolucija dinosaurusa počinje u trijasu, prije skoro 250 miliona godina, kada se od primitivnih tekodonta počinje razvijati dinosaurus i neke druge grupe arhosaurija. Najstariji poznati predstavnik dinosaurusa ili Dinosaurimorpha je Eoraptor lunensis - što znači jutarnji kradljivac, pronađen u Argentini 1991. Pronašao ga je Paul Sereno, paleontolog iz Chicaga. Njegova starost iznosi oko 235 miliona godina. Od tog vremena Dinosaurus počinje naglu ekspanziju i zauzima sve dijelove tadašnjeg kopna. Još na početku svog razvoja dijele se na dvije velike grupe:

Saurischia, dinosaurus sa karličnim pojasom kao kod reptila (pubis je uperen prema napred) i Ornitischia, sa karličnim pojasom kao kod ptica (pubis je okrenut unazad, paralelno sa ishionom).

Obadvije grupe daju niz ogranaka koji zauzimaju sva kopnena staništa i nedozvoljavaju sisarima da se dalje razvijaju. Sisari su se pojavili, približno, kad i prvi dinosaurusi i od tada nisu ni malo napredovali čitavih 170 miliona godina, sve dok dinosaurusi nisu izumrli. U periodu jure, a možda još i u trijasu, Saurischia daje ogranak iz koga nastaju prve ptice. Dalje usavršavanje dinosaurusa trajalo je i tokom perioda krede kada su bili na vrhuncu svog razvoja, a onda misteriozno nestali ostavljajući za sobom jedino ptice kao najprilagođeniju grupu celurosaurija. Nestanak dinosaurusa, drugih krupnih mezozojskih reptila i uopšte 65% tadašnjeg živog svjeta, dovodi se u vezu sa padom ogromnog asteroida koji je prije 65 miliona godina pao na poluostrvo Jukatan u Meksiku. Zbunjujuća je činjenica da su preživjeli neki organizmi vrlo bliski dinosaurusima, kao sto su njihovi primitivniji srodnici - krokodili i njihovi evolucioni potomci - ptice.

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Bih-usa.svg Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden.
Ako smatrate da ste sposobni da ga prevedete, kliknite na link uredi i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika.
Općenito
Slike
Videa
Popularni
  • Dinosaurs & other extinct creatures: From the Natural History Museum, a well illustrated dinosaur directory.
  • Dinosaurnews (www.dinosaurnews.org) The dinosaur-related headlines from around the world. Recent news on dinosaurs, including finds and discoveries, and many links.
  • Dinosauria From UC Berkeley Museum of Paleontology Detailed information – scroll down for menu.
  • LiveScience.com All about dinosaurs, with current featured articles.
  • Zoom Dinosaurs (www.enchantedlearning.com) From Enchanted Learning. Kids' site, info pages and stats, theories, history.
  • Dinosaur genus list contains data tables on nearly every published Mesozoic dinosaur genus as of January 2011.
  • LiveScience.com Giant Dinosaurs Get Downsized by LiveScience, June 21, 2009
Tehnički
  • Palaeontologia Electronica From Coquina Press. Online technical journal.
  • Dinobase A searchable dinosaur database, from the University of Bristol, with dinosaur lists, classification, pictures, and more.
  • DinoData (www.dinodata.org) Technical site, essays, classification, anatomy.
  • Dinosauria On-Line (www.dinosauria.com) Technical site, essays, pronunciation, dictionary.
  • Thescelosaurus! By Justin Tweet. Includes a cladogram and small essays on each relevant genera and species.


Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: